Θόρντον Ουάιλντερ, "Το γεφύρι του Σαν Λουίς Ρε"

 

Από πολλά χρόνια, για έναν ανεξήγητο λόγο ασκούσε επάνω μου μια επιρροή ένα ποίημα του Θόρντον Ουάιλντερ, που περιέχεται στο διήγημά του του "Το γεφύρι του Σαν Λουίς Ρε" και το οποίο παραθέτω στη συνέχεια.

Θόρντον Ουάιλντερ

O Θόρντον Ουάιλντερ (Thornton Niven Wilder, 17 Απριλίου 1897 - 7 Δεκεμβρίου 1975) ήταν Αμερικανός θεατρικός συγγραφέας και μυθιστοριογράφος. Έγινε ευρύτατα γνωστός με το δεύτερό του μυθιστόρημα Το γεφύρι του Σαν Λουίς Ρε (1926) που του απέφερε και το βραβείο Πούλιτζερ. 

Το βιβλίο διηγείται την ιστορία πέντε ανθρώπων που σχετίζονται με κάποιο τρόπο μεταξύ τους και πεθαίνουν σε ένα τραγικό ατύχημα όταν κόβεται το σχοινί και καταρρέει μια γέφυρα των Ίνκας στο Περού. Ένας καλόγερος που είναι μάρτυρας αυτού του γεγονότος προσπαθεί να εξετάσει τη ζωή του καθενός από τα θύματα ξεχωριστά και να ανακαλύψει μια εξήγηση για το τί τους οδήγησε στο θάνατο και εάν υπήρχαν κάποιο λόγοι στο να πεθάνει. 

Στο διήγημά του αυτό θέτει το εξής φιλοσοφικό ερώτημα: "υπάρχει κάτι που κατευθύνει τις ζωές μας ή κάποιο νόημα πέρα από την ατομική μας θέληση;"

Περιγράφοντας ο ίδιος ο συγγραφέας την πηγή της έμπνευσή του αναφέρει πως: "η κεντρική ιδέα του διηγήματος, η εξήγηση της καταστροφής της γέφυρας δηλαδή και του θανάτου τόσων ανθρώπων, προέρχεται από μια φιλική κουβέντα με τον πατέρα του, έναν αυστηρό Καλβινιστή. Οι αυστηροί Πουριτανοί αντιλαμβάνονται το Θεό σαν ένα ασήμαντο δάσκαλο που σχολαστικά ρίχνει το βάρος της δίκαιης ενοχής και τιμωρίας στους ανθρώπους που την αξίζουν και παραβλέπουν τη Χάρη του Θεού που είναι πιο σφαιρική και ισχυρή. Η αγάπη του Θεού θα πρέπει να υπερβεί δίκαιη τιμωρία του. Αλλά στο διήγημά μου άφησα το ερώτημα αυτό αναπάντητο."

Το διήγημα καταλήγει με το εξής ποίημα:

Σύντομα ωστόσο θα πεθάνουμε και κάθε ανάμνηση

εκείνων των πέντε θα χαθεί από τη γη,

και μας τους ίδιους θα μας αγαπούν

για ένα διάστημα και θα μας λησμονήσουν.

Η αγάπη ωστόσο αρκεί·

όλες εκείνες οι παρορμήσεις της αγάπης επιστρέφουν

στην αγάπη που τις γέννησε.

Μήτε η μνήμη δεν είναι για την αγάπη αναγκαία.

Υπάρχει χώρα των ζωντανών και χώρα των νεκρών

και γιοφύρι τους είναι η αγάπη, η μοναδική επιβίωση,

το μοναδικό νόημα.

«Το γεφύρι του Σαν Λουίς Ρε»
Το διήγημα έγινε δύο φορές ταινία το 1944 και το 2004 με τη συμμετοχή του Ρόμπερτ Ντε Νίρο στο ρόλο του αρχιεπισκόπου της Λίμα.

Το απόσπασμα με το ποίημα στο κλείσιμο της ταινίας:

 

 Το επίσημο τρέιλερ της ταινίας

Διαβάστε περισσότερα...

Uberto Eco, "Ο θάνατος του Θεού"

Βρισκόμαστε στην κρίσιμη περίοδο του έτους για τα καταστήματα και τα σουπερμάρκετ: τις τέσσερις εβδομάδες πριν από τα Χριστούγεννα κάνουν τις μεγαλύτερες πωλήσεις. Ο Άγιος Βασίλης σημαίνει ένα πράγμα για τα παιδιά: δώρα.

Οι άνθρωποι είναι θρησκευτικά όντα. Είναι ψυχολογικά δύσκολο να αντεπεξέλθουμε στη ζωή χωρίς τη δικαιολογία και την ελπίδα που παρέχει η θρησκεία. Συναντώ συχνά επιστήμονες οι οποίοι, έξω από το στενό πεδίο τους, είναι προληπτικοί - σε τέτοιο βαθμό που μου φαίνεται ότι για να είσαι εντελώς άπιστος σήμερα πρέπει να είσαι φιλόσοφος. Ή ίσως κληρικός.

Τα χρήματα είναι ένα εργαλείο. Δεν είναι αξία - αλλά χρειαζόμαστε και αξίες εκτός από εργαλεία, σκοπούς εκτός από μέσα. Το μεγάλο πρόβλημα που αντιμετωπίζουν οι άνθρωποι είναι να βρουν έναν τρόπο για να δεχτούν ότι όλοι μας θα πεθάνουμε. Τα χρήματα μπορούν να κάνουν πολλά - αλλά δεν μπορούν να σας βοηθήσουν να συμφιλιωθείτε με τον θάνατό σας. Μπορούν ενίοτε να σας βοηθήσουν να τον αναβάλετε: όποιος έχει τη δυνατότητα να ξοδέψει ένα εκατομμύριο ευρώ σε γιατρούς ζει συνήθως περισσότερο από κάποιον που δεν την έχει. Δεν μπορεί όμως να ζήσει πολύ περισσότερο από τον μέσο όρο των εύπορων ανθρώπων στον ανεπτυγμένο κόσμο. Και αν πιστεύετε μόνο στο χρήμα, σύντομα θα ανακαλύψετε τον μεγάλο περιορισμό του: αδυνατεί να δικαιολογήσει το ότι είστε θνητός. Όσο περισσότερο προσπαθείτε να αποφύγετε αυτό το γεγονός, τόσο περισσότερο αναγκάζεστε να συνειδητοποιήσετε ότι τα αγαθά σας δεν εξηγούν τον θάνατό σας.

Ο ρόλος της θρησκείας είναι να παρέχει αυτή την εξήγηση. Οι θρησκείες είναι συστήματα δοξασιών που επιτρέπουν στους ανθρώπους να δικαιολογούν την ύπαρξή τους και να συμφιλιώνονται με τον θάνατο. Στην Ευρώπη βιώνουμε τη φθορά της οργανωμένης θρησκείας τα τελευταία χρόνια. H πίστη στις χριστιανικές εκκλησίες φθίνει. Ιδεολογίες, όπως ο κομμουνισμός, που επιχειρούσαν να υποσκελίσουν τη θρησκεία απέτυχαν παταγωδώς. Συνεπώς συνεχίζουμε όλοι να αναζητάμε κάτι που θα μας συμφιλιώσει με το αναπόφευκτο του θανάτου μας.

Ο Γκ. K. Τσέστερτον λέγεται συχνά ότι παρατήρησε: «Όταν ένας άνθρωπος παύει να πιστεύει στον Θεό δεν είναι ότι δεν πιστεύει σε τίποτε. Πιστεύει σε οτιδήποτε». Όποιος και αν το είπε, είχε δίκιο. Υποτίθεται ότι ζούμε σε σκεπτικιστική εποχή. Στην πραγματικότητα ζούμε σε μια εποχή σκανδαλώδους ευπιστίας. Ο «θάνατος του Θεού», ή τουλάχιστον του χριστιανικού Θεού, συνοδεύτηκε από τη γέννηση πληθώρας νέων ειδώλων. Πολλαπλασιάστηκαν σαν βακτηρίδια στο πτώμα της χριστιανικής εκκλησίας - από τις περίεργες παγανιστικές αιρέσεις ως τις χαζές υποχριστιανικές προλήψεις του «Κώδικα Ντα Βίντσι».

Είναι εκπληκτικό το πόσοι άνθρωποι παίρνουν τοις μετρητοίς αυτό το βιβλίο και πιστεύουν ότι είναι αληθινό. Ο συγγραφέας του, Νταν Μπράουν, δημιούργησε μια λεγεώνα ζηλωτών που πιστεύουν ότι ο Χριστός δεν σταυρώθηκε αλλά παντρεύτηκε τη Μαρία Μαγδαληνή, έγινε βασιλιάς της Γαλλίας και άρχισε τη δική του εκδοχή της μασονίας.

Ο πιανίστας Αρθουρ Ρούμπινσταϊν ρωτήθηκε κάποτε αν πιστεύει στον Θεό. Απάντησε: «Οχι, δεν πιστεύω στον Θεό. Πιστεύω σε κάτι μεγαλύτερο». Ο πολιτισμός μας υποφέρει από την ίδια πληθωριστική τάση. Οι υπάρχουσες θρησκείες δεν είναι αρκετά μεγάλες: απαιτούμε από τον Θεό κάτι περισσότερο από αυτά που παρέχει η χριστιανική πίστη. Γι' αυτό στρεφόμαστε στο αποκρυφιστικό. Αυτό υπόσχεται ότι υπάρχει κάτι μυστικό που εξηγεί και δικαιολογεί τα πάντα. Το μεγάλο πλεονέκτημά του είναι ότι επιτρέπει στον καθένα να γεμίζει το άδειο «δοχείο» του μυστικού με τους δικούς του φόβους και ελπίδες.

