"Εγώ, ο Μανουήλ Πανσέληνος" - μια αναδρομή στην τέχνη της εικόνας

Μακεδονική Σχολή

Η Μακεδονική Σχολή γεννήθηκε στην Κωνσταντινούπολη, άνθισε κυρίως στην Μακεδονία με κέντρο την Θεσσαλονίκη και πέρασε και στη Σερβία. Η Σχολή αυτή χαρακτηρίζεται για τον ρεαλισμό και την ελευθερία της. Έχει ένταση, κίνηση και πλούσια χρωματολογία. Το πρόσωπο και τα ενδύματα είναι πλατειά φωτισμένα, γι' αυτό και την ονομάζουν «πλατειά τεχνοτροπία». Υποστηρίχθηκε η άποψη - χωρίς να είναι απόλυτο - ότι η τέχνη αυτή υπήρξε ιδιαίτερα συμπαθής στους λογίους, στις μορφωμένες τάξεις, τους αυλικούς. Κύριοι εκφραστές της υπήρξαν ο Μανουήλ Πανσέληνος (ο οποίος αγιογράφησε το παρεκκλήσι του Αγίου Ευθυμίου Θεσσαλονίκης και το ναό του Πρωτάτου), ο Μιχαήλ Αστραπάς και ο αδελφός του Ευτύχιος, που αγιογράφησαν στη Σερβία, ο Γεώργιος Καλλιέργης κ.α. Στην ίδια εποχή ανήκει και το απαράμιλλο σε τέχνη και ομορφιά μνημείο της Μονής της Χώρας στην Κωνσταντινούπολη.

Ἡ Ἀνάστασις. Τοιχογραφία τοῦ Μανουήλ Πανσέληνου. 
Πρωτᾶτο, Καρυές. Τέλη 13ου αἰ.

Ο Μανουήλ Πανσέληνος

Δε θα ξέραμε τίποτε για τον Μανουήλ Πανσέληνο, τον μεγαλύτερο ζωγράφο της βυζαντινής τεχνοτροπίας που ζωγράφισε τις εκπληκτικές τοιχογραφίες του 13ου αιώνα στο Πρωτάτο και στις άλλες μονές του Αγίου Όρους, αν ο μοναχός Διονύσιος εκ Φουρνά, δε διέσωζε το όνομά του, γράφοντας μια πραγματεία περί ζωγραφικής για να φωτιστούν οι νεώτεροι, όπως έγραψε, από τον "ως σελήνη λάμποντα κυρ Μανουήλ Πανσέληνο", τρεις αιώνες μετά τον θάνατό του.

Η σειρά «Δεν είσαι μόνος» είναι ένα ταξίδι στο χρόνο και στο χώρο,ένα οδοιπορικό σε τόπους θαμμένους στη λήθη.   Περιλαμβάνει 10 επεισόδια και πραγματεύεται πανανθρώπινες αξίες που εκφράστηκαν σε κοινωνίες του παρελθόντος,στηριγμένη στα Πατερικά κείμενα, το Ευαγγέλιο, σε κείμενα θεωρητικά, φιλοσοφικά, δοξαστικά, πολλές φορές προφητικά.   Αυτά τα κείμενα, που περιέχουν την πείρα και τη σοφία αιώνων, από την αρχαιότητα μέχρι σήμερα, συνδιαλέγονται γόνιμα με την εποχή μας δίνοντας τη δική τους απάντηση στα σημερινά προβλήματα του ανθρώπου.   Μπορεί να είναι επίκαιρος ένας λόγος που γράφτηκε εδώ και δυόμισι χιλιετίες; Σε ποια κοινωνία απευθυνόταν; Τι κοινό έχει με τη σημερινή;   Μπορεί να βοηθήσει τον άνθρωπο σε μια άλλη οπτική, έναν διαφορετικό προσανατολισμό και μια επαναξιολόγηση της πορείας του σήμερα;   Τα γυρίσματα της σειράς πραγματοποιήθηκαν στην Ελλάδα (Αστυπάλαια, Μακεδονία, Ήπειρος, Μετέωρα, Αίγινα, Λουτράκι, Θήβα, Μήλος, Κως, κ.α), την Τουρκία (Κωνσταντινούπολη, Καππαδοκία, Αντιόχεια, Μυρσίνη κ.α.), την Ιταλία, τη Γαλλία, τη Σκωτία, το Ισραήλ, την Αίγυπτο, τη Συρία.

