Ο Μητροπολίτης Ναυπάκτου Ιερόθεος για το μάθημα των Θρησκευτικών

Σε συνέντευξη του στο κανάλι nafpaktianews, που αναρτήθηκε στο διαδίκτυο στις 27 Οκτωβρίου 2016, ο σεβ. Μητροπολίτης Ναυπάκτου κ. Ιερόθεος αναλύει τις απόψεις του σχετικά με το μάθημα των θρησκευτικών. Ξεκαθαρίζει τους όρους "ομολογιακό-κατηχητικό" από "γνωσιολογικό" μάθημα των θρησκευτικών και αναφέρεται σε σκόπιμη και κατευθυνόμενη παραπληροφόρηση σχετικά με το είδος του μαθήματος των θρησκευτικών που διδάσκεται σήμερα στα σχολεία. Επίσης αναφέρεται στην αρχική απόφαση που έλαβε η Ιερά Σύνοδος της Εκκλησίας της Ελλάδος σχετικά με το μάθημα των θρησκευτικών.

Διαβάστε περισσότερα...

Ενημέρωση Σχολικών Συμβούλων Θεολόγων στο Υπουργείο Παιδείας

Παρουσία του Υπουργού Παιδείας κ. Νίκου Φίλη στο αμφιθέατρο του Υπουργείου, η συντακτική ομάδα των Νέων Προγραμμάτων Σπουδών των Θρησκευτικών ενημέρωσε τους Σχολικούς Συμβούλους Θεολόγων.

Το βίντεο είναι εκτενές αλλά περιέχει χρήσιμα στοιχεία. Περιγράφει τα επόμενα βήματα για την καθιέρωση των ΝΑΠ για τα Θρησκευτικά καθώς και τις επιμορφώσεις που έρχονται. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν οι ερωτήσεις και τοποθετήσεις πολλών Σχολικών Συμβούλων, οι οποίοι, προς τιμήν τους, μεταφέρουν τις ανησυχίες και ενστάσεις των εκπαιδευτικών που καλούνται εσπευσμένα και χωρίς καμιά προετοιμασία να εφαρμόσουν τα προγράμματα αυτά.

Διαβάστε περισσότερα...

ΑΓΙΑ ΚΑΙ ΜΕΓΑΛΗ ΣΥΝΟΔΟΣ

Μία σύνοδος (αγία και μεγάλη ή ο,τιδήποτε άλλο) μπορεί να γίνει σε ένα νησί μέσα στο πέλαγος. Μια σύνοδος μπορεί επίσης, παραδόξως, να γίνει σε ένα πέλαγος μέσα σε ένα νησί. Νησί είναι ο άνθρωπος, πέλαγος είναι ο εσωτερικός κόσμος του.

Εάν το έσω πέλαγος είναι ειρηνικό, θα γίνει απάνεμη οδός επικοινωνίας. Εάν μάλιστα γίνει ύδωρ ζωής, θα υπερχειλίσει, δροσίζοντας και ποτίζοντας τις άλλες ψυχές. Εάν όμως παραμείνει μια τρικυμισμένη και θολή θάλασσα, θα καταδικάσει τον άνθρωπο ξερονήσι άγονης γραμμής.

Πάντοτε στην εμπειρική και χαρισματική σκέψη και γραφίδα των αγίων Πατέρων η πραγματικότητα θεωρείται διττώς. Εξωτερικά και εσωτερικά. Η εκκλησιαστική τάξη καὶ ακολουθία προβάλλεται ως εικόνα της πνευματικής ακολουθίας στην πρόοδο της ψυχής. Έτσι υπάρχει ο ναός όπου συνάζονται οι πιστοί, αλλά και ο εσωτερικός ναός της καρδίας. Υπάρχει το θυσιαστήριο όπου τελείται το μυστήριο της Θείας Λειτουργίας αλλά και το ένδον θυσιαστήριο, όπου επίσης τελείται το ευχαριστιακό μυστήριο. Η εκκλησιαστική δομή αντιστοιχεί στις αρετές, η Ευχαριστία καὶ μετάληψη αντιστοιχεί στη μυστική ενέργεια Πνεύματος εν τη καρδία.

Έτσι, υπάρχουν η ορώμενη Σύνοδος, όπου πολλοί άνθρωποι συνάζονται επί το αυτό, αλλά και η μυστική, αόρατη Σύνοδος, που λαμβάνει χώρα σε έναν άνθρωπο. Τόπος εδώ είναι το υπερώο που λέγεται νους, οφθαλμός της ψυχής ή βαθεία καρδία. Μέλη αυτής της συνόδου οι δυνάμεις της ψυχής: βούληση, επιθυμία, θυμός, λογισμοί. Πολύ απλά οι Πατέρες της ερήμου λένε: Σύναξε όλους τους λογισμούς σου, τοποθέτησε τους μπροστά στον Χριστό και όλοι μαζί ας πουν: «Δεῦτε προσκυνήσωμεν καὶ προσπέσωμεν Χριστῷ τῷ Βασιλεῖ καὶ Θεῷ ἡμῶν».

Ο άνθρωπος «προσκυνεῖ ἐν αὐλῇ ἁγίᾳ» του Θεού, διευρύνοντας την καρδιά του στον αγιασμό. Η αυλή είναι η εκκλησιαστική σύναξη, αλλά πολύ περισσότερο είναι κατάσταση πνευματική, εσωτερική. Χωρίς την επουράνια διαγωγή, λέγει ο Μ. Βασίλειος σε Ομιλία του στους Ψαλμούς, κανείς δεν προσκυνεί «ἐν αὐλῇ ἁγίᾳ», ακόμη κι αν θεωρεί τὸν εαυτό του άξιο των αισθητών συνάξεων. Ο εγκαινισμός της Εκκλησίας προκύπτει από την εν Πνεύματι ανακαίνιση του καθενός μέλους του Σώματος. Η επουράνια εκκλησία συνάγεται μυστικώς στον έσω άνθρωπο. Εδώ αρχικώς τελεσιουργείται το μυστήριο της ενότητας του ανθρώπου και της ενότητας του κόσμου. Και ο δρόμος προς την ενότητα είναι η μετοχή στην μία Σοφία, το ένα Κάλλος, την Δικαιοσύνη, την Αγάπη, την Αγιότητα.

Πως μπορεί να υπάρξει ενότητα, σύναξη, κοινωνία, αν ο άνθρωπος που καλείται να ενωθεί με τους άλλους είναι δέντρο χωρίς ρίζα και χυμούς, χωρίς εσωτερική ενότητα; Χωρίς την αγία αυτή και μεγάλη σύνοδο όλα τα άλλα σχήματα είναι τρίμματα που συντρίβονται. Αυτά είναι τα ανθρώπινα που είναι μόνο ανθρώπινα και έχουν την αφετηρία τους σε ένα Εγώ που διεκδικεί υπερβατική αξία. Έργα βαρύγδουπα και ασθμαίνοντα, που τελειώνουν γρήγορα. Κι είναι πια όπως όταν περπατάς στην άνυδρη έρημο, στα ερείπια μιας έρημης από εκατοντάδες χρόνια πόλης: βλέπεις αγάλματα, προτομές, στήλες αφιερωματικές και επιγραφές, όπου ο καυτός άνεμος και η άμμος έχουν σβήσει ονόματα και ιστορίες. Και ό,τι έγινε, πρόσωπα και γεγονότα, βυθίστηκαν, έσβησαν στη φθαρτή δόξα.

Κάτι αντίστοιχο σκέφθηκε και ο νομοδιδάσκαλος Γαμαλιήλ, όταν το Συνέδριο των Εβραίων ήθελαν να θανατώσουν τους Αποστόλους: «Προσέχετε αδελφοί», τους είπε, «πολλοί νόμισαν ότι κάτι είναι, απέκτησαν οπαδούς, αλλά μετά το θάνατό τους όλα εξαφανίσθηκαν. Μείνετε λοιπόν μακριά από τους ανθρώπους τούτους κι αφήστε τους. Αν το θέλημα και το έργο τους είναι ανθρώπινο, θα καταλυθεί. Αν πάλι είναι από Θεού, δεν θα μπορέσετε να το σταματήσετε, και θεομάχοι επιπλέον θα βρεθείτε.» (Βλ. Πράξεις 5, 35-40)

Κάποιοι, με σοβαρότητα και ευγενές αίσθημα, αγωνιούν για τα ανθρώπινα έργα, μήπως μας οδηγήσουν μακράν του Θεού και της αληθείας. Άλλοι, πάλι, με ταραγμένο νου και τρομαγμένα μάτια σπεύδουν να φέρουν οι ίδιοι καύσωνα άνεμο, και με κοφτερά εργαλεία να ξύσουν ονόματα και κείμενα. Αυτοί φέρνουν την έρημο, προτού ο ίδιος ο χρόνος δοκιμάσει την ποιότητα και αντοχή των πραγμάτων. Σπεύδουν να εντοπίσουν εχθρούς, να κυνηγήσουν ληστές, αφήνοντας την δική τους πόρτα ανοιχτή και την αυλή τους απότιστη. Είναι αυτοί που επιζητούν «βαρβάρους», γιατί αυτοί είναι μια κάποια λύσις, δίνουν κάποιο νόημα στη ζωή, διέξοδο στα πάθη που κινούνται προς μάχην. Κάποιος διάβασε πως ο Θεός έχει «πείσμα» για τη σωτηρία του ανθρώπου, και θεώρησε ότι μιμούμεθα το Θείο πείσμα με το να επιδιώκουμε με πείσμα να γίνει το θέλημά μας—και μάλιστα το «πρώτο» μας θέλημα, αφού αγαθό είναι το πρώτο θέλημα του Θεού. Αυτό είναι ένα παράδειγμα του πώς διαβάζοντας τους Πατέρες διαβάζουμε μάλλον αυτό που έχουμε στο (πολύ μικρό) μυαλό μας…

Όσοι μαζεύουμε σακιά με άμμο στην πόρτα μας ή λίθους αναθέματος, ας μπούμε στον κόπο να ανοίξουμε το Ευαγγέλιο, σε κάποια σελίδα τυχαία, να εστιάσουμε σε μια φράση και να ρωτήσουμε τον εαυτό μας: Εγώ το κάνω αυτό; Αξίζει εδώ να καταγράψουμε μια στιχομυθία με κάποιον νέο του εξωτερικού. Στον οποίον είπαμε: «Αντί να ψάχνεις συνεχώς για αιρετικούς, και να ασχολείσαι αποκλειστικά με τους άλλους, να ασκείς πολεμική και να κάνεις την ψυχή σου πεδίο μάχης, γιατί δεν στρέφεις την προσοχή σου και στα ελλείμματα της προσωπικής σου ζωής, στις αμαρτίες σου, στην πνευματική σου καλλιέργεια;» Η απάντηση ήταν καταπέλτης: «Γιατί αυτό εμένα μου δίνει ζωή.» Α, τί ωραία! Πόσες άραγε φαινομενικά γενναίες και ασυμβίβαστα ορθόδοξες συμπεριφορές καλύπτουν μιαν επικίνδυνη παθολογία; Ο κίνδυνος έρχεται από αλλού, από το ίδιο το υποκατάστατο της ζωής. Κι αυτή η απειλή ανέτοιμους μας βρίσκει και μας συνεπαίρνει.

Ας επιστρέψουμε στη συμβουλή των Πατέρων:

«Ἐν σεαυτῷ τὴν κτίσιν πᾶσαν κατόπτευε, καὶ τὰ πάντα εἰς ἑαυτὸν ἐννόει. Μὴ βλέπε πρὸς τὰ ἔξω, σύννευσον πρὸς τὰ ἔσω, σύστρεψον τὸν νοῦν ὅλον εἰς τὸ νοερὸν τῆς ψυχῆς ταμεῖον, ἀνείδωλον τῷ Κυρίῳ τὸν ναὸν εὐτρέπισον.» (Οσίου Νείλου, Επιστολή 119)

Αυτή είναι πριν από όλα η Αγία και Μεγάλη Σύνοδος, αυτή που πραγματοποιείται μέσα μας. Κάποιοι ούτε καν την υποπτεύονται, γιατί ο σπόρος του σπορέα έχει πέσει πάνω σε πέτρα. Κάποιοι τη χρησιμοποιούν εικονικά για τα κηρύγματά τους, γιατί ο σπόρος έχει από καιρό συμπνιγεί στην κοσμική φαντασία. Και κάποιοι τη συκοφαντούν, γιατί δεν τους εξυπηρετεί.