Ως τέκνο του Διαφωτισμού, με καταθλίβει αυτή η τάση. Αυτό δεν συμβαίνει μόνο λόγω του συσχετισμού με τον ναζισμό - ο Χίμλερ και πολλά από τα πρωτοπαλίκαρα του Χίτλερ ήταν οπαδοί των πιο παιδαριωδών αποκρυφιστικών φαντασιώσεων.

Ανατράφηκα ως καθολικός και, παρ' ότι έχω εγκαταλείψει τη θρησκεία, αυτόν τον Δεκέμβριο ως συνήθως θα στολίσω μια χριστουγεννιάτικη φάτνη για τον εγγονό μου. Θα την κατασκευάσουμε μαζί - όπως έκανε και ο πατέρας μου όταν ήμουν παιδί. Έχω βαθύ σεβασμό για τις χριστιανικές παραδόσεις - οι οποίες, ως ιεροτελεστίες για να αντεπεξέλθουμε στον θάνατο, συνεχίζουν να έχουν περισσότερο νόημα απ' όσο οι ακραιφνώς εμπορικές εναλλακτικές λύσεις. Νομίζω ότι συμφωνώ με τον ξεπεσμένο καθολικό ήρωα του Τζόις στο «Πορτρέτο του καλλιτέχνη σε νεαρή ηλικία»: «Τι είδους απελευθέρωση θα ήταν να εγκαταλείψουμε μια ατοπία που είναι λογική και ευσταθεί και να αγκαλιάσουμε μια άλλη που είναι παράλογη και δεν ευσταθεί;». Ο θρησκευτικός εορτασμός των Χριστουγέννων είναι τουλάχιστον μια σαφής και λογική ατοπία. Ο εμπορικός εορτασμός τους δεν είναι καν αυτό.

Πηγή: Το Βήμα

Διαβάστε περισσότερα...

Ιπποκράτης: "Ὁ βίος βραχύς" (Vita brevis)

                                                                                                          Latin:

Ὁ βίος βραχὺς,                                                                                Vita brevis,

ἡ δὲ τέχνη μακρὴ,                                                                            ars longa,

ὁ δὲ καιρὸς ὀξὺς,                                                                              occasio praeceps,

ἡ δὲ πεῖρα σφαλερὴ,                                                                        experimentum periculosum,

ἡ δὲ κρίσις χαλεπή.                                                                          iudicium difficile.

O Ιπποκράτης (π. 460 π.Χ. - 360 π.Χ.)
Έλληνας γιατρός.

Ιπποκράτης


Νέα Ελληνικά:

Η ανθρώπινη ζωή είναι σύντομη, 

η επιστήμη ατέλειωτη, 

ο χρόνος λίγος,

η πείρα λαθεμένη 

και η απόφαση γεμάτη ευθύνες.

Διαβάστε περισσότερα...

Νίκος Δήμου, Το βιβλίο των γάτων

Επίλογος

Τα ζώα είναι αυτά που είναι:
καθαρή φύση. Τίμια κοιτάνε,
κατάματα. Ο άνθρωπος, έξω απ' τη φύση,
αναζητά.
Το ζώο είναι. Ο άνθρωπος γίνεται. Αν μπορεί.

Πρόσεξε αυτόν που δεν αγαπά τα ζώα.
Η ανθρωπιά του αδύναμη. Το ζώο μέσα του
αντιδρά. Πρόσεξε αυτόν
που δεν αγαπά τις γάτες. Κάπου
φοβάται. Κάπου τρέμει. Κάπου, κρύβεται.

Ο Χίτλερ μισούσε τις γάτες. Κι ο Καίσαρας. Κι ο Ναπολέων.
Όλοι οι τύραννοι. Οι δικτάτορες. Οι κήνσορες.
Βλέπουν στις γάτες τα όρια της δύναμής τους.

Γάτα στο τσίρκο; Ποτέ! Αδιαμαρτύρητα πεθαίνουν
αλλά δε δαμάζονται. Η πιο ανθρώπινη αρετή
φωλιάζει στις γάτες.

Πηγή: Νίκος Δήμου

Από τον πρόλογο του βιβλίου:

Αγαπητέ Δήμου,

Παλαιός φίλος εγώ και μελετητής και συνομιλητής κεραμιδόγατων, καταλαβαίνω πόσο τους έχει ζήσει και αγαπήσει, πόσο τους έχεις νιώσει. Όλοι οι "τύποι" σου είναι αληθινοί και υπέροχοι.
Ζηλεύω που δεν αξιώθηκα ως τώρα να κάνω κάτι ανάλογο γι'αυτά τα περήφανα και αυτάρκη πλάσματα. Και μετά το δικό σου βιβλίο αυτό θα'ναι δύσκολο για να μην πω αδύνατον.

Να'σαι καλά. Σ'ευχαριστώ και σε χαιρετώ

Με όλη μου την αγάπη, Οδυσσέας Ελύτης

Διαβάστε περισσότερα...

Αρχές Φιλοσοφίας. Ερωτήσεις επανάληψης 2016

Ακολουθούν ερωτήσεις επανάληψης που είναι βασισμένες στο σχολικό βιβλίο "Αρχές Φιλοσοφίας" της Β΄ Γενικού Λυκείου και σε όσα διδαχθήκαμε κατά τη φετινή χρονιά. Είναι χωρισμένες κατά κεφάλαιο και ενότητα αντίστοιχα.

Κεφάλαιο 1ο

Ξεκινώντας από την απορία

Ενότητα 1

1. Τί είναι η φιλοσοφία; (σελ.9)

Ενότητα 2

1. Μελετώντας το κείμενο 2 (σελ. 17) να αναφερθείτε στη διαφοροποίηση που εκφράζει ανάμεσα στον φιλόσοφο και τον επιστήμονα.

Ενότητα 3

1. Ποιοί είναι οι κλάδοι της φιλοσοφίας και τί πραγματεύεται ο καθένας από αυτούς; (σελ. 19)

2. Ποιά είναι η αναγκαιότητα των επιχειρημάτων; (σελ. 20)

3. Ποιά είναι η βασική δομή ενός επιχειρήματος; (σελ. 20)

4. Ποιες είναι οι βασικές προϋποθέσεις για να θεωρηθεί ένα επιχείρημα έγκυρο; (σελ. 20)

Ενότητα 4

1. Με ποιόν τρόπο περιγράφει ο Πλάτωνας τη μοίρα του φιλοσόφου; (Θεωρία του σπηλαίου) (σελ. 24)

Κεφάλαιο 2ο 

Κατανοώντας τα πράγματα

Ενότητα 2

1. Τί είναι λέξη; (σελ. 35)

2. Ποιά είναι η σχέση που υπάρχει ανάμεσα στις λέξεις και τις έννοιες; Τί είναι έννοιες; (σελ. 36)

Ενότητα 5 (σελ. 53-55)

1. Να αποσαφηνίσετε τους όρους: Πλάτος και βάθος μιας έννοιας, δώστε παράδειγμα.

2. Αν συγκρίνουμε δύο έννοιες κατά το πλάτος τους ποιές σχέσεις μπορούν να έχουν μεταξύ τους;  Παραδείγματα

3. Όσον αφορά το βάθος ποιές σχέσεις είναι δυνατόν να έχουν οι έννοιες;

4. Οι απλές δηλωτικές προτάσεις σε ποιές μορφές διακρίνονται; Παραδείγματα

5. Τί ονομάζουμε συλλογισμούς; Ποιά είναι τα χαρακτηριστικά τους;

6. Εξηγείστε τους όρους: «ελάσσων όρος», «μείζον όρος», «μέσος όρος».

Κεφάλαιο 3ο 

Αναζητώντας τη γνώση

Ενότητα 1

1. Τί ονομάζουμε σκεπτικισμό; (σελ 60)

2. Να παρουσιάσετε τη συλλογιστική πορεία του Καρτέσιου (Ρενέ Ντεκάρτ) που τον οδήγησε στο επιχείρημα «σκέφτομαι, άρα υπάρχω» και να εξηγήσετε ποια είναι η λειτουργία του «μοχθηρού δαίμονα». (σελ 62-63)

Ενότητα 3

1. Ποια είναι κατά τους ορθολογιστές η πηγή της γνώσης μας για τον κόσμο και ποια είναι, ειδικότερα, για τον Πλάτωνα; (σελ. 79)

2. Τί πρεσβεύει το φιλοσοφικό ρεύμα του εμπειρισμού; Κύριοι εκπρόσωποι. (σελ. 81)

3. «Ο νους δεν είναι τίποτε περισσότερο από ένας «άγραφος χάρτης» (tabula rasa)»: α) ποιός φιλόσοφος υποστήριξε την άποψη αυτή; β) σε φιλοσοφικό ρεύμα ανήκε; γ) αναπτύξτε με δικά σας λόγια την άποψη του. (σελ. 82)

4. Ποιές θέσεις συνθέτει η θεωρία του Καντ; (σελ. 84)

Κεφάλαιο 5ο 

Ανακαλύπτοντας τον νου

Ενότητα 1

1.  Γιατί η μεταφυσική δεν ταυτίζεται με καμιά από τις επιστήμες; (σελ. 116)

2.  Γιατί η μεταφυσική είναι η πρώτη επιστήμη; (σελ. 116)

3.  Με ποιο τρόπο ορίζεται η επιστήμη; Ποιο είναι το γνώρισμα της μεταφυσικής; (σελ. 116)

Ενότητα 2

1. Τί αναφέρει ο Ντεκάρτ στη θεωρία του, που περιγράφεται ως δυϊσμός ή θεωρία της αλληλεπίδρασης; (σελ. 122)

Ενότητα 3

1. Τί ονομάζεται μονισμός; (σελ. 124)

2. Ποια είδη μονισμού υπάρχουν; (σελ. 124)

3. Τί πρεσβεύει ο υλισμός; (σελ. 124)

4. Ποιες είναι οι διάφορες παραλλαγές υλισμού; (σελ. 124- 126)

Κεφάλαιο 6ο 

Αξιολογώντας την πράξη

Ενότητα 1

1.  Τί ονομάζουμε ωφελιμισμό; (σελ. 142)

2. Τί ονομάζουμε κατηγορική προσταγή; (σελ. 143)

3. Σύμφωνα με τον Καντ «πρέπει κάθε υποκείμενο να πράττει έτσι, ώστε να μεταχειρίζεται πάντοτε όλους τους άλλους ανθρώπους – όπως και τον εαυτό του – ως σκοπούς και όχι μόνο ως μέσα των πράξεών του». Με ποια επιχειρήματα κατέληξε ο Γερμανός φιλόσοφος σε αυτή τη θέση; (σελ. 144)

Κεφάλαιο 7ο 

Ορίζοντας το δίκαιο

Ενότητα 2

1. Ποια είναι η λειτουργία του Συντάγματος στο πλαίσιο της σύγχρονης φιλελεύθερης αστικής δημοκρατίας; (σελ. 176)
2. Ποιες είναι οι κυριότερες αρχές που χαρακτηρίζουν τη σοσιαλιστική θεώρηση της κοινωνικής οργάνωσης; (σελ. 176)
3. Ποιες αδυναμίες για την αστική φιλελεύθερη δημοκρατία υποδηλώνει η αναφορά του Μαρξ «από τον καθένα ανάλογα με τις ικανότητές του, στον καθένα ανάλογα με τις ανάγκες του»; (σελ. 177)

Διαβάστε περισσότερα...