ΠΗΓΗ: https://deneisaimonos.gr/

Σε ένα φανταστικό βίο, ο Πανσέληνος μιλά για τον εαυτό του.
Σε ένα φανταστικό βίο, ο Πανσέληνος μιλά για την ζωγραφική πριν απ΄αυτόν και μετά απ’ αυτόν μέχρι σήμερα.
Σε ένα φανταστικό βίο, ο Πανσέληνος δεν θα μπορούσε να είναι πουθενά αλλού από τον Παράδεισο.
Σκηνοθεσία: Μαρία Χατζημιχάλη-Παπαλιού Μοντάζ: Γιάννης Τσιτσόπουλος Σενάριο- Έρευνα: Λένα Βουδούρη Διεύθυνση Φωτογραφίας: Βαγγέλης Κουλίνος Πρωτότυπη μουσική: Μάριος Αριστόπουλος Αφήγηση: Κώστας Καστανάς Συμμετείχαν: ο Αιδεσιμολογιότατος π. Σταμάτης Σκλήρης

Διαβάστε περισσότερα...

Ελληνορθόδοξες κοινότητες της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας - Κρυπτοχριστιανοί (Ντοκιμαντέρ)

 Σειρά δραματοποιημένων ντοκιμαντέρ της ΕΤ3 σε σενάριο Φανής Τουπαλγίκη και σκηνοθεσία Κυριακής Μάλαμα. Το 1996-98 με τη συνεργασία του Ιστορικού Αρχείου Προσφυγικού Ελληνισμού του Δήμου Καλαμαριάς (ΙΑΠΕ) η ΕΤ3 κατέγραψε τις αφηγήσεις δεκάδων προσφύγων, που μικρά παιδιά το 1922-25 αναγκάστηκαν να εγκαταλείψουν τις πατρίδες τους στην Ανατολική Θράκη, τη Μαύρη Θάλασσα και τη Μικρά Ασία. Η σειρά ντοκιμαντέρ «Ταραγμένα χρόνια» σε σενάριο Φανής Τουπαλγίκη και σκηνοθεσία Κυριακής Μάλαμα παραγωγής '96-'97 αποτέλεσε την πρώτη απόπειρα πραγμάτευσης αυτού του αρχειακού υλικού για την δημιουργία τηλεοπτικού προϊόντος. Η σειρά με τη χρήση δραματοποιημένων σκηνών, αρχειακού, κινηματογραφικού και φωτογραφικού υλικού, περιγραφικών και συμβολικών πλάνων ζωντάνεψε τις ψηφίδες μιας εποχής παιδικής αθωότητας που τη σάρωσαν οι πόλεμοι και οι ξεριζωμοί. Εκτός από την οθόνη της ΕΤ3 η ταινία-σύνοψη της σειράς με τον τίτλο «Ταραγμένα χρόνια» προβλήθηκε στο 10ο Διεθνές Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ Θεσσαλονίκης 2008 και το επεισόδιο «Ανταλλάξιμοι» στο αφιέρωμα στο έργο της Κυριακής Μάλαμα που έκανε το 13ο Φεστιβάλ το 2011. 

Η νέα σειρά «Μια κληρονομιά», εσωτερική παραγωγή της ΕΡΤ3, αποτελεί μια νέα απόπειρα και με διαφορετική μεθοδολογία πραγμάτευσης μέρους του εν λόγω αρχειακού υλικού, το οποίο μάλιστα είχε σοβαρά προβλήματα φθοράς και αποκαταστάθηκε μετά από επίπονες και χρονοβόρες προσπάθειες του εργαστηρίου της ΕΤ3. 