Σήμερα τονίζεται μονομερώς το εξωτερικό, η δομή, η σχέση, και παραθεωρείται το εσωτερικό, σαν κάτι φανταστικό. Αυτή η στάση ταιριάζει στον άνθρωπο της νέας εποχής. Σ’ αυτή τη μονομέρεια συμβάλλει και η χτισμένη στον αέρα θεολογία του προσώπου, από την οποία προκύπτει το πρωτείο εξουσίας και η κατάργηση της αγιοπνευματικής ισότητας.

Γι αυτό και ένα καλό που έγινε στην πρόσφατη Σύνοδο της Κρήτης ήταν η μνεία στην ησυχαστική παράδοση και στις Συνόδους που την επικύρωσαν. Αυτή η θεολογική παράδοση, που ομολογεί την πραγματική, προσωπική μετοχή στις άκτιστες ενέργειες του Θεού, είναι η ουσία που χωρίζει εμπειρικά την ορθόδοξη πίστη από την αίρεση. Η μέθεξη των θείων ενεργειών υπερβαίνει την έννοια και λογική της άτεγκτης ιεραρχίας και των εξουσιαστικών σχημάτων και συμπεριφορών, που χαρακτηρίζει την Ρωμαιοκαθολική εκκλησιολογία, και τελευταίως παρεισφρέει στα καθ’ ημάς.

Ευτυχώς, ακόμη κάθε Ορθόδοξος κληρικός και λαϊκός καταλαβαίνει ότι η πνευματική ένδεια δεν αναπληρώνεται από δομές και αξιώματα. Κι ότι, αν θέλουμε να βρεθεί η αλήθεια σε κάτι, θα την αναζητήσουμε στους Αγίους, τους ταπεινούς φίλους του Θεού με την φωτισμένη καρδιά, που έχουν κάνει το δόγμα ζωή. Αυτή την αλήθεια ο ίδιος ο πιστός λαός θα παραλάβει και θα φυλάξει. Αυτή η αλήθεια θα μείνει.

Ιερά Μονή Κουτλουμουσίου

Πηγή

Διαβάστε περισσότερα...

Οδυσσέας Ελύτης Άξιον Εστί, Το Δοξαστικόν

Ο Οδυσσέας Ελύτης, ένας από τους σημαντικότερους Έλληνες ποιητές, γεννήθηκε στο Ηράκλειο της Κρήτης στις 2 Νοεμβρίου 1911 και πέθανε στην Αθήνα στις 18 Μαρτίου του 1996. Μέλος της λογοτεχνικής γενιάς του '30, διακρίθηκε το 1960 με το Κρατικό Βραβείο Ποίησης και το 1979 με το βραβείο Νόμπελ Λογοτεχνίας, ο δεύτερος και τελευταίος μέχρι σήμερα Έλληνας που τιμήθηκε με βραβείο Νόμπελ. 

Ένα από τα γνωστότερα και πιο αγαπημένα ποιητικά του έργα υπήρξε το" Άξιον Εστί". Τίτλος παρμένος από το ομώνυμο άσμα προς τιμήν της Παναγίας "Άξιον Εστίν ως αληθώς μακαρίζειν σε την Θεοτόκον...", το οποίο ολοκλήρωσε το 1959. Το έργο του είναι εμπνευσμένο από τον τιτάνιο αγώνα που έδωσε ο ελληνισμός εναντίον του φασισμού κατά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο.

Το θαυμάσιο αυτό έργο μελοποίησε ο Μίκης Θεοδωράκης.

Στη συνέχεια παραθέτω το τελευταίο μέρος αυτού του τεράστιου ποιήματος που ονομάζεται "Το Δοξαστικόν". Ο  Οδυσσέας Ελύτης βαθιά επηρεασμένος από το πρόσωπο της Παναγίας σαν άλλος Ρωμανός Μελωδός συνεχίζει τα "χαίρε" προς το πρόσωπό της. 

ΤΟ ΔΟΞΑΣΤΙΚΟΝ
ΤΟ ΑΞΙΟΝ ΕΣΤΙ (απόσπασμα)

ΑΞΙΟΝ ΕΣΤΙ εορτάζοντας τη μνήμη
των αγίων Κηρύκου και Ιουλίτης

ένα θαύμα να καίει στους ουρανούς τ’ αλώνια
ιερείς και πουλιά να τραγουδούν το χαίρε:

ΧΑΙΡΕ η Καιομένη και χαίρε η Χλωρή
Χαίρε η Αμεταμέλητη με το πρωραίο σπαθί

Χαίρε η που πατείς και τα σημάδια σβήνονται
Χαίρε η που ξυπνάς και τα θαύματα γίνονται

Χαίρε του Παραδείσου των βυθών η Αγρία
Χαίρε της ερημιάς των νησιών η Αγία

Χαίρε η Ονειροτόκος χαίρε η Πελαγινή
Χαίρε η Αγκυροφόρος και η Πενταστέρινη

Χαίρε με τα λυτά μαλλιά η χρυσίζοντας τον άνεμο
Χαίρε με την ωραία λαλιά η δαμάζοντας τον δαίμονα

Χαίρε που καταρτίζεις τα Μηναία των Κήπων
Χαίρε που αρμόζεις τη ζώνη του Οφιούχου

Χαίρε η ακριβοσπάθιστη και σεμνή
Χαίρε η προφητικιά και δαιδαλική

ΑΞΙΟΝ ΕΣΤΙ το χώμα που ανεβάζει
μιαν οσμή κεραυνού σαν από θειάφι
του βουνού ο πυθμένας όπου θάλλουν
οι νεκροί άνθη της αύριον

Ο χωρίς δισταγμούς ένστικτος νόμος
ο σφυγμός ο ταχύς παίκτης του βίου
ο αιμάτινος θρόμβος ο σωσίας του ήλιου
κι ο κισσός ο άλτης των χειμώνων

ΑΞΙΟΝ ΕΣΤΙ το ρόπτρο – σκαραβαίος
το παράτολμο δόντι μες στο ψύχος του ήλιου
ο Απρίλης που ένιωσε ν’ αλλάζει φύλο
της πηγής το μπουμπούκι ότι που ανοίγει

Το χειράμαξο γέρνοντας με το ‘να πλάι
μια χρυσόμυγα που άναψε φωτιά στο μέλλον
του νερού η αόρατη αορτή που πάλλει
και γι’ αυτό ζωντανή κρατά η γαρδένια

τα λουλούδια τα οικόσιτα της Νοσταλγίας
τα λουλούδια τα νήπια της βροχής που τρέμουν
τα μικρά και τετράποδα στο μονοπάτι
τ’ αψηλά στους ήλιους και τα ρεμβοκίνητα

Τα σεμνά με την κόκκινη αρρεβώνα
τα κομπάζοντας έφιππα μες στους λειμώνες
τα σε καθαρό ουρανό εργασμένα
τα στοχαστικά και τα χιμαιροποίκιλτα
Το Κρίνο, το Τριαντάφυλλο, το Γιασεμί
ο Μενεξές, η Πασχαλιά, ο Υάκινθος
το Γιούλι, το Ζαμπάκι, το Αστρολούλουδο
ΑΞΙΟΝ ΕΣΤΙ το σύννεφο στη χλόη
στον βρεμένο αστράγαλο το φρτ της σαύρας
το βαθύ της Μνησαρέτης βλέμμα
που δεν είναι αρνιού και άφεση δίνει

Της καμπάνας ο άνεμος ο χρυσεγέρτης
ο ιππέας που πάει ν’ αναληφτεί στη δύση
και ο άλλος ιππέας ο νοητός που πάει
της φθοράς τον καιρό ν’ ανασκολοπίσει

Μιας νυχτός Ιουνίου η νηνεμία
γιασεμιά και φουστάνια στο περιβόλι
το ζωάκι των άστρων που ανεβαίνει
της χαράς η στιγμή λίγο πριν κλάψει

Ένας κόμπος ψυχής κι ούτε πια λέξη
σαν παράθυρο άδειο η Αρετούσα
και ο έρωτας έλθοντ’ εξ οράνω
πορφυρίαν περθέμενον χλάμυν

Ακολουθεί ολόκληρο το τελευταίο μέρος από το Άξιον Εστί, το απόσπασμα που παραθέτω βρίσκεται στο 6΄ και εξής:

Διαβάστε περισσότερα...

Η δύναμη της Τέχνης- Καραβάτζιο

Η Δύναμη της Τέχνης του Simon Schama αφηγείται την επική ιστορία μιας διαρκώς εξελισσόμενης καλλιτεχνικής δυναμικής και παρουσιάζει την ικανότητα των ανθρώπων που άλλαξαν την οπτική μας για τον κόσμο. Εστιάζοντας σε οκτώ μοναδικά εικαστικά έργα τέχνης - όπως ο Δαυίδ και Γολιάθ του Καραβάτζιο , ο θάνατος του Μαρά του Νταβίντ και η Γκερνίκα του Πικάσο. Η σειρά ξετυλίγει την ιστορία της οπτικής δημιουργικής φαντασίας στο πέρασμα του χρόνου. Χάρη στις πειστικές δραματουργικές αναπαραστάσεις ο θεατής γίνεται μάρτυρας των συγκλονιστικών στιγμών σύλληψης και δημιουργίας των πιο σπουδαίων έργων τέχνης.

Το πρώτο επεισόδιο αναφέρεται στη ταραχώδη ζωή του καβγατζή Καραβάτζιο. Του ζωγράφου που απεικόνισε Αγίους σαν απλούς ανθρώπους. Σκότωσε για μια γυναίκα, επέζησε από απόπειρες δολοφονίας και πέθανε στα 38 του.

Η Δύναμη της Τέχνης Επ.1 ~ Καραβάτζιο (Ο Δαυίδ με το Κεφάλι του Γολιάθ)

Διαβάστε περισσότερα...

Ο Caravaggio στη Ρώμη

Επισκεπτόμενος κάποιος την Αιώνια Πόλη, τη Ρώμη, έχει την ευκαιρία κάνοντας έναν περίπατο να συναντήσει κάποια από τα σπουδαιότερα έργα του Μικελάντζελο Μερίζι ντα Καραβάτζο (Michelangelo Merisi da Caravaggio), του Ιταλού ζωγράφου που έμελλε να μείνει γνωστός στην ιστορία με το όνομα Καραβάτζο ή Καραβάτζιο (πρόκειται για το χωριό καταγωγής του πατέρα του), το έργο του οποίου ανήκει χρονικά στα τέλη του 16ου έως τις αρχές του 17ου αιώνα. 

Αν και οι πρώιμοι πίνακές του περιλάμβαναν κυρίως προσωπογραφίες, σταδιακά εξελίχθηκε σε έναν από τους σημαντικότερους ζωγράφους θρησκευτικών σκηνών. Το νατουραλιστικό ύφος του και η ανάδειξη της ανθρώπινης φύσης των αποστόλων και των μαρτύρων στα έργα του θεωρήθηκε ότι εξυπηρετούσαν τις βλέψεις της Αντιμεταρρύθμισης. Με την τεχνική του κιαροσκούρο κατάφερε να ενισχύσει το δραματικό στοιχείο και το μυστηριακό χαρακτήρα της πίστης, ενώ συνολικά η επαναστατική τεχνική των δραματικών φωτοσκιάσεων του τενεμπρισμού, όπως την εισήγαγε ο Καραβάτζιο, σφράγισε την μπαρόκ σχολή της ζωγραφικής.