Νίτσε (Nietzsche), o φιλόσοφος πρόκληση

Ο Φρίντριχ Νίτσε γεννήθηκε το 1844 σε ένα ήσυχο χωριουδάκι στο ανατολικό τμήμα της Γερμανίας, όπου - γενιές ολόκληρες - οι πρόγονοί του ήταν βοσκοί. Τα πήγε εξαιρετικά καλά τόσο στο σχολείο όσο και στο πανεπιστήμιο και έτσι διακρίθηκε στα Αρχαία Ελληνικά (ένα πολύ διάσημο αντικείμενο, στα χρόνια του), τα οποία των ανέδειξαν καθηγητή στο Πανεπιστήμιο της Βασιλείας (Ελβετία), όταν ακόμα ήταν μόνο είκοσι ετών.

Ωστόσο στην επίσημη καριέρα του τα πράγματα δεν πήγαν και τόσο καλά. Αγανακτισμένος με τους συναδέλφους ακαδημαϊκούς, εγκατέλειψε τη δουλειά του και μετακόμισε στην Ελβετία και την Ιταλία, όπου έζησε σεμνά και συχνά μόνος. Η απόρριψη που έζησε από τις γυναίκες του προκάλεσε μεγάλη θλίψη («Η έλλειψη μου σε αυτοπεποίθηση είναι τεράστια»). Δεν τα πήγαινε καλά ούτε με την οικογένειά του («δεν μου αρέσει η μητέρα μου και μου είναι ακόμα πιο οδυνηρό να ακούω τη φωνή της αδελφής μου»). Σαν απάντηση στην απομόνωσή του, μεγάλωσε ένα τεράστιο μουστάκι και έκανε βόλτες στην εξοχή κάθε μέρα. Για πολλά χρόνια, τα βιβλία του δεν πωλούσαν σχεδόν καθόλου. Στα σαράντα τέσσερα του χρόνια, η ψυχική του υγεία κλονίστηκε εντελώς. Δεν συνήλθε ποτέ και πέθανε μετά από έντεκα χρόνια. 

Ο Νίτσε πίστευε ότι το κεντρικό καθήκον της φιλοσοφίας ήταν να μας διδάξει πώς να «γίνουμε αυτό που πραγματικά είμαστε», με άλλα λόγια, πώς να ανακαλύψουμε και να είμαστε πιστοί στις μεγάλες δυνατότητές μας. 

Για το σκοπό αυτό, ανέπτυξε τέσσερις χρήσιμους άξονες σκέψης:

1. Παραδέξου ότι φθονείς! 

Ο Νίτσε αναγνώρισε πως ο φθόνος αποτελεί ένα μεγάλο κομμάτι της ζωής. Ωστόσο, διδασκόμαστε να αισθανόμαστε ντροπή για τα αισθήματα φθόνου που μας διακατέχουν. Αποτελούν ένδειξη κακίας. Γι 'αυτό και τα κρύβουμε από τον εαυτό μας και τους άλλους, τόσο πολύ, ώστε να υπάρχουν άνθρωποι που μερικές φορές θα πουν με κάθε ειλικρίνεια, ότι δεν φθονούν κανέναν.

Αυτό είναι λογικά αδύνατο, επέμεινε ο Νίτσε, ειδικά αν ζούμε στο σύγχρονο κόσμο (τον οποίο ορίζει  ως οποιαδήποτε στιγμή μετά τη Γαλλική Επανάσταση). Η μαζική καθιέρωση της δημοκρατίας μαζί με το τέλος της παλιάς φεουδαρχικής-αριστοκρατικής εποχής είχε, στα μάτια του Νίτσε, δημιουργήσει ένα τέλειο γόνιμο έδαφος για αισθήματα φθόνου, γιατί όλοι τώρα ενθαρρύνονται να αισθάνονται ότι είναι ίσοι με όλους τους άλλους. Στη φεουδαρχική εποχή, ποτέ ο δουλοπάροικος δε θα μπορούσε να αισθάνεται φθόνο για τον πρίγκιπα. Τώρα όμως ο καθένας συγκρίνει τον εαυτό με όλους τους άλλους με αποτέλεσμα να εκτίθεται σε ένα ασταθές μείγμα φιλοδοξίας και ανεπάρκειας.

Gustave Caillebotte, Paris Street; Rainy Day, 1877

Ωστόσο, δεν υπάρχει τίποτα κακό στο φθόνο, υποστήριζε ο φιλόσοφος. Αυτό που έχει σημασία είναι το πώς θα τον χειριστούμε. Μεγαλείο μπορεί να προέλθει από το να είμαστε σε θέση να διδασκόμαστε από τις κρίσεις φθόνου.  Ο Νίτσε αντιλαμβανόταν το φθόνο ως ένα συγκεχυμένο αλλά παράλληλα σημαντικό μήνυμα από το βαθύτερο εαυτό μας για το τί πραγματικά θέλουμε. Ό,τι μας προκαλεί φθόνο είναι ένα θραύσμα των πραγματικών μας δυνατοτήτων, το οποίο έχουμε αποκηρύξει και αυτό δυστυχώς λειτουργεί εις βάρος μας. Πρέπει να μάθουμε να μελετάμε το φθόνο μας προσεκτικά, κρατώντας ένα ημερολόγιο με τις στιγμές φθόνου, και στη συνέχεια μέσα από αυτά τα επεισόδια να βγάζουμε συμπεράσματα και να διαμορφώνουμε έναν καλύτερο εαυτό. 

Ο φθόνος που δεν παραδεχόμαστε καταλήγει σε, αυτό που ο Νίτσε ονομάζει, «θειούχες οσμές». Η πικρία είναι στην πραγματικότητα ασυνείδητος φθόνος. Ο Νίτσε δεν πίστευε πως πάντα καταλήγουμε να αποκτούμε αυτό που θέλουμε (η δική του ζωή άλλωστε του το είχε διδάξει αρκετά καλά αυτό). Ο ίδιος απλώς επέμεινε ότι θα πρέπει να συνειδητοποιήσουμε τις πραγματικές μας δυνατότητες, παλεύοντας έναν ηρωικό αγώνα για να τις τιμήσουμε, και μόνο τότε μπορούμε να πενθήσουμε την αποτυχία με υπεύθυνη ειλικρίνεια και αξιοπρεπή τιμιότητα.

2. Να μην είναι Χριστιανός!

Ο Νίτσε είχε πει κάποια ακραία πράγματα για τον Χριστιανισμό: «Ονομάζω το Χριστιανισμό τη μια μεγάλη κατάρα, μία εγγενή αχρειότητα... Σε ολόκληρη την Καινή Διαθήκη, υπάρχει μόνο άτομο που αξίζει σεβασμό: ο Πιλάτος, ο Ρωμαίος κυβερνήτης.»

Αυτό μόνο αποτελεί ένα μικρό κωμικό παράδειγμα, στην πραγματικότητα ο στόχος του ήταν πιο έξυπνος και ενδιαφέρον: η δυσφορία του για τον Χριστιανισμό οφείλονταν στο ότι αποτρέπει τους ανθρώπους από το φθόνο τους.

Carl Bloch, The Sermon on the Mount, 1877

Σύμφωνα με την άποψη του Νίτσε ο Χριστιανισμός προέκυψε κατά την εποχή της ύστερης Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας στο μυαλό δειλών σκλάβων, οι οποίοι δεν είχαν την ικανότητα να αρπάξουν αυτό που πραγματικά ήθελαν (ή αποδέχθηκαν το ότι είχαν αποτύχει να το αρπάξουν), και έτσι προσκολλήθηκαν σε μια φιλοσοφία που ονόμασε τη δειλία τους αρετή. Οι Χριστιανοί ήθελαν πολύ να απολαύσουν τα πραγματικά συστατικά της ικανοποίησης (θέση στον κόσμο, έρωτα, πνευματική γνώση,  δημιουργικότητα), αλλά ήταν πάρα πολύ ανίκανοι για να τα αποκτήσουν. Ως εκ τούτου, διαμόρφωσαν μια υποκριτική θρησκεία καταγγέλλοντας αυτό που στην πραγματικότητα ήθελαν, αλλά ήταν πολύ αδύναμοι να παλέψουν γι' αυτό - επαινώντας παράλληλα ό,τι δεν ήθελαν, αλλά έτυχε να έχουν. Έτσι, στο χριστιανικό αξιακό σύστημα, η αγαμία έχει μετατραπεί σε «αγνότητα», η αδυναμία έγινε «καλοσύνη», η υποταγή στους ανθρώπους μία μισητή «υπακοή» και, σύμφωνα με τη φράση του Νίτσε, «η ανικανότητα για εκδίκηση» μετατράπηκε σε «συγχώρεση». 