Η Φανή Τουπαλγίκη έγραψε τα σενάρια το καλοκαίρι-φθινόπωρο του 2008, προσπαθώντας να αφουγκραστεί τις αφηγήσεις των παππούδων και γιαγιάδων και να φανταστεί τον κόσμο τους έχοντας ως σημείο αναφοράς το παρόν. Το παρόν εγγράφεται στο σώμα των ταινιών με την εισβολή στη σκηνή θεατών που τους ενσαρκώνουν ηθοποιοί, απηχώντας σκέψεις και συναισθήματα των κατά συνθήκη θεατών και παρακολουθώντας τους αφηγητές στην οθόνη προσπαθούν να εισχωρήσουν στον κόσμο τους. Οι ιστορίες που αφηγούνται οι πρόγονοι, οι επισημάνσεις και τα σχόλια που κάνουν – θραύσματα μιας καταστροφής- αποτελούν πολύτιμες παρακαταθήκες για το δικό μας προβληματισμό στο σύγχρονο κόσμο τόσο για το παρελθόν, 90 χρόνια μετά, όσο και για το παρόν και το μέλλον. 

Η σκηνοθέτρια Κυριακή Μάλαμα με το δικό της ιδιαίτερο τρόπο, με ευαισθησία και αφοπλιστική λιτότητα που καθηλώνει, ζωντάνεψε τα 10 σενάρια σε ταινίες με τη συμμετοχή πολύ καλών ηθοποιών.

Το κεντρικό συστατικό στοιχείο των ελληνορθόδοξων κοινοτήτων της οθωμανικής αυτοκρατορίας ήταν η χριστιανική πίστη και λατρεία με κέντρο την εκκλησία. Τον κεντρικό άξονα της ταινίας συνθέτουν αποσπάσματα αφηγήσεων των προσφύγων για τις θρησκευτικές τους παραδόσεις στις πατρίδες τους. Μιλάνε για την ωραία εκκλησία της Αρτάκης που καταστράφηκε, για την μεγάλη εκκλησία που χτίσανε στο Ουσάκ λίγο πριν φύγουνε, για τις τουρκόφωνες κοινότητες που έψελναν ελληνικά στην εκκλησία, για τους κρυπτοχριστιανούς, για τους ρωμιούς τεχνίτες που έχτιζαν εκκλησίες στους Άγιους Τόπους και τζάμια στο Ικόνιο, για τους Μουσουλμάνους που πίστευαν στον Άγιο Γεώργιο και προσκυνούσαν τον Επιτάφιο. Απηχούν έναν κόσμο που χάθηκε στις φλόγες της καταστροφής. Ένας σύγχρονος άντρας τους αφουγκράζεται με προσοχή.

-Τις μεγάλες εικόνες κάψανε για να μην πέσουν στα χεριά των Τούρκων. Αλλά δίπλα, δε σας είπα, είχαμε μια Τουρκάλα... Η Μπαϊζάρ Αμπλά, ερχόταν κι έλεγε, μην τα καίτε. Αυτοί οι άγιοι είναι και δικοί μας. Εδώ στην καρδιά μου θα τα κρύψω...

Παραγωγή:ERT3

Σκηνοθέτης: Κυριακή Μάλαμα 

Σενάριο: Φανή Τουπαλγίκη 

Διεύθυνση παραγωγής: Φανή Τουπαλγίκη, Θεόδωρος Τσέπος 

Διεύθυνση φωτογραφίας- κάμερα: Γιάννης Παρίσης 

Μοντάζ: Σόνια Μπρέλου 

Ηχοληψία: Δημήτρης Κούφτας 

Πρωτότυπη μουσική: Πέτρος Μάλαμας 

Τραγούδι: Σωκράτης Μάλαμας 

Φωτισμοί σκηνής θεάτρου: Γιώργος Σπηλιωτόπουλος 

Ενδυματολόγος -- Υπεύθυνη φροντιστηρίου: Ιωάννα Μάμαλη 

Μακιγιάζ: Ειρήνη Μακιού 

Ηλεκτρολόγοι: Βασίλης Αλαμανιώτης, Κώστας Παπαργυρίου, Χρυσόστομος Χατζηαστερίου

Διαβάστε περισσότερα...

Η ζωή του Βούδδα

Ο Σιντάρτα Γκαουτάμα ( 560 – 480 π.Χ.).Ήταν γιος πλούσιου ηγεμόνα της φυλής των Σάκυα. Ζούσε σε 4 παλάτια, ένα για κάθε εποχή. 29 ετών για πρώτη φορά είδε ένα άρρωστο, ένα γέρο και ένα νεκρό και  βίωσε μια κρίση που σχετιζόταν με την αξία της ζωής, τη γέννηση, το θάνατο, την αρρώστια, τα γηρατειά και η οποία με τις μετενσαρκώσεις διαιωνιζόταν σε διάφορες μορφές ύπαρξης.