Σήμερα στη Ρώμη βρίσκονται 24 συνολικά πίνακες του μεγάλου ζωγράφου, τους περισσότερους από τους οποίους συναντά ο επισκέπτης στη Βίλα Μποργκέζε ενώ από ένα-δυο κομμάτια μπορεί ο επισκέπτης να δει στο Παλάτσο των Μπαρμπερίνι και στο μουσείο του Καπιτωλίου. Επίσης μια ευκαιρία για να θαυμάσει κάποιος έργα του ζωγράφου είναι το παρεκκλήσιο Cerasi στη Santa Maria del Popolo, όπως και στο παρεκκλήσιο Contarelli του San Luigi dei Francesi.

Galleria Borghese 

Η βίλα και το πάρκο διαμορφώθηκαν από τον καρδινάλιο Σκιπίωνα Μποργκέζε, ευνοούμενο και ανιψιό του Πάπα Παύλου Ε΄, ο οποίος παρήγγειλε αυτό το σπίτι ως κέντρο διασκέδασης. Ο ηδονιστής καρδινάλιος ήταν επίσης προστάτης των τεχνών, έτσι, διακόσμησε το χώρο με γλυπτά και πίνακες.

Η πινακοθήκη φιλοξενεί συνολικά 6 αυθεντικά έργα του ζωγράφου συγκεντρωμένα όλα σε μια αίθουσα αφιερωμένη στο ζωγράφο. Μεταξύ αυτών: ένα πολύ δημοφιλές θέμα για το ζωγράφο, "Ο άγιος Ιερώνυμος στο σπουδαστήριό του",  η αυτοπροσωπογραφία του Καραβάτζο ως "άρρωστος Βάκχος", ο "Δαβίδ με την κεφαλή του Γολιάθ" και η Παναγία υπό το βλέμμα της αγίας Άννας μαθαίνει στο μικρό Ιησού να συνθλίβει το φίδι, σύμβολο της αμαρτίας και της αίρεσης.

Ο Άγιος Ιερώνυμος στο σπουδαστήριό του (1605–1606)

Αγόρι με καλάθι φρούτων (1593)

Άρρωστος Βάκχος (1593)

 Νεκρή φύση με λουλούδια και φρούτα (αποδιδόμενο έργο 1590)

Η Παναγία με το φίδι (1605–1606)

Ιωάννης ο Βαπτιστής (1610)

Ο Δαβίδ με το κεφάλι του Γολιάθ (1610)

Santa Maria del Popolo - Cerasi Chapel

Στην πλατεία Del Popolo βρίσκεται μια από τις πιο διάσημες εκκλησίες της Ρώμης, η Santa Maria del Popolo. Πρόκειται για ναό της πρώιμης αναγεννησιακής περιόδου που ανεγέρθηκε από τον πάπα Σίξτο Δ΄ το 1472. Πολλές οικογένειες έχουν εδώ παρεκκλήσια διακοσμημένα όλα με τη δέουσα πολυτέλεια. Το παρεκκλήσιο Τσεράζι έχει δυο αριστουργήματα του Καραβάτζιο: 

"Το μαρτύριο του αγίου Πέτρου". Ο πίνακας απεικονίζει το μαρτύριο του Αγίου Πέτρου, ο οποίος καταδικάστηκε σε σταυρικό θάνατο. Σύμφωνα με την παράδοση ο Πέτρος ζήτησε να αναστραφεί ο σταυρός, έτσι ώστε να μην μιμηθεί τον Θεό του, τον Ιησού Χριστό. Ως εκ τούτου, ο ίδιος απεικονίζεται να είναι σταυρωμένος ανάποδα - με το κεφάλι προς τα κάτω. Ο μεγάλων διαστάσεων πίνακας εικονίζει αρχαίους Ρωμαίους, που αγωνίζονται να ανεγείρουν το σταυρό του αποστόλου, ο οποίος παρά την ηλικία του δείχνει να είναι βαρύτερος ώστε να απαιτείται η προσπάθεια τριών ανδρών.

"Τη μεταστροφή του αγίου Παύλου." Ο πίνακας απεικονίζει τη στιγμή που εξιστορείται στο 9ο κεφάλαιο του βιβλίου "Των Πράξεων των Αποστόλων", όπου ο Σαούλ, στο εξής ο απόστολος Παύλος, έπεσε από το άλογο στο δρόμο του για τη Δαμασκό και άκουσε τον Κύριο να του λέει "Εγώ είμαι ο Ιησούς, τον οποίο  εσύ διώκεις". Ο Καραβάτζιο απεικονίζει μια στιγμή έντονης θρησκευτικής έκστασης. Η πρώτη εκδοχή του πίνακα της "Μεταστροφής", του Καραβάτζιο, βρίσκεται στη συλλογή του Guido Odescalchi. 

Η σταύρωση του Αγίου Πέτρου (1600–1601)

Η μεταστροφή του Αγίου Παύλου (1600)

Vatican Museums - Pinacoteca 

"Η ταφή του Χριστού", 1603-1604, φιλοτεχνήθηκε για το δεύτερο παρεκκλήσιο στα δεξιά πλευρά της εκκλησίας Santa Maria in Vallicella, το οποίο ήταν αφιερωμένο στην αποκαθήλωση. Ο πίνακας γνώρισε τον καθολικό θαυμασμό, αυτός ήταν ο λόγος που μεταφέρθηκε στο Παρίσι το 1797 και τοποθετήθηκε στο Musée Napoléon, τελικά επέστρεψε στη Ρώμη και εγκαταστάθηκε στο Βατικανό το 1816 και ένα αντίγραφο τοποθετήθηκε στο ναό στην αρχική του τοποθεσία.

Η σύνθεση του πίνακα έχει τα βασικά χαρακτηριστικά της ζωγραφικής της Αντιμεταρρύθμισης. Τα πρόσωπα έχουν τη διάταξη ενός διαγώνιου καταρράκτη που ξεκινά από τους πενθούντες, συνεχίζει στους φορείς του πτώματος και καταλήγει στο χαλαρό σώμα του Ιησού και τη γυμνή πέτρα - δεν είναι μια στιγμή μεταμόρφωσης, αλλά πένθους. Καθώς το μάτι του θεατή κατεβαίνει προς τα κάτω υπάρχει, επίσης, μια κάθοδος από την έκφραση υστερίας της Μαρίας του Κλωπά στην υποτονική συγκίνηση ως την τελική συναισθηματική φίμωση. 

Γενικά στην Ιταλική ζωγραφική οι Χριστοί πεθαίνουν αναίμακτα, και η βύθιση του σώματος γίνετε με έναν γεωμετρικά απαιτητικό τρόπο. Σαν να τονίζεται η αδυναμία του νεκρού Χριστού να αισθανθεί πόνο καθώς ένα χέρι πιάνει το τραύμα στο πλευρό του. Το σώμα του είναι μυώδες, με φλέβες, με παχιά μέλη που ταιριάζουν σε σώμα εργάτη.


Δύο άνδρες μεταφέρουν το σώμα. Ο ένας είναι ο Ευαγγελιστής Ιωάννης, που αναγνωρίζεται μόνο από τη νεανική του εμφάνιση και το κόκκινο μανδύα, καθώς στηρίζει το νεκρό σώμα του Χριστού στο δεξί του γόνατο, ενώ με το δεξί του χέρι, κατά λάθος αγγίζει την πληγή. Ο Νικόδημος αρπάζει τα γόνατα ανάμεσα στα κλειστά χέρια του, με τα πόδια του τοποθετημένα στην άκρη της πλάκας. Ο Καραβάτζιο εδώ εξισορροπεί από τη μια τη σταθερή, αξιοπρεπή θέση του σώματος και τις ασταθείς κινήσεις των κομιστών.

Η ταφή του Χριστού (1602–1603)

Capitoline Museums 

Τα Μουσεία Καπιτωλίου είναι συγκρότημα αρχαιολογικών μουσείων και μουσείων τέχνης στο Λόφο του Καπιτωλίου. Τα μουσεία βρίσκονται σε τρία παλάτια περιμετρικά μιας τραπεζοειδούς πλατείας που σχεδίασε ο Μιχαήλ Άγγελος το 1536. Η κατασκευή ολοκληρώθηκε σε συνολικά περισσότερα από 400 χρόνια. 

Ο πίνακας "Η χαρτομάντισσα" έχει φιλοτεχνηθεί από τον καλλιτέχνη σε δυο εκδοχές, η πρώτη το 1594 που βρίσκεται στη Ρώμη και η δεύτερη το 1595 και βρίσκεται στο μουσείο του Λούβρο στο Παρίσι. O πίνακας εικονίζει έναν νέο με ατημέλητο ντύσιμο να δίνει το χέρι του σε μια γύφτισσα για να του πει τη μοίρα του. 

Ο δεύτερος πίνακας εικονίζει τον Ιωάννη το Βαπτιστή, πρόκειται για ένα θέμα που επαναλαμβάνεται σε οκτώ τουλάχιστον πίνακες του Καραβάτζiο. Μοντέλο γι αυτό τον πίνακα πιθανολογείται πως ήταν ο Cecco, υπηρέτης του Καραβάτζιο και, ενδεχομένως, ο μαθητής του. Στο πίνακα υπάρχει έντονος ρεαλισμός καθώς κανένα από τα στοιχεία του πίνακα δεν παραπέμπει στον προφήτη που εστάλη να ετοιμάσει την "οδόν Κυρίου", δεν υπάρχει σταυρός, ούτε δερμάτινη ζώνη, μόνο ένα κομμάτι από δέρμα καμήλας χάνεται στις ογκώδης πτυχώσεις του κόκκινου μανδύα, και το κριάρι. Επίσης πολύ παράξενη είναι η παρουσία του κριαριού καθώς ο προφήτης παραδοσιακά εικονίζεται με τη συνοδεία προβάτου. Το κριάρι μαζί με το γυμνό αγόρι για κάποιους μελετητές αποτελεί έμμεση απεικόνιση του πόθου και της αμαρτίας, αφού ο Βαπτιστής περισσότερο μοιάζει με τον ειδωλολατρικό θεό Έρωτα.

Η χειρομάντισσα (1594)

Ιωάννης ο Βαπτιστής, Νέος με το Κριάρι (1602)

Sant'Agostino 

Ο Άγιος Αυγουστίνος (Sant'Agostino) είναι μια Ρωμαιοκαθολική εκκλησία που βρίσκεται στην πλατεία με το ίδιο όνομα κοντά στην Piazza Navona . Πρόκειται για μια από τις πρώτες ρωμαϊκές  εκκλησίες που χτίστηκαν κατά τη διάρκεια της Αναγέννησης.

"Η Μαντόνα του Loreto ή Η Μαντόνα των προσκυνητών" είναι ένα από τα διάσημα έργα του Καραβάτζιο. Βρίσκεται στο παρεκκλήσιο Cavalletti του ναού. Απεικονίζει την εμφάνιση της ξυπόλητης Παναγίας και του γυμνού παιδιού σε δύο αγρότες κατά τη διάρκεια ενός προσκυνήματος.

Η Παναγία του Λορέτο ή Παναγία των Προσκυνητών (1604-1606)

San Luigi dei Francesi - Contarelli Chapel

Η γαλλική αυτή εκκλησία ιδρύθηκε το 1518, αλλά ολοκληρώθηκε μόλις το 1589. Μεγάλο ενδιαφέρον παρουσιάζουν τα τρία έργα του Καραβάτζιο, στο πέμπτο παρεκκλήσιο αριστερά, το οποίο είναι αφιερωμένο στον Άγιο Ματθαίο. Οι τρεις αυτοί πίνακες, "Η κλίση του Αγίου Ματθαίου", "Το μαρτύριο του Αγίου Ματθαίου" και "Ο Άγιος Ματθαίος και ο Άγγελος" που ο Καραβάτζιο ζωγράφισε μεταξύ 1597 και 1602, είναι τα πρώτα μεγάλα θρησκευτικά έργα του. Η πρώτη εκδοχή του τελευταίου πίνακα απορρίφθηκε εξαιτίας του έντονου ρεαλισμού του: ποτέ ως τότε ένας άγιος δεν είχε απεικονιστεί ως κουρασμένος γέροντας με βρόμικα πόδια. Χαρακτηριστικό και των τριών έργων είναι ο ρεαλισμός και η "θεατρική" χρήση του φωτός.