Ο Χριστιανισμός αποτέλεσε μια τεράστια δικαιολογία για αδράνεια και έναν μηχανισμό αποστράγγισης της ζωής από το δυναμισμό της.

3. Ποτέ μην πίνεις αλκοόλ! 

Ο ίδιος ο Νίτσε έπινε μόνο νερό - και ως ειδική θεραπεία, γάλα. Άποψη του ήταν πως πρέπει και εμείς να κάνουμε το ίδιο. Δεν πρόκειται για μια μικρή, εκκεντρική διατροφική συμβουλή. Η ιδέα οδηγεί στην καρδιά της φιλοσοφίας του, όπως αυτή συμπυκνώνεται στη φράση του: «Υπήρξαν δύο μεγάλα ναρκωτικά στον ευρωπαϊκό πολιτισμό: Ο Χριστιανισμός και το αλκοόλ!»

Eduoard Manet, A Bar at the Folies-Bergère, 1882

Μισούσε το αλκοόλ για τους ίδιους ακριβώς λόγους που περιφρονούσε τον Χριστιανισμό: γιατί και τα δυο μουδιάζουν τον πόνο, και τα δύο μας διαβεβαιώνουν ότι τα πράγματα είναι εντάξει έτσι όπως είναι, αποτρέποντάς μας από τη θέληση να αλλάξουμε τη ζωή μας προς το καλύτερο. Λίγα ποτά οδηγούν σε μια παροδική αίσθηση ικανοποίησης που μπορεί να γίνει θανάσιμη παγίδα στο να λάβουμε τα αναγκαία μέτρα που θα βελτιώσουν τη ζωή μας. Δεν είναι ότι ο Νίτσε θαύμαζε την ταλαιπωρία ως αυτοσκοπό. Αλλά αναγνώρισε την καίριας σημασίας αλήθεια ότι η ανάπτυξη και η ολοκλήρωση έχουν οπωσδήποτε και οδυνηρές πτυχές: «Τί θα συμβεί αν ευχαρίστηση και τη δυσαρέσκεια ήταν τόσο δεμένα μεταξύ τους, ώστε όποιος ήθελε να έχει όσο το δυνατόν περισσότερο από το ένα πρέπει επίσης να έχει όσο το δυνατόν περισσότερο και από το άλλο. Έχετε μια επιλογή στη ζωή: Είτε όσο το δυνατόν λιγότερη δυσαρέσκεια, ανώδυνη ζωή ας την ονομάσουμε εν συντομία ή όσο το δυνατόν περισσότερη δυσαρέσκειά ως αντίτιμο μιας ζωής γεμάτη αφθονία, απολαύσεις και χαρές».

Η σκέψη του Νίτσε επανακαθορίζει την έννοια του πόνου. Αν βρίσκουμε δύσκολα τα πράγματα, αυτό δεν είναι απαραιτήτως ένα σημάδι αποτυχίας, μπορεί απλώς να αποτελεί ένδειξη για την ευγένεια και την δυσκολία των καθηκόντων που έχουμε αναλάβει.

4. «ο Θεός είναι νεκρός» 

Ο δραματικός αυτός ισχυρισμός του Νίτσε σχετικά με το τέλος του Θεού δεν είναι, όπως είναι συχνά θεωρείται, κάποιου είδους εορταστική δήλωση. Παρά τις επιφυλάξεις του σχετικά με το Χριστιανισμό, ο Νίτσε δεν πίστευε ότι το τέλος της πίστης αποτελούσε γεγονός για εορτασμό. 

Οι θρησκευτικές πεποιθήσεις ήταν ψευδείς, ήταν σίγουρος γι αυτό, αλλά παρατήρησε πως σε κάποιες πτυχές είναι πολύ ευεργετικές για την καλή λειτουργία της κοινωνίας. Η εγκατάλειψη της θρησκείας θα σήμαινε ότι οι άνθρωποι θα πρέπει να αφεθούν να βρουν νέους τρόπους για να εφοδιάσουν τον εαυτό τους με καθοδήγηση, παρηγοριά, ηθικές αξίες και πνευματική φιλοδοξία. Αυτό προέβλεψε θα ήταν δύσκολο.

Caspar David Friedrich, Wanderer above the Sea of Fog, 1818

Ο Νίτσε πρότεινε πως το κενό που άφησε η θρησκεία θα πρέπει ιδανικά να αναπληρωθεί από τον Πολιτισμό (φιλοσοφία, τέχνη, μουσική, λογοτεχνία): Ο πολιτισμός πρέπει να αντικαταστήσει την Αγία Γραφή.

Ωστόσο, ο Νίτσε ήταν βαθιά καχύποπτος για τον τρόπο που γινόταν ο χειρισμός του πολιτισμού στην εποχή του. Πίστευε ότι τα πανεπιστήμια σκοτώνουν τις ανθρωπιστικές επιστήμες, μετατρέποντάς τες σε ξερές ακαδημαϊκές ασκήσεις, αντί να τις χρησιμοποιούν για αυτό που πάντα προοριζόταν να είναι: οδηγοί για τη ζωή. Θαύμαζε ιδιαίτερα τον τρόπο που οι Έλληνες είχαν χρησιμοποιήσει την τραγωδία με έναν πρακτικό, θεραπευτικό τρόπο, ως μια ευκαιρία για κάθαρση και ηθική εκπαίδευση - και ευχόταν η εποχή του να γινόταν ανάλογα μεγαλόπνοη.

Κατηγορούσε το πανεπιστήμιο και τον μουσειακού τύπου πολιτισμό που λειτουργούν ως ησυχαστήριο και απομακρύνονται από τον κυρίαρχο στόχο τους που είναι η καθοδήγηση της ζωής και η ηθικοπλαστική δυνατότητα του πολιτισμού, ακριβώς τη στιγμή που ο Θάνατος του Θεού έχει κάνει αυτές τις λειτουργίες ακόμα πιο απαραίτητες.

Edvard Munch, Friedrich Nietzsche, 1906

Κάλεσε σε μια αναγέννηση, στην οποία οι άνθρωποι -που μόλις έχουν συνειδητοποιήσει την κρίση που προήλθε από το τέλος της πίστης - θα καλύψουν τα κενά που δημιουργούνται από την εξαφάνιση της θρησκείας με τη σοφία και τη θεραπευτική ομορφιά  Πολιτισμού.

Συμπέρασμα 

Για τον Νίτσε κάθε εποχή αντιμετωπίζει ιδιαίτερες ψυχολογικές προκλήσεις και είναι καθήκον του φιλοσόφου να βοηθήσει τόσο στον εντοπισμό των προκλήσεων αυτών όσο και στην αντιμετώπισή τους. 

Για τον Νίτσε, ο 19ος αιώνας, κύλισε κάτω από την επίδραση δύο εξελίξεων: της μαζικής δημοκρατίας και της αθεΐας. Η πρώτη απείλησε να εξαπολύσει χείμαρρους από αχώνευτο φθόνο και δηλητηριώδη δυσαρέσκεια, η δεύτερη να αφήσει τους ανθρώπους χωρίς καθοδήγηση ή χρηστά ήθη. 

Σε σχέση με τις δύο προκλήσεις, ο Νίτσε πρότεινε κάποιες συναρπαστικές λύσεις -από τις οποίες και η δική μας εποχή έχει κάποια ιδιαίτερα πρακτικά πράγματα να μάθει, όπως ο ίδιος πολύ θα επιθυμούσε.

Το κείμενο αποτελεί μετάφραση του άρθρου που υπάρχει στο site: The book of life.

Διαβάστε περισσότερα...

Alain De Botton, Ένας σύγχρονος φιλόσοφος

Ένας σύγχρονος φιλόσοφος με αξιόλογη συγγραφική πορεία είναι ο Alain De Botton. Πολλά βιβλία του κυκλοφορούν στα ελληνικά από τις εκδόσεις Πατάκη.

Λίγα πράγματα για τη ζωή του

Ο Αλέν ντε Μποτόν γεννήθηκε στη Ζυρίχη. Είναι ο γιος της Ζακλίν (το γένος Μπουργκό) και του Γκίλμπερτ ντε Μποτόν, ο οποίος γεννήθηκε στην Αλεξάνδρεια της Αιγύπτου και εξορίστηκε μαζί με την υπόλοιπη εβραϊκή κοινότητα από τον Νάσερ. Ο Γκίλμπερτ πήγε να ζήσει και να εργαστεί στην Ελβετία όπου ίδρυσε μια επενδυτική εταιρεία, την Global Asset Management, η αξία της οποίας υπολογιζόταν το 1999 στα 234 εκατομμύρια δολάρια.

Η μητέρα του, που γεννήθηκε στην Ελβετία, ήταν Εβραία Ασκενάζι, και ο πατέρας του καταγόταν από μια εβραϊκή οικογένεια σεφαραδιτών από την πόλη Μποτόν της Καστίλλης και Λεόν της Ισπανίας. Στους προγόνους του Μποτόν ανήκει ο ραβίνος Αβραάμ ντε Μποτόν, επικεφαλής της ακαδημίας ταλμουδιστών της Θεσσαλονίκης. Η γιαγιά του Μποτόν από την πλευρά του πατέρα του ήταν η Γιολέιντ Χάρμερ, αξιωματικός των υπηρεσιών πληροφοριών του Ισραήλ. Έχει μια αδερφή, τη Μιέλ, και οι δυο τους έλαβαν κοσμική ανατροφή. Ο Αλέν πέρασε τα πρώτα δώδεκα χρόνια της ζωής του στην Ελβετία, όπου μεγάλωσε μιλώντας Γαλλικά και Γερμανικά.