Η κλήση του Αγίου Ματθαίου (1599–1600)

Το μαρτύριο του Αγίου Ματθαίου (1600)

Ο Άγιος Ματθαίος και ο Άγγελος (1602)

Palazzo Barberini - Galleria Nazionale d'Arte Antica

Όταν το 1623, ο Μαφέι Μπαρμπερίνι ανέβηκε στον παπικό θρόνο (ως Ουρβανός Η'), διέταξε την ανοικοδόμηση ενός πολυτελούς ανακτόρου για την οικογένειά του. Το Παλάτσο Μπαρμπερίνι, το οποίο δεσπόζει στην πλατεία – η είσοδός του είναι στην Βια ντελε Κουάτρο Φοντάνε – επιμελήθηκαν οι λαμπροί αρχιτέκτονες Κάρλο Μαντέρνο, Φραντσέσκο Μπορομίνι και Τζιαν Λορέντσο Μπερνίνι. Σήμερα εκεί φιλοξενείται μέρος της συλλογής της Εθνικής Πινακοθήκης Αρχαίας Τέχνης.

Στο ανάκτορο φιλοξενούνται τρεις πίνακες του Καραβάτζιο: "Η Ιουδήθ αποκεφαλίζει τον Ολοφέρνη"(1598–1599). Ο πίνακας είναι εμπνευσμένος από το δευτερο - κανονικό βιβλίο της Ιουδίθ σύμφωνα με το οποίο η Ιουδίθ υπηρέτησε το λαό της Ισραήλ παραπλανώντας τον Ολοφέρνη, τον Ασσύριο στρατηγό, τον οποίο μέθυσε και στη συνέχεια άρπαξε το σπαθί του και τον σκότωσε. "Και εγγίσασα της κλίνης εδράξατο της κόμης της κεφαλής αυτού και είπε· κραταίωσόν με, ο Θεός Ισραήλ, εν τη ημέρα ταύτη. 8 και επάταξεν εις τον τράχηλον αυτού δις εν τη ισχύϊ αυτής και αφείλε την κεφαλήν αυτού απ᾿ αυτού."

"Ο Νάρκισσος" (1597–1599). Πρόκειται για ένα από τα μόλις δύο γνωστά έργα του Καραβάτζιο με θέμα από την κλασική μυθολογία, αν και αυτό οφείλεται περισσότερο στα ατυχήματα που αφορούν στην επιβίωση των έργων του και όχι στην ιστορική πραγματικότητα. Η ιστορία του Νάρκισσου, αναφέρεται από τον ποιητή Οβίδιο στις "Μεταμορφώσεις" του, πρόκειται για έναν όμορφο νέο που ερωτεύεται το είδωλό του. Ο Καραβάτζιο ζωγράφισε μια εφηβική φιγούρα να φορά ένα κομψό μπροκάρ και να ακουμπά με τα δύο χέρια πάνω από το νερό, καθώς ατενίζει σε αυτό τη δική διαστρεβλωμένη αντανάκλαση. Ο πίνακας αποπνέει έναν αέρα μελαγχολίας. Η φιγούρα του Νάρκισσου είναι κλειδωμένη σε ένα κύκλο με είδωλό του, που περιβάλλεται από το σκοτάδι, έτσι ώστε μόνη πραγματικότητα να αποτελεί αυτός ο κύκλος με τον εαυτό του.  

Ο πίνακας "Ο άγιος Φραγκίσκος προσευχόμενος" είναι δύσκολο να χρονολογηθεί μιας και δεν είναι καταγεγραμμένος, επίσης είναι δύσκολο για τους μελετητές να ξεχωρίσουν το αυθεντικό έργο από τα πάμπολλα αντίγραφά του που βρίσκονται σε διάφορους ναούς και συλλογές. Η ζωή τέλειας φτώχειας και ταπείνωσης του αγίου Φραγκίσκου αποτελούσε δημοφιλές θέμα στα χρόνια του Καραβάτζο.  Ο Peter Robb σημειώνει πως ο άγιος Φραγκίσκος της Ασίζης, μαζί με τον Ιωάννη το Βαπτιστή και τον άγιο Ιερώνυμο, « ... συνθέτουν ένα τρίο αποξενωμένων ανδρών, ενός ώριμου, ενός παιδιού και ενός γέρου που έζησαν μια ζωή μελαγχολίας και απομακρυσμένη από την ανθρώπινη κοινωνία, το οποίο ο M. (δηλαδή ο Καραβάτζιο) ζωγραφίζει ξανά και ξανά», και το οποίο στην πραγματικότητα, αποτελεί μια απεικόνιση της ταραγμένης ζωής του Καραβάτζιο. Ο συγκεκριμένος πίνακας έχει μεταφερθεί απέναντι στη κρύπτη των Καπουτσίνων, όπου έχει δημιουργηθεί μουσείο και εκεί μπορείτε να τον θαυμάσετε.

Η Ιουδήθ αποκεφαλίζει τον Ολοφέρνη (1598–1599)

Νάρκισσος (1597–1599)

Ο Άγιος Φραγκίσκος προσευχόμενος (1606)

Palazzo Corsini - Galleria Nazionale d'Arte Antica

Το Παλάτσο Corsini είναι ένα διάσημο σε ύστερο-μπαρόκ αρχιτεκτονική παλάτι της Ρώμης, που χτίστηκε για την οικογένεια Corsini μεταξύ 1730-1740, με βάση τα σχέδια του Ferdinando Fuga. Βρίσκεται στην περιοχή Τrastevere της Ρώμης. Στα 1736, ο Φλωρεντινός Καρδινάλιος Neri Maria Corsini, γαμπρός του Πάπα Κλήμη του 12ου, απέκτησε τη βίλα και την αναμόρφωσε στη σημερινή της μορφή. Κατά τη διάρκεια της Ναπολεόντειας κατάκτησης της Ρώμης στο παλάτι φιλοξενήθηκε ο Ιωσήφ Βοναπάρτης. Σήμερα φιλοξενεί την Εθνική Ακαδημία Επιστημών και την Γκαλερί Corsini. Το παλάτι μαζί με αυτό των Μπαρμπερίνι αποτελούν τα δυο κτήρια στα οποία φιλοξενείται η Εθνική Πινακοθήκη Αρχαίας Τέχνης.

Αυτός είναι ένας από τους δυο πίνακες του Ιωάννη του Βαπτιστή που ζωγράφισε ο Καραβάτζιο γύρω στα 1604 (πιθανώς 1605). Όπως και σε άλλες περιπτώσει γύρω από τη φιγούρα του Ιωάννη εντοπίζονται αρκετά σύμβολα. Δεν υπάρχει καμία ζώνη, ούτε καν το «ένδυμα από τρίχα καμήλας", και ο σταυρός από καλάμι αφήνεται να εννοηθεί. Το φόντο και γενικά αυτά που περιβάλλουν τον άγιο είναι σκοτεινά ακόμη περισσότερο, και πάλι υπάρχει η αίσθηση μιας ιστορίας από την οποία ο θεατής έχει αποκλειστεί.

Ο Καραβάτζιο δεν ήταν ο πρώτος καλλιτέχνης που αντιμετώπισε το Βαπτιστή ως ένα αινιγματικό ανδρικό γυμνό -προηγήθηκαν οι Leonardo, Raphael, Andrea del Sarto και άλλοι- ωστόσο αυτός εισήγαγε έναν νέο τόνο ρεαλισμού και δράματος. Ο Ιωάννης του έχει τα τραχιά, ηλιοκαμένα χέρια και το λαιμό του εργάτη, από το χλωμό του κορμί αναδύεται μια αντίθεση που θυμίζει στον θεατή ότι πρόκειται για ένα πραγματικό αγόρι που έχει γδυθεί για να ποζάρει ως μοντέλο.

Άγιος Ιωάννης ο Βαπτιστής (1598)

Doria Pamphilj Gallery

Η γκαλερί Doria Pamphilj αποτελεί μια μεγάλη συλλογή έργων τέχνης που στεγάζεται στο Palazzo Doria Pamphilj στο κέντρο της Ρώμης. Βρίσκεται μεταξύ της Via del Corso και Via della Gatta σε ένα από τα κεντρικότερα σημεία της πόλης. Η συλλογή όπως και το παλάτι, εξακολουθούν να είναι ιδιόκτητα από τη πριγκιπική ρωμαϊκή οικογένεια Doria Pamphilj.

Στη συλλογή της γκαλερί του Doria Pamphilj περιλαμβάνεται και ο πίνακας: "Η Ανάπαυση κατά τη φυγή στην Αίγυπτο", είναι ένας από τους πιο φιλόδοξους πίνακες του Καραβάτζο, όπως φαίνεται και από την επιλογή ενός θρησκευτικού θέματος, την ολόσωμη απόδοση των προσώπων και την εικονογραφική καινοτομία του αγγέλου με τα μεγάλα μαύρα φτερά χελιδονιού, ο οποίος παίζει μουσική με τη βοήθεια μιας παρτιτούρας που κρατάει στα χέρια του ο άγιος Ιωσήφ. Η σκηνή δε βασίζεται σε κάποιο βιβλικό περιστατικό αλλά σε μια σειρά από μύθους που αναπτύχθηκαν στα χρόνια του Μεσαίωνα στη Δύση γύρω από το περιστατικό της φυγής της Αγίας Οικογένειας στην Αίγυπτο και της παραμονής της εκεί.

Στην ίδια συλλογή περιλαμβάνεται και ο πίνακας "Μετανοούσα Μαγδαληνή". Πρόκειται για λάδι πάνω σε καμβά των ετών 1594-1595. Ο πίνακας παρουσιάζει τη Μαρία τη Μαγδαληνή καθώς σκύβει μετανοημένη από θλίψη για τα λάθη της αφήνοντας πίσω την έκλυτη ζωή της. Ο συγκεκριμένος πίνακας από τη στιγμή της ολοκλήρωσης του μέχρι και σήμερα προκαλεί συζητήσεις για τον αντισυμβατικό ρεαλισμό του, γεγονός που τον διαφοροποιεί από την παραδοσιακή εικονογραφία ως προς το πρόσωπο της Μαγδαληνής.

Ανάπαυση κατά τη φυγή στην Αίγυπτο (1597)

Μετανοούσα Μαγδαληνή (1594–1595)

Odescalchi Balbi Collection

Η συλλογή Odescalchi Balbi στεγάζεται στο ομώνυμο παλάτι που βρίσκεται στο κέντρο της Ρώμης δίπλα στη Piazza Venezia. Ο σημερινός σχεδιασμός του κτηρίου οφείλεται στον Bernini. Στα 1693, το παλάτι μισθώθηκε στον Καρδινάλιο Livio Odescalchi, ανιψιό του Πάπα Ιννοκέντιου ΧΙ, ο οποίος συγκέντρωσε μια εντυπωσιακή συλλογή από πίνακες και άλλα έργα τέχνης στη νέα του κατοικία. Το παλάτι εξακολουθεί να ανήκει στην οικογένεια των Odescalchi. Συνήθως μπορεί κανείς να δει μόνο ένα μικρό τμήμα της αυλής, μέσω της βόρειας θύρας, καθώς η οικογένεια αρνείται να ανοίξει το παλάτι στο κοινό σε τακτική βάση.

Ο πίνακας "Η μεταστροφή του Αγίου Παύλου" είναι ένας από τους δυο τουλάχιστον γνωστούς στις μέρες μας πίνακες με το ίδιο θέμα. Ο πρώτος βρίσκετε στο παρεκκλήσιο Cerasi της εκκλησίας Santa Maria del Popolo. Ο συγκεκριμένος πίνακας, μαζί με την Σταύρωση του Αγίου Πέτρου, ανατέθηκαν από τον Αρχιεπίσκοπο (αργότερα Καρδινάλιο) Tiberio Cerasi, Γενικό Ταμία του Πάπα Κλήμη VIII, στον Καραβάτζιο το Σεπτέμβριο του 1600. Σύμφωνα με το βιογράφο Giovanni Baglione, οι δύο πίνακες απορρίφθηκαν από τον Cerasi και αντικαταστάθηκαν από δεύτερες εκδόσεις οι οποίες είναι και αυτές που κοσμούν το παρεκκλήσι σήμερα. 

Η Μεταστροφή του αγίου Παύλου (1601)

Ιδιωτική Συλλογή

Ο πίνακας του Καραβάτζιο "Μαρία η Μαγδαληνή σε έκσταση" (ή με διάφορες παραλλαγές ως προς το όνομα) υπάρχει σε τουλάχιστον δεκαοκτώ αντίτυπα, από τα οποία αυτή η έκδοση, η οποία βρίσκετε σε μια ιδιωτική συλλογή στη Ρώμη, πιθανολογείτε πως είναι το πρωτότυπο. Το έργο φιλοτεχνήθηκε σε λίγους μήνες το 1606. Στις 29 Μαΐου του 1606, κατά τη διάρκεια λογομαχίας με έναν νεαρό ονόματι Ρανούτσιο Τομασσόνι, ο Καραβάτζο τον σκότωσε – το πιθανότερο άθελά του – με μαχαίρι. Ο ίδιος τραυματίστηκε αλλά κατάφερε να διαφύγει, ενώ οι φίλοι του που ήταν παρόντες στο επεισόδιο φυλακίστηκαν. Για την πράξη του καταδικάστηκε ερήμην σε θάνατο και εξορία, γεγονός που έδινε το δικαίωμα σε κάθε μέλος της αστυνομίας του Βατικανού να τον εκτελέσει επιτόπου. Ο Καραβάτζο εγκατέλειψε μεταμφιεσμένος τη Ρώμη και αναζήτησε μάταια καταφύγιο στους πρώην προστάτες του. Πρώτος σταθμός του ήταν τα κτήματα της ισχυρής οικογένειας Colona στην οποία αφιερώνει τον πίνακα.

Σύμφωνα με έναν δημοφιλή μύθο της εποχής του Caravaggio, μετά το θάνατο του Χριστού η πιστή του μαθήτρια Μαρία η Μαγδαληνή μετακόμισε στη νότια Γαλλία, όπου έζησε ως ερημίτης σε μια σπηλιά στο Sainte-Baume κοντά στην πόλη του Aix-en-Provence. Εκεί μεταφέρονταν από αγγέλους επτά φορές την ημέρα ενώπιον του Θεού, "όπου άκουσε, με τα σωματικά αυτιά της, τις ευχάριστες αρμονίες των ουράνιων χορωδιών." Παλαιότεροι καλλιτέχνες είχαν απεικονίσει την Μαρία να ανεβαίνει στους ουρανούς μέσα από πολύχρωμα σύννεφα και να συνοδεύεται από αγγέλους, ο Καραβάτζιο μετέτρεψε αυτή την υπερφυσική κατάσταση σε ολοκληρωτικά εσωτερική εμπειρία, με τη Μαγδαληνή μόνης της μπροστά από ένα ιδιαίτερα σκούρο φόντο, καθώς μια ακτίνα έντονου φωτός πέφτει από το κεφάλι της που είναι γερμένο και στα μάτια της τρέχουν δάκρυα. Αυτή η νατουραλιστική ερμηνεία του μύθου επέτρεψε επίσης στο ζωγράφο να δημιουργήσει έναν ασαφή παραλληλισμό μεταξύ μυστικής και ερωτικής αγάπης, μέσα από την ημι-ανακλινόμενη στάση της Μαρίας και το απογυμνωμένο της ώμο.

Η Μαγδαληνή σε έκσταση (1606)

Διαβάστε περισσότερα...

Νίκος Δήμου, Το βιβλίο των γάτων

Επίλογος

Τα ζώα είναι αυτά που είναι:
καθαρή φύση. Τίμια κοιτάνε,
κατάματα. Ο άνθρωπος, έξω απ' τη φύση,
αναζητά.
Το ζώο είναι. Ο άνθρωπος γίνεται. Αν μπορεί.

Πρόσεξε αυτόν που δεν αγαπά τα ζώα.
Η ανθρωπιά του αδύναμη. Το ζώο μέσα του
αντιδρά. Πρόσεξε αυτόν
που δεν αγαπά τις γάτες. Κάπου
φοβάται. Κάπου τρέμει. Κάπου, κρύβεται.

Ο Χίτλερ μισούσε τις γάτες. Κι ο Καίσαρας. Κι ο Ναπολέων.
Όλοι οι τύραννοι. Οι δικτάτορες. Οι κήνσορες.
Βλέπουν στις γάτες τα όρια της δύναμής τους.

Γάτα στο τσίρκο; Ποτέ! Αδιαμαρτύρητα πεθαίνουν
αλλά δε δαμάζονται. Η πιο ανθρώπινη αρετή
φωλιάζει στις γάτες.

Πηγή: Νίκος Δήμου

Από τον πρόλογο του βιβλίου:

Αγαπητέ Δήμου,

Παλαιός φίλος εγώ και μελετητής και συνομιλητής κεραμιδόγατων, καταλαβαίνω πόσο τους έχει ζήσει και αγαπήσει, πόσο τους έχεις νιώσει. Όλοι οι "τύποι" σου είναι αληθινοί και υπέροχοι.
Ζηλεύω που δεν αξιώθηκα ως τώρα να κάνω κάτι ανάλογο γι'αυτά τα περήφανα και αυτάρκη πλάσματα. Και μετά το δικό σου βιβλίο αυτό θα'ναι δύσκολο για να μην πω αδύνατον.

Να'σαι καλά. Σ'ευχαριστώ και σε χαιρετώ

Με όλη μου την αγάπη, Οδυσσέας Ελύτης

Διαβάστε περισσότερα...

Θρησκευτικά Α΄ Λυκείου: Ερωτήσεις Επανάληψης

2. Το νόημα και η εξέλιξη της χριστιανικής λατρείας

 Τι εκφράζουμε με τη χριστιανική λατρεία;

Με τη λατρεία, εκφράζουμε την αγάπη, την εμπιστοσύνη, την ικεσία, τη δοξολογία μας στο Θεό. Κι ακόμη, τη νοσταλγία μας για την απλή και ανεμπόδιστη επικοινωνία που κάποτε είχαμε μαζί του (προπτωτική κατάσταση) και την ελπίδα ότι η κοινωνία αυτή θα αποκατασταθεί (οριστική νίκη του θανάτου, αιώνια ζωή).

Ποια είναι τα χαρακτηριστικά της ορθόδοξης λατρείας; 

Η λατρεία της Εκκλησίας μας χαρακτηρίζεται ως μυσταγωγική, διότι «μυεί» τον πιστό στη λατρεία του αληθινού Θεού. Είναι , ακόμη, αναγωγική, διότι στρέφει τον πιστό προς τα άνω («ἂνω σχῶμεν τάς καρδίας»)1 αλλά και πνευματική διότι γίνεται «ἐν πνεύματι και ἀληθείᾳ» (Ιωάν. 4,23). Είναι λατρεία λογική, διότι ο άνθρωπος πλησιάζει το Θεό ως λογικό ον και δε στηρίζει τη λατρεία του σε «άλογα» μέσα (π.χ. θυσίες ζώων κ.τ.ό.)2. Και, τέλος, είναι ορθόδοξη, γιατί θεμελιώνεται στην Παράδοση και στην πίστη των αγίων.

Ποια είναι η σημερινή μορφή της λατρείας;

Στις μέρες μας, η λατρεία της Εκκλησίας είναι η ίδια με εκείνη της αποστολικής και της βυζαντινής εποχής. Με βάση τις Λειτουργίες του Μ. Βασιλείου, του Ιωάννου του Χρυσοστόμου, τη Λειτουργία των Προηγιασμένων και τις ακολουθίες του ημερονυκτίου (Εσπερινός, Απόδειπνο, Μεσονυκτικό, Όρθρος, Ώρες) διατηρεί τη συνέχεια και την ενότητά της.

6. «Ποιήσωμεν άνθρωπον ...»

Τι είναι «κατ’ εικόνα καί καθ’ ὁμοίωσιν»; Ποιες υποχρεώσεις δημιουργεί στον πιστό;

Η δημιουργία του ανθρώπου «κατ’ εἰκόνα» του Θεού αποτελεί την τιμητική διάκριση του ανθρώπου σε σχέση με την υπόλοιπη δημιουργία.

Το στοιχείο της εικόνας του Θεού στον άνθρωπο είναι το λογικό και η ελεύθερη βούληση. Ο Θεός, επιπλέον, έδωσε στους πρωτόπλαστους τη δυνατότητα να τον πλησιάσουν ακόμα περισσότερο, δηλαδή να του μοιάσουν. Γι’ αυτό η Παλαιά Διαθήκη τονίζει ότι ο άνθρωπος πλάστηκε όχι μόνο «κατ’ εἰκόνα» αλλά και «καθ’ ὁμοίωσιν» του Θεού. Την «ομοίωση» με το Θεό θα επιτύγχανε ο άνθρωπος με τη σωστή χρήση της ελεύθερης βούλησης. Όπως τονίζει ο άγιος Γρηγόριος Νύσσης, «το κατ’ εικόνα το έχουμε από τη κτίση μας, ενώ το καθ’ ομοίωση το κατορθώνουμε με την προαίρεσή μας».

7. Η παρουσία του Θεού στην ανθρώπινη ιστορία

Τί ονομάζουμε "Θεία Οικονομία" και ποιες οι φάσεις της;

Ο Θεός «οικονόμησε», δηλαδή σχεδίασε και πραγματοποίησε τη σωτηρία του ανθρώπου. Αυτό έγινε σταδιακά, όπως ακριβώς κάνει ο γιατρός, που με κατάλληλη δίαιτα και φαρμακευτική αγωγή επαναφέρει έναν άρρωστο οργανισμό στην κατάσταση της υγείας. Το σχέδιο αυτό του Θεού λέγεται «θεία οικονομία».

Το σχέδιο της θείας οικονομίας πέρασε από τρεις φάσεις. Για την πραγματοποίησή του απαραίτητη προϋπόθεση ήταν η ελεύθερη συνεργασία, η συγκατάθεση των ανθρώπων. Καλεί πρώτα ο Θεός τον Αβραάμ, που συνεργάζεται με το Θεό υποδειγματικά και μεταφέρει στο λαό τις υποσχέσεις του για σωτηρία. Το ίδιο κάνουν και οι άλλοι πατριάρχες της Π. Διαθήκης. 

Η ζωή του Κυρίου, τα θαύματα, η διδασκαλία, το Πάθος και η Ανάστασή του είναι η δεύτερη φάση του θείου σχεδίου.

Η τρίτη φάση της Θείας οικονομίας είναι η Εκκλησία που ίδρυσε ο Κύριος. Αυτή συνεχίζει το σωτήριο έργο του.

Ποιοι οι λόγοι ύπαρξης των χριστιανικών εορτών;

Τα θαυμαστά γεγονότα για τη σωτηρία του ανθρώπου πανηγυρίζονται με τις γιορτές της Εκκλησίας. Σκορπισμένες μέσα στο έτος, μας θυμίζουν την επίγεια ζωή του Κυρίου, της Υπεραγίας Θεοτόκου και των αγίων. Ξαναγεννιέται μέσα μας ο Χριστός, σταυρώνεται, ανασταίνεται. Γι’ αυτό οι υμνογράφοι της Εκκλησίας στους ύμνους και οι Πατέρες στις ευχές χρησιμοποιούν τη λέξη «σήμερον» - «Σήμερον ὁ Χριστός γεννᾶται..». «Σήμερον κρεμᾶται ἐπί ξύλου...». Σήμερα, σαν να ήμαστε τότε παρόντες στο γεγονός, βλέπουμε την Ανάσταση.