Τον έστειλαν στο Dragon School, οικοτροφείο της Οξφόρδης, όπου τα αγγλικά έγιναν η πρώτη του γλώσσα. Ο ίδιος περιγράφει τον εαυτό του ως ένα ντροπαλό παιδί. Στη συνέχεια πήγε εσωτερικός στο Harrow School, άλλο φημισμένο σχολείο του Λονδίνου, πριν προχωρήσει στο κολέγιο Gonville και Caius, ένα από τα μεγαλύτερα και παλαιότερα κολέγια του Πανεπιστημίου του Κέιμπριτζ, όπου σπούδασε Ιστορία (1988-1991) και αποφοίτησε με διάκριση double starred first. Ολοκλήρωσε το μεταπτυχιακό του στο King's College του Λονδίνου (1991-1992). Ξεκίνησε το διδακτορικό του στη Γαλλική Φιλοσοφία στο Πανεπιστήμιο του Χάρβαρντ αλλά εγκατέλειψε την έρευνα για να γράψει βιβλία για το ευρύ κοινό.

Τα βιβλία και οι τηλεοπτικές εκπομπές του πραγματεύονται σύγχρονα θέματα τονίζοντας τη σχέση της φιλοσοφίας με την καθημερινότητα. Σε ηλικία 23 ετών, εξέδωσε τη Μικρή φιλοσοφία του έρωτα (Εκδόσεις Πατάκη 2003), η οποία πούλησε δύο εκατομμύρια αντίτυπα. Άλλα ευπώλητα βιβλία του είναι Πώς ο Προυστ μπορεί να αλλάξει τη ζωή σου (Εκδόσεις Πατάκη 2006), Περί του κοινωνικού status (Εκδόσεις Πατάκη 2005), και Η αρχιτεκτονική της ευτυχίας (Εκδόσεις Πατάκη 2007), Η τέχνη του ταξιδιού (Πατάκης 2006 ) Θρησκεία για άθεους (Πατάκης 2011) κ.α.

Τον Αύγουστο του 2008, ίδρυσε μαζί με άλλους ένα νέο εκπαιδευτικό κέντρο στο κεντρικό Λονδίνο το Σχολείο της Ζωής (The school of Life, www.theschooloflife.com).

Ο Μποτόν έχει χαρακτηρίσει τη σχέση του με τον πατέρα του δύσκολη: "Όταν πούλησα το πρώτο μου best seller -κι ένα εκατομμύριο δολάρια για τον πατέρα μου ήταν ψίχουλα- δεν εντυπωσιάστηκε καθόλου και αναρωτήθηκε τι θα κάνω στη ζωή μου". Όταν πέθανε ο πατέρας του, η οικογένειά του κληρονόμησε ένα μεγάλο καταπίστευμα αν και ο Μποτόν ισχυρίζεται ότι τα εισοδήματά του προέρχονται αποκλειστικά από δικές του δραστηριότητες (πωλήσεις βιβλίων, ομιλίες, παροχή συμβουλευτικών υπηρεσιών σε επιχειρήσεις, Το σχολείο της ζωής).

Ο ίδιος έχει δηλώσει: "Θεωρώ ότι αν είχα μια πιο προνομιακή συναισθηματικά παιδική ηλικία δεν θα είχα γίνει συγγραφέας. Το γράψιμο για εμένα είναι ένα είδος αυτοθεραπείας, είναι ένας τρόπος να βρίσκω ισορροπία και αρμονία. Η ελπίδα μου -τώρα που είμαι και εγώ πατέρας- είναι να μεγαλώσω παιδιά που δεν χρειάζεται να σκέφτονται, να διαβάζουν και να γράφουν τόσο πολύ όσο εγώ. Πιστεύω ότι η σφαίρα της διανόησης είναι μια μορφή καταφυγίου που μαρτυράει συχνά μια συναισθηματική ανισορροπία. Αν ήμουν πιο ελεύθερος στο μυαλό, μπορεί να είχα γίνει αρχιτέκτονας. Είναι το μόνο επάγγελμα που λυπάμαι που δεν έκανα. Η γραφή με βοηθά να ηρεμώ.

Μερικές από τις πιο διάσημες δηλώσεις του:

• Τα βιβλιοπωλεία είναι ο πιο πολύτιμος προορισμός των μοναχικών ανθρώπων, δεδομένου του μεγάλου αριθμού βιβλίων που έχουν γραφτεί από συγγραφείς που δεν έβρισκαν κανέναν για να μιλήσουν.

• Το ταξίδι, όπως και η αγάπη, εκφράζει μια απόπειρα να μετατρέψουμε το όνειρο σε πραγματικότητα.

• Αυτό που είναι εξαιρετικά ενδιαφέρον όσον αφορά το γάμο είναι ότι όλοι θέλουν να παντρευτούν.

• Πιστεύω ακράδαντα πως δεν είναι μόνο αυτό που λες που μετράει αλλά επίσης πώς το λες. Η επιτυχία του επιχειρήματος σου εξαρτάται απόλυτα από τον τρόπο που το παρουσιάζεις.

• Είναι πιθανό να επιδιώκει να κάνει κανείς περιουσία για όχι πιο σοβαρό λόγο από την επιθυμία να εξασφαλίσει το σεβασμό και την προσοχή ανθρώπων που διαφορετικά δεν θα τον πρόσεχαν καθόλου.

• Ο Καντ και ο Χέγκελ ήταν ενδιαφέροντες φιλόσοφοι. Όμως είμαι στην ευχάριστη θέση να ισχυριστώ ότι ήταν επίσης φρικτοί συγγραφείς.

Διαβάστε περισσότερα...

Αρχές Φιλοσοφίας: τράπεζα θεμάτων για το 1ο Κεφάλαιο

Τζίορτιο Ντε  Κίρικο, Το αίνιγμα της άφιξης και το δειλινό, 1911-12

Στη συνέχεια παραθέτω ερωτήσεις παρμένες από την τράπεζα θεμάτων του Υπουργείου Παιδείας και αφορούν στο 1ο κεφάλαιο του σχολικού βιβλίου: "Ξεκινώντας από την απορία". Είναι πολύ χρήσιμες και μπορούν να χρησιμοποιηθούν τόσο ως ερωτήσεις επανάληψης, όσο και σαν θέματα για τις τελικές προαγωγικές εξετάσεις.

Α. Ασκήσεις κλειστού τύπου (Σωστό – Λάθος) 

1) Οι φιλόσοφοι μας καλούν να επιχειρήσουμε να αιτιολογήσουμε ακόμη και τις πιο βασικές μας πεποιθήσεις.

2) Σύμφωνα με τον Καντ είναι σωστότερο να λέμε ότι μαθαίνουμε «πώς να φιλοσοφούμε» και όχι να μαθαίνουμε ένα έτοιμο «σώμα» φιλοσοφικών αντιλήψεων και θεωριών.

3) Βασικός στόχος της φιλοσοφικής δραστηριότητας είναι η αιτιολόγηση βασικών πεποιθήσεων.

4) Η φιλοσοφία γυρνά και ξαναγυρνά σε ερωτήματα που έχουν απαντηθεί ικανοποιητικά στο παρελθόν.

5) Η φιλοσοφία γυρνά και ξαναγυρνά σε ερωτήματα που παραμένουν «ανοικτά».

6) Η φιλοσοφία γυρνά και ξαναγυρνά σε ερωτήματα που παραμένουν «ανοικτά», τα οποία επιχειρεί να προσεγγίσει με τρόπο διερευνητικό.

7) Για να είναι ένα λογικό επιχείρημα έγκυρο αρκεί μόνον οι προκείμενες να είναι αληθείς προτάσεις.

8) Το επιχείρημα «μερικοί άνθρωποι είναι φιλόσοφοι, ο Μιλτιάδης είναι άνθρωπος, άρα ο Μιλτιάδης είναι φιλόσοφος» είναι παράδειγμα έγκυρου συλλογισμού.

9) Ο συλλογισμός «μερικοί άνθρωποι είναι φιλόσοφοι, ο Μιλτιάδης είναι άνθρωπος, άρα ο Μιλτιάδης είναι φιλόσοφος» δεν είναι έγκυρος.

10) Για να είναι ένα λογικό επιχείρημα έγκυρο αρκεί μόνον οι προκείμενες να είναι αληθείς προτάσεις.

11) Στον συλλογισμό «μερικοί άνθρωποι είναι φιλόσοφοι, ο Μιλτιάδης είναι άνθρωπος, άρα ο Μιλτιάδης είναι φιλόσοφος» το συμπέρασμα δεν συνάγεται αναγκαία από τις προκείμενες.

12) Στον συλλογισμό «μερικοί άνθρωποι είναι φιλόσοφοι, ο Μιλτιάδης είναι άνθρωπος, άρα ο Μιλτιάδης είναι φιλόσοφος» το συμπέρασμα συνάγεται αναγκαία από τις προκείμενες.

13) Ένα επιχείρημα είναι έγκυρο αν ισχύει ότι και οι προκείμενες είναι προτάσεις αληθείς και το συμπέρασμα συνάγεται αναγκαία από αυτές.

14) Ένα επιχείρημα πρέπει να ξεκινά από ορισμένες προτάσεις και να καταλήγει σε ένα συμπέρασμα εντελώς άσχετο από τις αρχικές προτάσεις.

15) Η μεγάλη εξέλιξη των επιστημών μέρες μας, έχει περιορίσει το πεδίο της φιλοσοφικής δραστηριότητας τόσο πολύ, ώστε η φιλοσοφία να μην υφίσταται πλέον.

16) Παρά τη μεγάλη εξέλιξη των επιστημών, η φιλοσοφία εξακολουθεί να υφίσταται στις μέρες μας ως μια διαφορετική εκδήλωση του πνεύματος.

17) Οι φιλόσοφοι μας καλούν να επιχειρήσουμε να αιτιολογήσουμε ακόμη και τις πιο βασικές μας πεποιθήσεις.

18) Τα φιλοσοφικά ερωτήματα συμπίπτουν ακριβώς με τα επιστημονικά ερωτήματα.

19) Από τον Χέγκελ δίνεται έμφαση στη φιλοσοφία της ιστορίας και τονίζεται η σημασία της ιστορικής εξέλιξης στη φιλοσοφική σκέψη.

20) Ο Χέγκελ πίστευε ότι ο ορθός λόγος επιτρέπει την κατανόηση της ανθρώπινης ιστορίας μέσα από τα μαθηματικά και τη γεωμετρία.

21) Από τον Καντ δίνεται έμφαση στη φιλοσοφία της ιστορίας και τονίζεται η σημασία της ιστορικής εξέλιξης στη φιλοσοφική σκέψη.

22) Αντικείμενο της γνωσιολογίας είναι η εξέταση της βαθύτερης υφής της πραγματικότητας.

23) Αντικείμενο της γνωσιολογίας είναι οι δυνατότητες, οι πηγές, τα είδη και οι μέθοδοι απόκτησης της γνώσης.

24) Αντικείμενο της μεταφυσικής είναι η εξέταση της βαθύτερης υφής της πραγματικότητας.

25) Αντικείμενο της μεταφυσικής είναι οι δυνατότητες, οι πηγές, τα είδη και οι μέθοδοι απόκτησης της γνώσης.

26) Ο θαυμασμός και η απορία οδήγησαν τον άνθρωπο στη φιλοσοφική σκέψη.

27) Η υιοθέτηση μιας φιλοσοφικής στάσης απέναντι στα πράγματα μας κάνει να απορούμε για εκείνα που προηγουμένως θεωρούσαμε αυτονόητα.

28) Η μελέτη του παρελθόντος και των κοινωνικοπολιτικών συνθηκών που επικρατούν σε διάφορες ιστορικές στιγμές δεν προσφέρει τίποτε ιδιαίτερο στη φιλοσοφική έρευνα.

29) Η φιλοσοφία διευρύνει τον διανοητικό μας ορίζοντα και μας φανερώνει θεωρητικές και πρακτικές δυνατότητες που δεν είχαμε σκεφτεί προηγουμένως.

Β. Ασκήσεις κλειστού τύπου (πολλαπλής επιλογής)

1.Σε ποια από τις παρακάτω προτάσεις η λέξη «φιλοσοφία» χρησιμοποιείται κυριολεκτικά;

α. φιλοσοφία της εταιρείας μας είναι η διασφάλιση της ανταγωνιστικότητά της

β. το νέο πρόγραμμα σπουδών εισάγει μια διαφορετική φιλοσοφία

γ. η φιλοσοφία είναι σκέψη πάνω στην ίδια τη σκέψη και τις δυνατότητές της

δ. οι καιροί απαιτούν αλλαγή φιλοσοφίας

2.Η γνωσιολογία ως κλάδος της φιλοσοφίας έχει ως αντικείμενο:

α. τη βαθύτερη υφή της πραγματικότητας

β. τη γνώση και τη δυνατότητα απόκτησής της

γ. τις αρχές που πρέπει να ρυθμίζουν τις πράξεις μας

3.Η γνωσιολογία ως κλάδος της φιλοσοφίας έχει ως αντικείμενο:

α. τη βαθύτερη υφή της πραγματικότητας

β. τη γνώση και τη δυνατότητα απόκτησής της

γ. τις αρχές που πρέπει να ρυθμίζουν τις πράξεις μας

δ. τους κανόνες της ορθής σκέψης

4.Η μεταφυσική ως κλάδος της φιλοσοφίας έχει ως αντικείμενο:

α. τη βαθύτερη υφή της πραγματικότητας

β. τη γνώση και τη δυνατότητα απόκτησής της

γ. τις αρχές που πρέπει να ρυθμίζουν τις πράξεις μας

5.Η μεταφυσική ως κλάδος της φιλοσοφίας έχει ως αντικείμενο:

α. τη βαθύτερη υφή της πραγματικότητας

β. τη γνώση και τη δυνατότητα απόκτησής της

γ. τις αρχές που πρέπει να ρυθμίζουν τις πράξεις μας

δ. τους κανόνες της ορθής σκέψης

6. Στους κλάδους της φιλοσοφίας σήμερα δεν ανήκει:

α. η μεταφυσική

β. η αξιολογία

γ. η ψυχολογία

7. Η πρακτική φιλοσοφία ως κλάδος της φιλοσοφίας έχει ως αντικείμενο:

α. τη βαθύτερη υφή της πραγματικότητας

β. τη γνώση και τη δυνατότητα απόκτησής της

γ. τις αρχές που πρέπει να ρυθμίζουν τις πράξεις μας και μας καθοδηγούν στην οργάνωση της

ζωής μας

δ. τους κανόνες της ορθής σκέψης

Γ. Ορισμοί 

Να αποδώσετε το φιλοσοφικό περιεχόμενο των όρων:

 πρακτική φιλοσοφία

 Λογική

 επιχείρημα

 αξιολογία

Δ. Ερωτήσεις ανοικτού τύπου

 1. Υπάρχουν πράγματα που τα θεωρούμε αυτονόητα. Πώς η φιλοσοφία ανατρέπει αυτή τη βεβαιότητα;

2. «Η λέξη “φιλοσοφία” σημαίνει κάτι που στέκει “πάνω” ή “κάτω” από τις επιστήμες, αλλά όχι “δίπλα” σ’ αυτές», υποστηρίζει ο Βίτγκενσταϊν. Να εξηγήσετε με συντομία τι σημαίνει η πρόταση.

3. Να υποστηρίξετε με συντομία ότι η φιλοσοφική δραστηριότητα είναι χρήσιμη και απαραίτητη στη ζωή μας.

4. Να καταγράψετε τους βασικούς κλάδους της φιλοσοφίας και να αντιστοιχίσετε καθέναν με ένα κεντρικό φιλοσοφικό ερώτημα.

5. Ο Γάλλος φιλόσοφος Ζαν-Πολ Σαρτρ σε όλη του τη ζωή ασχολήθηκε δραστήρια με τα πολιτικά και κοινωνικά προβλήματα της χώρας του και της εποχής του. Αυτή η στάση του αιτιολογείται στο πλαίσιο της φιλοσοφικής του δραστηριότητας; Να τεκμηριώσετε με συντομία τη θέση σας.

6. Να αναφέρετε τους τέσσερις (4) βασικούς στόχους της φιλοσοφικής δραστηριότητας, επεξηγώντας με συντομία τον καθένα από αυτούς.

7. Ο Βίτγκενσταϊν, ορίζοντας τη φιλοσοφία, ισχυρίζεται ότι αρχίζει με μια «διανοητική δυσφορία». Να εξηγήσετε σύντομα τι σημαίνει η φράση.

8. «Φιλοσοφία θα πει να βρίσκεσαι καθ’ οδόν», υποστήριξε ο Γιάσπερς. Να εξηγήσετε με συντομία τι σημαίνει η φράση.

9. Ο στρατηγός Ντε Γκολ, πρόεδρος της Γαλλίας την εποχή των γεγονότων του Μάη του ’68,αρνήθηκε να διατάξει τη σύλληψη του φιλοσόφου Ζαν-Πολ Σαρτρ που συμμετείχε ενεργά στη φοιτητική εξέγερση. Επικροτείτε τη στάση του; Να τεκμηριώσετε με συντομία τη θέση σας.

10. Υπάρχουν πράγματα που τα θεωρούμε αυτονόητα. Πώς η φιλοσοφία ανατρέπει αυτή τη βεβαιότητα;

11. Τι σημαίνουν οι χαρακτηρισμοί «οριακά», «έσχατα» και «θεμελιώδη» τους οποίους αποδίδουμε στα φιλοσοφικά ερωτήματα;

12. «Σήμερα μόνο οι εγκληματίες τολμούν να βλάψουν άλλους ανθρώπους χωρίς να επικαλεστούν τη φιλοσοφία», αναφέρει ο Μούζιλ. Πώς συνδέεται αυτή η φράση με την καταχρηστική χρήση της λέξης «φιλοσοφία»;

13. Τι θα σας απαντούσε ο Χιουμ αν τον διαβεβαιώνατε ότι ο ήλιος αύριο θα ανατείλει οπωσδήποτε;

14. «Ρrimum vivere, deinde philosophari» (=πρώτα να ζει κανείς και μετά να φιλοσοφεί): είναι ένα πολύ γνωστό λατινικό ρητό. «Η φιλοσοφία μας διδάσκει να ζούμε», υποστηρίζει, από την άλλη ο Μονταίν. Να διατυπώσετε τεκμηριωμένα τη δική σας θέση για τη σχέση της φιλοσοφίας με τη ζωή.

15. Σας δίνεται ο συλλογισμός:

Το νερό σταματάει τη δίψα

Η θάλασσα είναι νερό

------------------------------------------

Η θάλασσα σταματάει τη δίψα

Να αξιολογήσετε τον συλλογισμό ως προς την εγκυρότητά του

Διαβάστε περισσότερα...

Η ιδιαιτερότητα της φιλοσοφικής σκέψης

Τζιόρτζιο Ντε Κίρικο, Το αίνιγμα του χρησμού, 1910, Ιδιωτική συλλογή. Η μορφή που έχει στραμμένη την πλάτη της στον θεατή και βρίσκεται σε περισυλλογή -αποτελεί πιστή αντιγραφή από το έργο του Μπαίκλιν Οδυσσέας και Καλυψώ- αντιπροσωπεύει τον καλλιτέχνηφιλόσοφο, που στέκεται σκεπτικός μπροστά στα μυστήρια του κόσμου. Δεξιά, ο μάντης πίσω από το παραπέτασμα παραπέμπει στην αινιγματική, κρυφή όψη της ύπαρξης.