Πώς διαιρούνται οι γιορτές;

Οι γιορτές είναι εβδομαδιαίες και ετήσιες. Από τις εβδομαδιαίες η σπουδαιότερη είναι η Κυριακή, η ημέρα του Κυρίου, της Ανάστασής του. Είναι η σταθερή ημέρα τέλεσης της Θείας Ευχαριστίας. Είναι ακόμη η πρώτη ημέρα της εβδομάδας, ημέρα σωτηρίας και αναδημιουργίας.

Εκτός από την Κυριακή, και οι άλλες ημέρες της εβδομάδας είναι για την Εκκλησία μας γιορτινές. Έτσι μαζί με τους καθιερωμένους αγίους τιμούμε: την Τετάρτη το Σταυρό του Κυρίου, την Παρασκευή τα Πάθη του Κυρίου και το Σάββατο τους μάρτυρες. Το Σάββατο είναι ακόμη ημέρα μνήμης των νεκρών.

Οι ετήσιες γιορτές διαιρούνται σε: Δεσποτικές (προς τιμή του Δεσπότη Χριστού), Θεομητορικές (προς τιμή της Μητέρας του Θεού) και σε εορτές των αγίων. Οι Δεσποτικές γιορτές χωρίζονται σε κινητές και ακίνητες. Το Πάσχα δε γιορτάζεται κάθε χρόνο την ίδια ημερομηνία, είναι δηλαδή γιορτή κινητή. Στον κύκλο του κινούνται και άλλες κινητές γιορτές. Είναι οι Κυριακές του Τριωδίου* πριν από το Πάσχα (Μαρία Αιγύπτια, Ιωάννης Κλίμακος* κ.ά) και του Πεντηκοσταρίου* μετά το Πάσχα (Ζωοδόχος Πηγή, Ανάληψη, Πεντηκοστή, εορτή του Αγ. Πνεύματος κ.ά.). Η γιορτή του Αγ. Γεωργίου (23 Απριλίου), μετακινείται στη δεύτερη μέρα του Πάσχα, όταν η 23 Απριλίου πέφτει μέσα στη Μεγάλη Σαρακοστή*.

Τα Χριστούγεννα, γιορτάζονται πάντοτε στις 25 Δεκεμβρίου και είναι ακίνητη γιορτή. Με κέντρο τα Χριστούγεννα, έχουμε γιορτές των οποίων η ημερομηνία δεν αλλάζει (Περιτομή, Υπαπαντή, Ευαγγελισμός).

8. Χριστούγεννα, η γιορτή της ενανθρώπησης του Θεού

Τί γνωρίζετε για τη γιορτή των Χριστουγέννων;

Στις 25 Δεκεμβρίου και στις 6 Ιανουαρίου πανηγυρίζουμε δύο κοσμοσωτήρια γεγονότα: τη Γέννηση και τη Βάπτιση του Κυρίου. Ως τα μέσα του 4ου αιώνα οι δύο γιορτές γιορτάζονταν μαζί στις 6 Ιανουαρίου με το όνομα Επιφάνια (φανέρωση του Θεού). Αργότερα, ορίστηκε να γιορτάζονται τα Χριστούγεννα στις 25 Δεκεμβρίου. Η ημέρα αυτή ήταν αφιερωμένη από τους εθνικούς στο Θεό ήλιο. Ταίριαζε λοιπόν για τη γιορτή του Χριστού, του Ήλιου της δικαιοσύνης, που χάρισε το πνευματικό φως του σε κείνους που κατοικούσαν στο σκοτάδι και τους σκίαζε ο θάνατος (Ματθ. 4, 16). Αλλά και τα Θεοφάνια έχουν τη λαμπρότητά τους γιατί, όπως λέει το απολυτίκιο, «ἡ τῆς Τριάδος ἐφανερώθη προσκύνησις». Έγινε δηλαδή η φανέρωση της Αγίας Τριάδος και επιπλέον εγκαινιάστηκε και το δικό μας Βάπτισμα.

Ποια είναι τα στάδια της γιορτής των Χριστουγέννων;

Σε κάθε γιορτή μιας επετείου ή ενός γεγονότος έχουμε τρία στάδια: προπαρασκευή, γιορτή και τα μετά από αυτή, δηλαδή τον απόηχό της. Στη γλώσσα της Εκκλησίας τα στάδια ονομάζονται: προεόρτια, εορτή, μεθεόρτια. Έτσι πριν από τα Χριστούγεννα έχουμε το «Σαρανταήμερο», που είναι περίοδος νηστείας, αφιερωμένη στους προφήτες και στους προπάτορες του Χριστού. Ακολουθεί η γιορτή της Γέννησης και ύστερα από αυτήν έχουμε το «Δωδεκαήμερo» με την Περιτομή του Χριστού και τα Θεοφάνια, για να κλείσει ο κύκλος σαράντα ημέρες μετά, με τη γιορτή της Υπαπαντής*. Για να ακούσει ο άνθρωπος το Θεό να μιλάει στην καρδιά του, για να μπορέσει να εκφράσει τη χαρά και την ευγνωμοσύνη του χρειάζεται χρόνο. Γι’ αυτό τόσο ο εορτασμός όσο και οι ακολουθίες μιας γιορτής έχουν διάρκεια.

Γιατί η ενανθρώπιση του Κυρίου είναι ένα μυστήριο;

Τη σάρκωση του Κυρίου η Εκκλησία μας ονομάζει μυστήριο. Μυστήριο παράξενο και παράδοξο, που δεν ερευνάται, αλλά φανερώνεται, κατά το δυνατόν, σ’ αυτούς που με πίστη το δέχονται και το προσκυνούν.

Η σάρκωση του Ιησού είναι ιστορικό γεγονός, το οποίο δεν αμφισβητείται από την ιστορική έρευνα. Ο Ιησούς είναι ιστορικό πρόσωπο που έδρασε στην εποχή του αυτοκράτορα Οκταβιανού Αυγούστου (27 π.Χ.-14 μ.Χ.), όταν βασιλιάς των Ιουδαίων ήταν ο Ηρώδης (37 π.Χ.-4 μ.Χ). Έχουν διασωθεί μαρτυρίες ιστορικών της εποχής που αναφέρονται στην ιστορική του παρουσία και στους οπαδούς του.

Το γεγονός αυτό ομολογούμε στο Σύμβολο της Πίστεως: «Τόν δι’ ἡμᾶς τούς ἀνθρώπους καί διά τήν ἡμετέραν σωτηρίαν κατελθόντα ἐκ τῶν ουρανῶν καί ἐκ Πνεύματος Ἁγίου καί Μαρίας τῆς Παρθένου καί ἐνανθρωπήσαντα». Κατέβηκε ο Κύριος από τους ουρανούς παραμένοντας όμως ως Υιός και Λόγος του Θεού στους κόλπους του Θεού-Πατέρα.

10. "Προσκυνούμεν σου τα Πάθη Χριστέ"

Με ποιο τρόπο βοηθούν οι τέσσερις πρώτες ημέρες της Μ. Εβδομάδας να νιώσουμε καλύτερα το θείο δράμα;

Η εβδομάδα πριν από το Πάσχα ονομάζεται Μεγάλη και πραγματικά είναι. Από την Κυριακή των Βαΐων και κάθε βράδυ ψάλλεται στις εκκλησίες ο Όρθρος της επόμενης ημέρας, για να μπορούν όλοι να ζήσουν τα δραματικά γεγονότα των Παθών του Κυρίου. Αλλά ας δούμε τις ημέρες με τη σειρά.

Τη Μεγάλη Δευτέρα κυριαρχούν δύο γεγονότα: η ζωή του πάγκαλου (πανέμορφου στο σώμα και στην ψυχή) Ιωσήφ και το περιστατικό με την άκαρπη συκιά (Ματθ. 21,18-22). Ο Ιωσήφ προεικονίζει το Χριστό και η συκιά συμβολίζει τη συναγωγή των Εβραίων, που ήταν άκαρπη από καλά έργα.

Τη Μ. Τρίτη θυμόμαστε δύο παραβολές: των δέκα παρθένων και των ταλάντων (Ματθ. 25, 1-30). Η πρώτη ζητά να είμαστε ως πιστοί συνεχώς έτοιμοι έχοντας αναμμένες τις λαμπάδες της πίστης και της φιλανθρωπίας. Η δεύτερη μας θέλει εργατικούς, για να αυξήσουμε τα πνευματικά μας χαρίσματα.

Η Μ. Τετάρτη είναι αφιερωμένη στην αμαρτωλή γυναίκα, που κατάλαβε ότι ο Ιησούς ήταν ο Θεός και μετανιωμένη για τα λάθη της άλειψε τα πόδια του με πολύτιμο μύρο. ενώ τα έβρεχε με τα δάκρυά της (Λουκ. 7, 47).

Τη Μ. Πέμπτη γιορτάζουμε: τον ιερό Νιπτήρα, το πλύσιμο δηλαδή των ποδιών των μαθητών από το Διδάσκαλο τους, το Μυστικό Δείπνο (την παράδοση της Θείας Ευχαριστίας), την προσευχή του Κυρίου στον Πατέρα του και την προδοσία του Ιούδα.

Οι τέσσερις αυτές ημέρες μάς προετοιμάζουν πνευματικά για το θείο δράμα, ενώ τη Μ. Παρασκευή έχουμε την κορύφωσή του: τα άγια και σωτήρια και φρικτά Πάθη του Κυρίου και Θεού μας.

12. "Θανάτου εορτάζομεν νέκρωσιν"

Τι σημαίνει, κατά τη χριστιανική διδασκαλία, «αθανασία»;

Αθάνατος είναι μόνο ο «άκτιστος»* Τριαδικός Θεός (Α' Τιμ. 6.16). Ο άνθρωπος δεν είναι από την ίδια του τη φύση αθάνατος. Η αθανασία τού χαρίστηκε από το Θεό. Αν ο Θεός έπαιρνε πίσω αυτό το δώρο, ο άνθρωπος και όλος ο κόσμος θα επέστρεφαν στην ανυπαρξία. Αθανασία δεν είναι απλή επιβίωση ή συνέχεια της βιολογικής ζωής, αλλά η μετοχή στον «παράδεισο». Παράδεισος είναι η αιώνια κοινωνία με το Χριστό.

15. Συναγμένοι στη Θεία Ευχαριστία: η ουσία της Εκκλησίας

Τι καινούριο έφερνε η Εκκλησία στον κόσμο; 

Μετά την Πεντηκοστή, η νέα πραγματικότητα που δημιουργείται στον κόσμο, η Εκκλησία, ζει και κινείται σε μια νέα ατμόσφαιρα, άγνωστη μέχρι τότε. Οι πιστοί των Ιεροσολύμων, που έχουν βαπτιστεί στο όνομα της Αγίας Τριάδος, αποτελούν τον πυρήνα μιας καινούριας κοινότητας. που κέντρο της έχει τη λατρεία και την προσευχή. Ζουν με πνεύμα αδελφοσύνης και αγάπης (κοινά δείπνα - εκούσια κοινοκτημοσύνη), με καθημερινή τέλεση της Θείας Ευχαριστίας. Εκτός από αυτά και η ζωή τους είναι θαυμαστή. Ζουν στη γη, αλλά είναι πολίτες του ουρανού. 

Καρπός όλων αυτών ήταν η αύξηση και η επέκταση της Εκκλησίας. Οι απόστολοι διασκορπίζονται, κηρύττουν, βαπτίζουν, χειροτονούν διαδόχους τους, ιδρύουν τοπικές Εκκλησίες. Οι φυλετικοί φραγμοί σπάζουν, ο Χριστός, η σωτηρία, είναι για όλους. Φυσικά δεν έλειψαν οι αντιδράσεις, οι διωγμοί, το μαρτύριο. Αυτά δεν ανέκοψαν το ρεύμα της ιεραποστολικής δράσης• αντίθετα, το διόγκωσαν.

Είπαν πως «η Εκκλησία είναι ο ιερός τόπος, όπου το θείο ενώνεται με το ανθρώπινο, το αιώνιο ζει μέσα στο χρόνο, ο ουρανός αντανακλάται πάνω στη γη». Πώς τα κατανοείς όλα αυτά; 

Όταν τελείται Θεία Λειτουργία, ξεκινάμε από τα σπίτια μας για να πάμε στο ναό. Πηγαίνουμε εκεί. όπου μας περιμένει ο αναστημένος Κύριος, γιατί ξέρουμε τι χαρίζει η θεία λατρεία στα μέλη της Εκκλησίας. Εκεί συνειδητοποιούμε ότι:

1. Είμαστε ένα σώμα, το σώμα του Χριστού. Όπως το λέει ο Απ. Παύλος: «Έτσι και το πλήθος των χριστιανών είμαστε ένα σώμα χάρη στο Χριστό, και καθένας μας αποτελεί μέλος του σώματος, που μέλη του είναι κι όλοι οι άλλοι» (Ρωμ. 12, 4-5).

2. Αφού είμαστε ενωμένοι με το Χριστό, είμαστε δεμένοι και μεταξύ μας. Αυτό φαίνεται καλύτερα όταν κοινωνούμε. Μεταλαμβάνουμε από τον έναν άρτο και το ένα ποτήριο.

3. Στη Θεία Λειτουργία συμμετέχουμε προσευχόμενοι. Η ιερουργία δεν είναι μόνο έργο των ιερέων είναι και δικό μας, του λαού. Το λέει και η λέξη λειτουργία, που είναι σύνθετη από το λείτος= λαός + έργο.

4. Μπαίνοντας στο ναό είναι σαν να πατούμε στον ουρανό. Ο χρόνος καταργείται, γιατί ζούμε συγχρόνως τη ζωή και το έργο του Χριστού (παρελθόν), αυτό που γίνεται τώρα με τη σύναξη των πιστών και το δεσμό τους με τον Κύριο (παρόν) και αυτό που θα 'ρθει, το προσδοκώμενο, το αιώνιο.

5. Με όλα αυτά αγιαζόμαστε, ζούμε την πίστη μας, παίρνουμε τη χάρη του Θεού, είμαστε ενωμένοι μαζί του.

Ποιο είναι το έργο της Εκκλησίας;

Με όσα ειπώθηκαν παραπάνω, γίνεται φανερό ότι η Εκκλησία μας διδάσκει, μας αγιάζει, μας ποιμαίνει. Στη θεία λατρεία, ακούγεται ο λόγος του Θεού, ο οποίος αναλύεται στους πιστούς με το κήρυγμα.

Μια δεύτερη δωρεά της θείας λατρείας είναι ο αγιασμός, η θεία χάρη. Το λέει ο ιερέας απευθυνόμενος στο Θεό: «Εσύ που δέχτηκες τα τίμια δώρα από μας, στείλε μας σε ανταπόδοση τη θεία χάρη και τη δωρεά του Αγίου Πνεύματος».

Τέλος, η Εκκλησία μάς καθοδηγεί με τους πνευματικούς ποιμένες οι οποίοι φρoντίζoυv και για τις υλικές ανάγκες των ενοριτών. Ιδρύματα, στέγες ορφανών και γερόντων προσφέρουν θαλπωρή και παρηγοριά σε πολλές πονεμένες ψυχές. Αυτά γίνονταν και στην αρχαία Εκκλησία: η λατρευτική σύναξη ήταν συνδυασμένη με τη φιλανθρωπία.

16. Παναγία, η μητέρα του Θεού

Ποιες γιορτές υπάρχουν προς τιμήν της Θεοτόκου;

Η τιμή και η αγάπη των πιστών κορυφώνονται στους εορτασμούς των γεγονότων της ζωής της, στις λεγόμενες Θεομητορικές γιορτές, που είναι οι ακόλουθες:

1. Το Γενέθλιο της Θεοτόκου (8 Σεπτεμβρίου). Η γιορτή αυτή εμφανίζεται περί τον 7ο αιώνα, αλλά σχετίζεται με την αρχαία παράδοση της Εκκλησίας, σύμφωνα με την οποία η Θεοτόκος γεννήθηκε από γονείς προχωρημένης ηλικίας, τον Ιωακείμ και την Άννα.

2. Τα Εισόδια της Θεοτόκου (21 Νοεμβρίου). Κι αυτή η γιορτή καθιερώθηκε μεταγενέστερα (τον 6ο αιώνα) αλλά στηρίζεται στην αρχαία παράδοση της Εκκλησίας, σύμφωνα με την οποία η Παρθένος Μαρία οδηγήθηκε από τους γονείς της στο ναό του Σολομώντα σε ηλικία τριών ετών. Εκεί παρέμεινε μέχρι το 14ο έτος της ηλικίας της.

3. Η Σύναξη της Θεοτόκου (26 Δεκεμβρίου). Αμέσως μετά τη γιορτή της Γέννησης, ορίστηκε να γιορτάζεται το πρόσωπο που γέννησε το Χριστό.

4. Ο Ευαγγελισμός της Θεοτόκου (25 Μαρτίου). Είναι η αρχαιότερη Θεομητορική γιορτή. Ορίστηκε να γιορτάζεται τη συγκεκριμένη ημερομηνία μετά τον 4ο αιώνα, όταν δηλαδή καθορίστηκε και η γιορτή των Χριστουγέννων στις 25 Δεκεμβρίου (ο Ευαγγελισμός, επομένως, υπολογίστηκε να γιορτάζεται εννιά μήνες πριν από τη Γέννηση).

5. Η Κοίμηση της Θεοτόκου (15 Αυγούστου). Η γιορτή της Κοίμησης εμφανίστηκε τον 5ο αιώνα την εποχή του αυτοκράτορα Μαρκιανού, ο οποίος έκτισε ναό στη Γεθσημανή, όπου κατά την παράδοση ετάφη η Θεοτόκος.

Ποιες ακολουθίες υπάρχουν προς τιμήν της Θεοτόκου;

Η σημαντικότερη από τις ακολουθίες που γράφτηκαν για να τιμήσουν την Παναγία είναι ο Ακάθιστος Ύμνος. Πρόκειται για ένα υμνολογικό κείμενο που χρησιμοποιείται στη λατρεία περισσότερο, ίσως, από κάθε άλλο. Στα μοναστήρια διαβάζεται κάθε μέρα και οι μοναχοί, αλλά και πολλοί λαϊκοί, τον ξέρουν απέξω. Οι ναοί της χώρας μας γεμίζουν κάθε Παρασκευή βράδυ κατά την περίοδο της Σαρακοστής, τότε που ψάλλεται τμηματικά ο Ακάθιστος Ύμνος. Το υπέροχο αυτό υμνολογικό κείμενο ψάλλεται ολόκληρο το βράδυ της Παρασκευής της Ε' εβδομάδας της Σαρακοστής, αν και ανήκει στον όρθρο του Σαββάτου. Ο ποιητής του Ακάθιστου Ύμνου (πιθανόν ο Ρωμανός ο Μελωδός κατά τον 6ο αιώνα) επεξεργάζεται το θέμα της σάρκωσης του Κυρίου τονίζοντας την απαρχή της σωτηρίας, δηλαδή τον Ευαγγελισμό της Θεοτόκου. 

Ο Αύγουστος είναι ο μήνας της Παναγίας. Κατά τις δεκατέσσερις πρώτες μέρες του Αυγούστου (αυτές δηλαδή που προηγούνται της γιορτής της Κοίμησης της Θεοτόκου), ψάλλεται η ακολουθία του Μικρού και του Μεγάλου Παρακλητικού Κανόνα* για τη Θεοτόκο. Τα τροπάρια των δυο κανόνων υμνούν τη Θεοτόκο, τονίζουν τη θέση της ως μεσίτριας μεταξύ Θεού και ανθρώπων και εκφράζουν την ευλάβεια των χριστιανών για το γεγονός της Κοίμησης.

Ποια η συμβολή της Θεοτόκου στο σχέδιο της θείας οικονομίας; 

Είναι φανερό, ότι χωρίς τη συμβολή της Θεοτόκου, το σχέδιο του Θεού για τη σωτηρία του ανθρώπου θα ήταν αδύνατο να πραγματοποιηθεί. Ο Θεός για να σαρκωθεί ζήτησε την ανθρώπινη συνεργασία. Και η Θεοτόκος, εκπροσωπώντας το ανθρώπινο γένος, είπε το μεγάλο «ναι». Γι' αυτό και οι πιστοί θεωρούν ότι η Παναγία, ακόμη και κατά το γεγονός της Κοίμησής της, παραμένει πάντοτε η «γέφυρα» και η μεσίτρια μεταξύ Θεού και ανθρώπων.

Η ορθόδοξη παράδοση ονομάζει τη Μητέρα του Θεού «Θεοτόκο», «Αειπάρθενο» και «Παναγία». Οι δυο πρώτες έννοιες (Θεοτόκος και Αειπάρθενος) σχετίζονται με τη θεότητα του Χριστού- γι' αυτό και όταν η αίρεση του Νεστόριου αμφισβήτησε τη Θεότητα του Κυρίου, οι οπαδοί της αίρεσης έπαυσαν ν' αποκαλούν την Παναγία ως «Θεοτόκο» και την ονόμαζαν «Χριστοτόκο» (ότι γέννησε, δηλαδή, έναν απλό άνθρωπο). Ειδικότερα, ο όρος «Αειπάρθενος» αποκαλύπτει ότι η Παναγία παρέμεινε Παρθένος και κατά τη σύλληψη του Χριστού και κατά τη γέννησή του και μετά τη γέννηση. Ο όρος «Παναγία» προέρχεται από τους δυο προηγούμενους, δηλαδή από το γεγονός ότι γέννησε το Θεό, και εκφράζει την πλήρη αγιότητα της Θεοτόκου γιατί έγινε μητέρα του Θεού.

18. Οι άγιες εικόνες, έκφραση της πίστης

Ποια είναι η βαθύτερη έννοια της εικόνας;

Οι εικόνες δεν είναι σαν τις φωτογραφίες. Δεν είναι η φυσική απεικόνιση των προσώπων που εικονίζονται. Γι' αυτό παρατηρούμε ότι για τον ίδιο άγιο ή για το Χριστό υπάρχουν διαφορετικές απεικονίσεις. Το ίδιο συμβαίνει και με τα κτίρια ή το τοπίο. Μπορεί να υπάρχουν μερικά χαρακτηριστικά στοιχεία, που δείχνουν για ποιο εικονιζόμενο πρόσωπο πρόκειται, για ποιο τόπο ή εποχή. Τα πρόσωπα φανερώνουν μια "μυστική" πραγματικότητα, τη δόξα του ουρανού. Γι' αυτό η εικόνα μοιάζει με το πρωτότυπο, αλλά και διαφέρει από αυτό. Τα ανθρώπινα χαρακτηριστικά είναι αλλοιωμένα, μεταμορφωμένα. Δεν ισχύουν πια οι γήινες και φυσικές αναλογίες, γιατί το εικονιζόμενο πρόσωπο μετέχει σε μια άλλη πραγματικότητα, στη θεία χάρη, στην ουράνια κατάσταση. Άλλωστε η θεία χάρη είναι εκείνη που κάνει τις εικόνες να θαυματουργούν.

Τί σημαίνει η φράση του Μ. Βασιλείου: «η τιμή πρός τό πρωτότυπον διαβαίνει»;

Γι' αυτό, όταν προσκυνούμε τις άγιες εικόνες, η τιμή δεν απευθύνεται στο υλικό από το οποίο είναι κατασκευασμένες, αλλά, όπως έγραψε ο Μ. Βασίλειος, «πρός τό πρωτότυπον διαβαίνει». Αυτήν την ιδέα πρόβαλε και ο Ιωάννης ο Δαμασκηνός στην υπεράσπιση των αγίων εικόνων, αυτήν υιοθέτησε και η Ζ' Οικουμενική Σύνοδος. Αυτό το πρωτότυπο, δηλ. το εικονιζόμενο πρόσωπο, είναι υπαρκτό, σε αντίθεση με το είδωλο και το ξόανο, όπου το πρωτότυπο είναι φανταστικό και ανύπαρκτο. 