"Όταν το παιδί ρωτούσε: Γιατί εγώ να είμαι εγώ και όχι εσυ; Πότε άρχισε ο χρόνος και που τελειώνει ο χώρος; Μήπως η ζωή μας πάνω στη Γη δεν είναι τίποτα περισσότερο από ένα όνειρο; Μήπως αυτό που βλέπω, ακούω και μυρίζω είναι ένας φανταστικός κόσμος; Υπάρχει πράγματι το κακό, υπάρχουν άνθρωποι πραγματικά κακοί; Πως γίνεται εγώ, αυτός που είμαι τώρα, να μην υπήρχα πριν και μια μέρα να μην είμαι πια αυτός που είμαι τώρα;..."

(Βιμ Βέντερς, Τα φτερά του έρωτα)

Ξεκινάμε με μια διανοητική δυσφορία σαν του παιδιού που ρωτάει:

"Γιατί;” Το ερώτημα του παιδιού δεν είναι σαν εκείνο του ώριμου ανθρώπου· είναι μια έκφραση απορίας και όχι αίτημα για παροχή ακριβών πληροφοριών. Έτσι και οι φιλόσοφοι ρωτούν: “Γιατί;” και “Tι;”, χωρίς να ξέρουν τι ακριβώς είναι αυτό που ρωτούν. Εκφράζουν ένα αίσθημα διανοητικής δυσφορίας... Τα φιλοσοφικά προβλήματα έχουν τη μορφή: “Τα ΄χω χαμένα” 

(Λούντβιχ Bίτγκενσταϊν, Αφορισμοί και εξομολογήσεις)

Άρνολντ Μπαίκλιν, Οδυσσέας και Καλυψώ, 1882, Βασιλεία, Μουσείο Καλών Τεχνών

Πολλές φορές βιαζόμαστε να εγκαταλείψουμε την προσπάθειά μας και μάλιστα τη χαρακτηρίζουμε μάταιη ή και τελείως ανόητη. Αν όμως επιμείνουμε, θα διαπιστώσουμε ότι η ενασχόληση με αυτά τα ερωτήματα μας βοηθά να διερευνήσουμε τα όρια της ανθρώπινης σκέψης, δηλαδή να καταλάβουμε μέχρι πού μπορούν να φτάσουν τα λογικά και τα εννοιολογικά μας εργαλεία. Γι’ αυτό και μπορούμε να αποκαλέσουμε τα ερωτήματα αυτού του είδους οριακά, θεμελιώδη ή έσχατα. Ακόμη και αν δε βρούμε τις απαντήσεις, που μπορεί να ξεπερνούν τις γνωστικές μας δυνατότητες, αξίζει να δοκιμάσουμε, ακριβώς επειδή τα ερωτήματα είναι οριακά.

 Δε θα ήταν λάθος να πούμε ότι η φιλοσοφία είναι σκέψη πάνω στην ίδια τη σκέψη και τις δυνατότητές της.

1. η ιδιαιτερότητα της φιλοσοφικής σκέψης from Giannis Psifas

Διαβάστε περισσότερα...

Μια διδακτική ιστορία: "Ο αλυσοδεμένος ελέφαντας"

Δεν μπορώ” του είπα. “Δεν μπορώ!”

“Σίγουρα;” με ρώτησε αυτός.

“Ναι. Πολύ θα ήθελα να να μπορούσα να σταθώ μπροστά της και να της πω τι νιώθω… Ξέρω, όμως, ότι δεν μπορώ!!!”

Ο Χόρχε κάθισε σαν το Βούδα πάνω σ΄ εκείνες τις φριχτές μπλε πολυθρόνες του γραφείου του. Χαμογέλασε, με κοίταξε στα στα μάτια και, χαμηλώνοντας τη φωνή όπως έκανε κάθε φορά που ήθελε να τον ακούσουν προσεκτικά, μου είπε:

“Να σου πω μια μια ιστορία…” Και χωρίς να περιμένει να συμφωνήσω, ο Χόρχε άρχισε να αφηγείται:

Όταν ήμουν μικρός μου άρεσε πολύ το τσίρκο, και στο τσίρκο μου άρεσαν πιο πολύ τα ζώα. Μου έκανε τρομερή εντύπωση ο ελέφαντας που, όπως έμαθα αργότερα, είναι το αγαπημένο ζώο όλων των παιδιών.

Στην παράσταση, το θεόρατο ζώο έκανε επίδειξη του τεράστιου βάρους του, του όγκου και της δύναμής του…

Όμως, μετά την παράσταση και λίγο προτού επιστρέψει στη σκηνή, ο ελέφαντας στεκόταν δεμένος συνεχώς σ΄ ένα μικρό ξύλο μπηγμένο στο έδαφος. Μια αλυσίδα κρατούσε φυλακισμένα τα πόδια του. Ωστόσο, το ξύλο ήταν αληθινά μικροσκοπικό κι έμπαινε σε ελάχιστο βάθος μέσα στο έδαφος.

Μολονότι η αλυσίδα ήταν χοντρή και ισχυρή, μου φαινόταν ολοφάνερο ότι ένα ζώο που μπορούσε να ξεριζώνει δέντρα με τη δύναμη του, θα μπορούσε εύκολα να λυθεί και να φύγει. Το θεωρούσα αληθινό μυστήριο.

Μα τι τον κρατάει; Γιατί δεν το σκάει;

Όταν ήμουν πέντε ή έξι ετών ετών πίστευα ακόμα στη σοφία των μεγάλων. Ρώτησα τότε κάποιον δάσκαλο, τον πατέρα μου ή ένα θείο μου, για το μυστήριο του ελέφαντα. Κάποιος μου εξήγησε ότι ο ελέφαντας είναι δαμασμένος.

Έκανα τότε την προφανή ερώτηση: “Κι αφού είναι δαμασμένος, γιατί τον αλυσοδένουν;”

Δε θυμάμαι να πήρα κάποια ικανοποιητική απάντηση.

Με τον καιρό, ξέχασα το μυστήριο του ελέφαντα με το παλούκι, και το θυμόμουν μόνο όταν βρισκόμουν με κάποιους που είχαν αναρωτηθεί κάποτε πάνω στο ίδιο θέμα

Πριν από μερικά χρόνια ανακάλυψα – ευτυχώς για μένα – ότι κάποιος είχε αρκετή σοφία ώστε ν΄ ανακαλύψει την απάντηση.

Ο ελέφαντας του τσίρκου δεν το σκάει γιατί τον έδεναν σ΄ένα παρόμοιο παλούκι από τότε που ήταν πολύ, πολύ μικρός.

Έκλεισα τα μάτια και φανάστηκα τον νεογέννητο ανυπεράσπιστο ελέφαντα δεμένο στο παλούκι.

Είμαι βέβαιος ότι τότε το ελεφαντάκι είχε σπρώξει, τραβήξει και ιδρώσει πασχίζοντας να λευτερωθεί.

Μα, παρόλες τις προσπάθειές του, δεν τα είχε καταφέρει, γιατί το παλούκι ήταν πολύ γερό για τις δυνάμεις του.

Φαντάστηκα ότι θα κοιμόταν εξαντλημένο και την επόμενη μέρα θα προσπαθούσε ξανά, και τη μεθεπόμενη το ίδιο…

…Ώσπου μια μέρα, μια φρικτή μέρα για την ιστορία του, το ζώο θα παραδεχόταν την αδυναμία του και θα υποτασσόταν στη μοίρα του.

Αυτός ο πανίσχυρος και θεόρατος ελέφαντας που βλέπουμε στο τσίρκο δεν το σκάει γιατί νομίζει ότι δεν μπορεί, ο δυστυχής.

Η ανάμνηση της αδυναμίας που ένιωσε λίγο μετά τη γέννησή του είναι χαραγμένη στη μνήμη του.

Και το χειρότερο είναι ότι ποτέ δεν αμφισβήτησε σοβαρά αυτή την ανάμνηση.

Ποτέ μα ποτέ δεν ξαναπροσπάθησε να δοκιμάσει τις δυνάμεις του…

Έτσι είναι, Ντεμιάν. Όλοι είμαστε λίγο – πολύ σαν τον τον ελέφαντα του τσίρκου. Περιδιαβαίνουμε τον κόσμο δεμένοι σε εκατοντάδες παλούκια που μας στερούν την ελευθερία.

Ζούμε πιστεύοντας ότι “δεν μπορούμε” να κάνουμε ένα σωρό πράγματα, απλώς επειδή μια φορά, πριν από πολύ καιρό, όταν είμαστε μικροί, προσπαθήσαμε και  δεν τα καταφέραμε.

Πάθαμε τότε το ίδιο με τον ελέφαντα.

Χαράξαμε στη μνήμη μας αυτό το μήνυμα:

“Δεν μπορώ, δεν μπορώ και ποτέ δε θα μπορέσω.”

Ο Χόρχε έκανε μια μεγάλη παύση. Ύστερα πλησίασε, κάθισε στο πάτωμα μπροστά μου και συνέχισε:

“Αυτό σου συμβαίνει, Ντέμι. Ζεις μέσα στα όρια της ανάμνησης ενός Ντεμιάν που δεν υπάρχει πια, εκείνου που δεν τα κατάφερε. Ο μοναδικός τρόπος να μάθεις εάν μπορείς, είναι να προσπαθήσεις πάλι με όλη σου την ψυχή…Με όλη σου την ψυχή!