Στην Ορθόδοξη παράδοση ποιες "σχολές" αγιογραφικής τεχνοτροπίας διαμορφώθηκαν;

Στο αποκορύφωμά της, η τέχνη της αγιογραφίας έφθασε από τα μέσα του 13 αι. έως τα μέσα του 15ου αι. Τα καλύτερα εργαστήρια ήταν στην Κωνσταντινούπολη. Στη Θεσσαλονίκη, διαμορφώθηκε η πρώτη «σχολή» δηλ. τεχνοτροπία, τάση, που ονομάζεται «Μακεδονική», με κυριότερο εκπρόσωπο της τον Μανουήλ Πανσέληνο. Οι φυσιογνωμίες ζωγραφίζονται με ζωηρά χρώματα και παριστάνονται με φυσικές κινήσεις, ρεαλιστικές, αλλά ταυτόχρονα εξιδανικευμένες. Φαίνεται δηλ. στα πρόσωπα, παρόλο που είναι φυσικά, η ένταση της ψυχής και ο πνευματικός της κόσμος.

Η άλλη «σχολή» λέγεται «Κρητική». Ξεκίνησε από την Κων/πολη και διαμορφώθηκε στην Κρήτη κατά το 16ο αι., με κυριότερο εκπρόσωπο τον Κρητικό Θεοφάνη. Διαφέρει από τη Μακεδονική, γιατί είναι περισσότερο παραδοσιακή. Τα πρόσωπα εικονίζονται ασκητικά, συγκρατημένα, αυστηρά, αλλά συνάμα υποβλητικά και ευγενικά. Στους επόμενους αιώνες, οι αγιογράφοι θα επηρεαστούν από τη Δύση και θα ξεχάσουν τη βυζαντινή παράδοση. Κατά τις τελευταίες δεκαετίες παρατηρείται μια στροφή προς τη βυζαντινή εικόνα. Στην ανακάλυψη της αξίας της, πολύ συντέλεσαν έξοχοι αγιογράφοι, όπως ο Φώτης Κόντογλου.

21. Η είσοδος και η ένταξη στην Εκκλησία: τα μυστήρια του Βαπτίσματος και του Χρίσματος

Ποιο είναι το ιστορικό πλαίσιο του μυστηρίου του βαπτίσματος;

Στην πρώτη χριστιανική εποχή, οι άνθρωποι βαπτίζονταν μεγάλοι, όπως γίνεται σήμερα στις χώρες της ιεραποστολής και στην Ελλάδα με αρκετούς οικονομικούς πρόσφυγες. Η κατήχησή τους κρατούσε τρία χρόνια και τη νύχτα του Πάσχα βαπτίζονταν ομαδικά. Ανάλογα με το στάδιο της κατήχησης λέγονταν: ακροώμενοι, κυρίως κατηχούμενοι και φωτιζόμενοι. Οι πρώτοι άκουγαν το λόγο του Θεού, χωρίς άλλη υποχρέωση. Οι δεύτεροι παρακολουθούσαν το πρώτο μέρος της Θείας Λειτουργίας με την υποχρέωση να ζουν χριστιανικά και οι τρίτοι ήταν εκείνοι που τους χώριζαν από το Βάπτισμα λίγες εβδομάδες. Αλλά και μετά το Βάπτισμα συνεχιζόταν η κατήχηση για τους νεοφώτιστους. Όταν επικράτησε ο νηπιοβαπτισμός (5ος αι.), η κατήχηση ανατέθηκε στον ανάδοχο και στους γονείς του νηπίου.

Ποια υλικά χρησιμοποιούνται στο βάπτισμα και ποια είναι η σημασία τους; 

Τα υλικά που χρησιμοποιούνται στο Βάπτισμα έχουν τη σημασία τους. Το νερό με τις ιδιότητες του καθαρισμού, της καταστροφής (πλημμύρας) και της ζωτικότητας συμβολίζει αυτά που γίνονται: ο πιστός καθαρίζεται από την αμαρτία, θάβει τον παλιό άνθρωπο και αναγεννιέται σε μια νέα ζωή. Αλείφεται με λάδι, όπως οι αθλητές της πάλης, γιατί θα παλέψει ενάντια στο κακό και στην αμαρτία. Έχουμε ακόμη μια συμβολική πράξη: το κόψιμο λίγων τριχών από το κεφάλι, από τέσσερα σημεία σε σχήμα σταυρού. Η πράξη αυτή συμβολίζει αφενός μεν μια μικρή θυσία του βαπτιζόμενου στο Λυτρωτή του και αφετέρου ότι ο νέος χριστιανός ανήκει πλέον στον Χριστό όπως οι δούλοι στην αρχαία εποχή που με την κουρά ανήκαν στον κύριό τους.

22. Ίδρυση και ιστορική εξέλιξη της Θείας Ευχαριστίας

Ποια ήταν η εξέλιξη της Θείας Ευχαριστίας κατά την Αποστολική και μετά-Αποστολική εποχή;

Η περιγραφή της πρώτης Θείας Ευχαριστίας είναι ταυτόχρονα περιγραφή της Θείας Ευχαριστίας κατά τους αποστολικούς χρόνους. Οι απόστολοι, μαζί με τη διδασκαλία του Ευαγγελίου, παρέδιδαν και τον τρόπο τέλεσης της Θείας Ευχαριστίας, που ήταν μια επανάληψη των πράξεων του Κυρίου κατά το τελευταίο εκείνο Δείπνο: προσευχή- ψαλμωδία- διδασκαλία- τέλεση της Ευχαριστίας (ευλογία, δηλαδή, του άρτου και του οίνου και κοινωνία όλων των παριστάμενων πιστών). Διαμορφώθηκε, έτσι, μια άγραφη παράδοση η οποία παρέμεινε ζωντανή σ' όλη την αποστολική και μεταποστολική εποχή.

Κατά την αποστολική εποχή, πριν από τη Θεία Ευχαριστία γινόταν το δείπνο της αγάπης (κατά τις βραδινές ώρες). Ήταν μια μίμηση του Μυστικού Δείπνου που προηγήθηκε της Θείας Ευχαριστίας. Κατά το 2ο μ.Χ. αιώνα, η Θεία Ευχαριστία διαχωρίστηκε από το δείπνο της αγάπης.

Τί γνωρίζετε για τα κείμενα της Θείας Λειτουργίας;

Τον 4ο αιώνα, όμως, η Εκκλησία αντιμετώπισε φοβερές αιρέσεις. Οι Πατέρες και διδάσκαλοι της Εκκλησίας, οι οποίοι καταπολέμησαν τους αιρετικούς με τις Οικουμενικές Συνόδους και τα συγγράμματά τους, έγραψαν και ευχές για τη Θεία Ευχαριστία και, έτσι, διαμορφώθηκαν καινούργιες Λειτουργίες με το όνομά τους (Λειτουργία Μ. Βασιλείου, Αγ. Γρηγορίου Θεολόγου, Αγ. Ιωάννου Χρυσοστόμου, Αγ. Επιφανίου Κύπρου κ.ά.).Τα κείμενα αυτά εξελίχθηκαν δια μέσου των αιώνων και δέχτηκαν προσθήκες ή αφαιρέσεις φθάνοντας μέχρι σήμερα. Ο πυρήνας τους, όμως, παραμένει ο ίδιος έτσι όπως διαμορφώθηκε κατά τον 4ο και 5ο αιώνα.

Η Λειτουργία του Αγ. Ιωάννου Χρυσοστόμου είναι αυτή που τελείται πιο συχνά κατά τη διάρκεια του έτους. Πρόκειται για ένα από τα σπουδαιότερα λειτουργικά κείμενα της Εκκλησίας. Ο Αγ. Ιωάννης χρησιμοποίησε παλιές λειτουργικές ευχές, έγραψε, όμως, ορισμένες εξ αρχής.

23. Το βαθύτερο νόημα της Θείας Λειτουργίας

Σε πόσα τμήματα χωρίζεται η Θεία Λειτουργία και τί περιλαμβάνει το πρώτο;

Η Θεία Λειτουργία διακρίνεται σε δύο τμήματα. Το πρώτο ονομάζεται «Λειτουργία των Κατηχουμένων», διότι κατά τη διάρκειά του παρέμεναν στο ναό και οι κατηχούμενοι (δηλαδή αυτοί που προετοιμάζονταν για το Βάπτισμα). Το δεύτερο τμήμα ονομάζεται «Λειτουργία των πιστών», διότι σ' αυτό παραβρίσκονταν μόνο όσοι με το Βάπτισμά τους εντάχθηκαν στο «σώμα του Χριστού», οι πιστοί.

Η Θεία Λειτουργία ξεκινά με δοξολογία του Τριαδικού Θεού και προχωρά με αιτήματα προς το Θεό για τον άνθρωπο και τη φύση. Ακολουθούν τα αντίφωνα το απολυτίκιο της ημέρας και η Μικρή Είσοδος, δηλαδή η μεταφορά του Ευαγγελίου με πομπή από την Αγία Τράπεζα, όπου βρίσκεται μόνιμα, στο μέσον του ναού. Μετά από την ψαλμωδία κάποιων επίκαιρων, εορτολογικά, τροπαρίων καθώς και του Τρισάγιου Ύμνου ακολουθούν τα αναγνώσματα, που είναι και το σημαντικότερο γεγονός κατά το πρώτο μέρος της Θείας Λειτουργίας.

Ποια είναι τα αναγνώσματα και ποιος ο σκοπός τους;

Το αποστολικό ανάγνωσμα περιλαμβάνει μια περικοπή από τις Πράξεις των Αποστόλων ή τις Επιστολές της Καινής Διαθήκης. Το ευαγγελικό ανάγνωσμα μας υπενθυμίζει κάποια πτυχή από το κήρυγμα του Κυρίου, από τα θαύματά του ή από άλλα γεγονότα της επίγειας ζωής του. Και τα δύο αναγνώσματα έχουν σκοπό να υπενθυμίσουν στους χριστιανούς τις θεμελιακές αλήθειες της πίστης και να τους ενισχύσουν στον πνευματικό τους αγώνα.

25. Η ευλογία για μια ζωή συζυγίας: το βαθύτερο νόημα του μυστηρίου του Γάμου

Ποιοι συμβολισμοί υπάρχουν στα τελούμενα στο μυστήριο του γάμου;

Κατά την τέλεση του μυστηρίου του Γάμου χρησιμοποιούνται υλικά στοιχεία, ως σύμβολα κάποιων βαθύτερων αληθειών.

• Τα δακτυλίδια είναι η σφραγίδα της ένωσης αλλά και η έκφραση της σταθερότητας της σχέσης, της αμοιβαίας εμπιστοσύνης και αλληλοπροσφοράς των συζύγων.
• Τα στεφάνια αποτελούν την επιβράβευση για την εντιμότητα της ζωής των νυμφευόμενων μέχρι το Γάμο. Οι σύζυγοι στεφανώνονται ως άρχοντες, διότι αποκτούν και πάλι τη θέση του συνδημιουργού.
• Το κοινό ποτήριο μας θυμίζει, ότι κάποτε το μυστήριο του Γάμου γινόταν μαζί με τη Θεία Ευχαριστία και ότι οι νεόνυμφοι μεταλάμβαναν. Υπενθυμίζει, επίσεις,ότι σι σύζυγοι θα έχουν πλέον κοινή συμμετοχή στις χαρές και στις λύπες.
• Ο χορός γύρω από το τραπέζι με το τροπάριο «Ησαΐα χόρευε...» εκφράζει τη χαρά και το πανηγυρικό αίσθημα που συνοδεύει το Γάμο. Επίσης έκφραση ευχής για την ευτεκνία και την προκοπή του ζεύγους είναι το ρύζι που ρίχνεται κατά τη διάρκεια του χορού.

Διαβάστε περισσότερα...