Απόσπασμα από το βιβλίο του  Χορχε Μπουκάι, Να σου πω μια ιστορία, εκδ. OPERA

Ο Χόρχε Μπουκάι (Jorge Bucay) γεννήθηκε το 1949 στο Μπουένος Άιρες της Αργεντινής. Γιατρός και ψυχοθεραπευτής της σχολής Γκεστάλτ, ειδικεύτηκε στη θεραπεία των νοητικών ασθενειών εργαζόμενος αρχικά σε νοσοκομεία και κλινικές και, εν συνεχεία, δίνοντας διαλέξεις σε ιδρύματα, κολέγια, θέατρα, καθώς και σε ραδιοφωνικούς και τηλεοπτικούς σταθμούς. Μονίμως και παντού προσκεκλημένος, προσπαθεί να παρίσταται σε μαθήματα, σεμινάρια και συνέδρια στην Αργεντινή, την Ουρουγουάη, τη Χιλή, το Μεξικό, τις Η.Π.Α, την Ιταλία, την Ισπανία... Όταν αποφάσισε να ασχοληθεί και με τη συγγραφή, είδε περισσότερα από δώδεκα βιβλία του να μεταφράζονται σε -τουλάχιστον- είκοσι μία γλώσσες και να τοποθετούνται πρώτα στις λίστες των ευπώλητων κάθε χώρας. Εργάζεται ως ψυχοθεραπευτής ενηλίκων, ζευγαριών και κοινωνικών ομάδων. Ζει στα προάστια του Μπουένος Άιρες με τη γυναίκα και τα δύο του παιδιά.

Διαβάστε περισσότερα...

Έντουαρντ Χόπερ, Ο ζωγράφος των ταξιδευτών

Η Μοναξιά

Κείμενο: Αλέν Ντε Μποτόν, 

Η τέχνη του ταξιδιού 

Ο Ξένος

Ποιον αγαπάς περισσότερο,
αινιγματικέ άνθρωπε, λέγε:
τον πατέρα σου, τη μάνα σου, την αδερφή σου ή τον αδερφό σου;
-Δεν έχω ούτε πατέρα, ούτε μάνα, ούτε αδερφή, ούτε αδερφό.
-Τους φίλους σου;
-Χρησιμοποιείτε μια λέξη, της οποίας η έννοια μου έμεινε άγνωστη ως τώρα.
-Την πατρίδα σου;
-Αγνοώ σε ποιο γεωγραφικό πλάτος βρίσκεται.
-Την ομορφιά;
-Πρόθυμα θα την αγαπούσα, θεά και αθάνατη.
-Το χρυσάφι;
-Το μισώ όπως μισείτε το Θεό.
-Ε λοιπόν! τι αγαπάς, αλλόκοτε ξένε;
-Αγαπώ τα σύννεφα... τα σύννεφα που περνούν.... εκεί πέρα... εκεί κάτω... τα θαυμάσια σύννεφα!

Μποντλαίρ

Το 1906, σε ηλικία 24 ετών, ο Χόπερ πήγε στο Παρίσι, όπου και ανακάλυψε την ποίηση του Μποντλαίρ, τα έργα του οποίου έμελλε να διαβάζει και να απαγγέλλει σε όλη την υπόλοιπη ζωή του. Δεν είναι δύσκολο να καταλάβουμε γιατί τα έβρισκε τόσο θελκτικά: έτρεφε κι εκείνος το ίδιο ενδιαφέρον για τη μοναξιά, για τη ζωή στην πόλη, για την μοντερνικότητα, για την παρηγοριά που προσφέρει η νύχτα και για τους χώρους που σχετίζονται με το ταξίδι.

Nighthawks 1942

Το 1925 αγόρασε το πρώτο του αυτοκίνητο, ένα μεταχειρισμένο Dodge, και από το σπίτι του στη Νέα Υόρκη πήγε οδηγώντας στο Νέο Μεξικό. Από τότε και στο εξής περνούσε καθ' οδόν αρκετούς μήνες κάθε χρόνο, κάνοντας στάσεις εδώ και εκεί για να σκιτσάρει ή να ζωγραφίσει, άλλοτε στο δωμάτιο κάποιου μοτέλ και άλλοτε στο καπό του αυτοκινήτου, πότε στην ύπαιθρο και πότε σ' ένα διανυκτερεύον καφεστιατόριο.

Chop Suey 1929

Από το 1941 ως το 1955 διέσχισε πέντε φορές τις ΗΠΑ... Ένιωθε να τον έλκουν οι φωτεινές επιγραφές που αναβόσβηναν στο πλάι του δρόμου διαφημίζοντας "Δωμάτια με ΤV και μπάνιο", τα κρεβάτια με το λεπτό στρώμα και τα τραχιά σεντόνια, τα μεγάλα παράθυρα με θέα στο πάρκινγκ ή σε παρτέρια με φροντισμένο γκαζόν, οι αινιγματικοί πελάτες που έφταναν αργά τη νύχτα  κι αναχωρούσαν χαράματα, τα παρατημένα στη ρεσεψιόν διαφημιστικά φυλλάδια με τα αξιοθέατα κάθε περιοχής και το βαρυφορτωμένο καροτσάκι της καθαρίστριας που περίμενε σταθμευμένο σε κάποιο σιωπηλό διάδρομο.

Hotel Lobby 1943

Για φαγητό πήγαινε σε καντίνες για ξενύχτηδες ή σε καταστήματα για περαστικούς οδηγούς, με θρυλικές ονομασίες όπως Hot Shoppe Mighty Mo ή Steak'N'Shakes και Dog'N'Sudds, ενώ για καύσιμα σταματούσε σε πρατήρια με το σήμα της Mobil, της Standar Oil, της Gulf και της Blue Sunoco.

Four Lane Road, 1956

Και σε όλα αυτά τα τοπία, που κανείς δε τα λάμβανε υπόψη παρεκτός ίσως για να τα χλευάσει, εκείνος έβρισκε κάτι ποιητικό...

Hotel Room 1931

Το επικρατέστερο θέμα είναι η μοναξιά. Οι μορφές του Χόπερ δίνουν την εντύπωση ότι βρίσκονται πολύ μακριά από το σπίτι, κάθονται ή στέκονται μόνες, άλλη κοιτάζει ένα γράμμα καθιστή στην άκρη του κρεβατιού κάποιου μοτέλ, άλλη πίνει σ' ένα μπαρ, κάποιες να ατενίζουν το τοπίο από το παράθυρο ενός κινούμενου τρένου, μερικές να διαβάζουν ένα βιβλίο σε φουαγιέ ξενοδοχείου.

Woman in the sun 1961

Τα πρόσωπά τους ευάλωτα, εσωστρεφή. Πρόσφατα, μάλλον, εγκατέλειψαν κάποιον - ή τις εγκατέλειψε εκείνος, ψάχνουν για δουλειά, για σεξ ή για συντροφιά, μετέωρες σε μέρη μεταβατικά. Συχνά είναι νύχτα, κι έξω από το παράθυρο καραδοκεί το σκότος, η απειλή της υπαίθρου ή μιας πόλης άγνωστης.

Automat 1927

Στον πίνακα Σέλφ σέρβις (ή Automata, 1927) μια γυναίκα κάθετε μόνη και πίνει ένα φλιτζάνι καφέ, Η ώρα είναι περασμένη... Το ντεκόρ είναι απλώς λειτουργικό... Η γυναίκα είναι κλεισμένη στον εαυτό της ίσως και λίγο φοβισμένη, σαν να μην το συνηθίζει να κάθεται μόνη σε δημόσιο χώρο.... Το Σελφ σέρβις είναι ένας πίνακας που βρίθει από θλίψη-αλλά δε μας τη μεταδίδει. Έχει τη δύναμη των σπουδαίων μελαγχολικών έργων μουσικής....

Ο Χόπερ μας καλεί να νιώσουμε κι εμείς τα αισθήματα της γυναίκας στην απομόνωσή της.

Gas Station 1940

Το βενζινάδικο ορθώνεται μπροστά στο επικείμενο σκοτάδι. Αλλά στα χέρια του Χόπερ η απομόνωση αποκτά ξανά χαρακτήρα δελεαστικό και διεγερτικό. Ο ζόφος που πέφτει σαν ομίχλη στα δεξιά του πίνακα είναι προάγγελος φόβου, το άκρο αντίθετο της ασφάλειας που ακτινοβολεί ο σταθμός. Με φόντο τη νύχτα και το άγριο δάσος, σ' αυτό το ύστατο προκεχωρημένο φυλάκιο της ανθρωπότητας είναι ίσως ευκολότερο ν' αναπτυχθεί ένα αίσθημα εγγύτητας μεταξύ των ανθρώπων απ' ότι μέσα στο φως της μέρας στην πόλη.

Compartment C 1938

Το ταξίδι είναι η μαία της σκέψης...

Για τη σκέψη, όμως το τρένο είναι ίσως το καλύτερο βοήθημα από όλα τα μεταφορικά μέσα: προσφέρει θέα, που δυνητικά, δεν είναι τόσο μονότονη όσο από το αεροπλάνο ή το πλοίο, ενώ επιπλέον κινείται αρκετά γρήγορα ώστε να μην εκνευριζόμαστε, αλλά και όσο αργά χρειάζεται για να αναγνωρίσουμε τι βλέπουμε.

Αν βρίσκουμε κάτι ποιητικό στα βενζινάδικα και στα μοτέλ της εθνικής οδού, αν μας έλκουν τα αεροδρόμια ή τα κουπέ των τρένων, αιτία μάλλον είναι ότι, παρά την ταλαιπωρία και τους συμβιβασμούς που επιβάλλει η αρχιτεκτονική τους, έχουμε σαφώς την αίσθηση πως αυτοί οι χώροι απομόνωσης προσφέρουν ένα απτό σκηνικό για να ζήσουμε κάτι άλλο, κάτι διαφορετικό από τις εγωκεντρικές ανέσεις, τις έξεις και τους περιορισμούς του συνηθισμένου, αμετακίνητου κόσμου μας.

πηγή: Αλέν Ντε Μποτόν, Η τέχνη του ταξιδιού, εκδ. Πατάκη 2012

Ένα σύντομο βίντεο με τα αντιπροσωπευτικότερα έργα του.

Το τρέιλερ από την ταινία Shirley του Gustav Deutsch. Μια ταινία βασισμένη σε 13 πίνακες του Edward Hopper.

Διαβάστε περισσότερα...