Αυτή η κρίση τον οδήγησε μακριά από την πριγκηπική πολυτέλεια και την οικογένειά του προκειμένου να ανακαλύψει τον τρόπο απελευθέρωσης από τη Σαμσάρα. Στη διαδρομή προς το δάσος, αντάλλαξε τα πριγκηπικά του ρούχα με τα ρούχα ενός διερχόμενου κυνηγού και αφού απέστειλε επιστολή στην οικογένειά του, αποχαιρετώντας τους, αναζήτησε πνευματικούς δασκάλους που θα τον καθοδηγούσαν να ανακαλύψει τη φώτιση.

Εφάρμοσε διάφορες μεθόδους, εκ των οποίων η τελευταία ήταν η μέθοδος της λιτότητας, όπου κατάφερε να ελέγχει την αναπνοή και την ανάγκη του για τροφή , για 6 χρόνια , μαζί με άλλους 5 ασκητές, μαθητές του.

Μία ημέρα μία υπηρέτρια βλέποντάς τον κοντά σε ένα ποτάμι τον αντελήφθη ως πνεύμα και ειδοποίησε τη κυρία της. Του προσέφεραν  φαγητό και εκείνος έφαγε.

Απογοητευμένοι οι 5 ασκητές έφυγαν από κοντά του.

Εκείνος όμως είχε πλέον κατανοήσει ότι ο εξευτελισμός της φυσικής υπόστασης του ανθρώπου  όχι μόνο δε βοηθά αλλά αποτρέπει και από την ομαλή πορεία προς τη ζωή.

Κατά τη διάρκεια μιας ολονύκτιας περισυλλογής κάτω από ένα δέντρο ( μπόντι ) είχε μια πνευματική εμπειρία που ο ίδιος θεώρησε ως φωτισμό ( το κήρυγμα για τις 4 ευγενικές αλήθειες).

ΣΙΝΤΑΡΤΑ: Η ζωή του Βούδα.Μοντάζ σκηνών απο το "Μικρό Βούδα" του Μπερτολούτσι

Και το βίντεο του συναδέλφου Γιάννη Μπάλτου

Διαβάστε περισσότερα...

Η Πλατυτέρα των Ουρανών

Μια από τις ωραιότερες και ποιοτικότερες σειρές της Δημόσιας Τηλεόρασης, "Δεν είσαι μόνος" αφιερωμένο στην Παναγία.

Η Πλατυτέρα των Ουρανών. Αυτή που δεν την χωράνε οι ουρανοί. Αυτή που δέχτηκε να γίνει γέφυρα μεταξύ ουρανού και γης. Μέσα της ο Θεός έγινε άνθρωπος και ο άνθρωπος υψώθηκε σε Θεό.

Άπειρα τα προσωνύμια που την ακολουθούν: η Πλατυτέρα, η Αειπάρθενος, η Γλυκοφιλούσα, η Μυρτιδιώτισσα, η Οδηγήτρια, η Φαρμακολύτρια, η Γοργοεπήκοος, η Θαλασσινή, η Μυριώνυμη, η Λημνιά, η Παναγία των Βλαχερνών, η Παναγιά της Τήνου, η Παναγία Σουμελά, και τόσα άλλα. Κάθε τόπος και μία Παναγία, η μέγιστη μεσολαβητική δύναμη για τους ανθρώπους στον Υιό της. Τόσες λέξεις, τόσα επίθετα, τόσοι ύμνοι. Όμως στον πόνο και στον φόβο αλλά και στην χαρά φτάνει μόνο το αυθόρμητο: Παναγία μου!

Τα γυρίσματα της σειράς πραγματοποιήθηκαν στην Ελλάδα (Αστυπάλαια, Μακεδονία, Ήπειρος, Μετέωρα, Αίγινα, Λουτράκι, Θήβα, Μήλος, Κως, κ.α), την Τουρκία (Κωνσταντινούπολη, Καππαδοκία, Αντιόχεια, Μυρσίνη κ.α.), την Ιταλία, τη Γαλλία, τη Σκωτία, το Ισραήλ, την Αίγυπτο, τη Συρία.

Σκηνοθεσία: Μαρία Χατζημιχάλη-Παπαλιού

Μοντάζ: Γιάννης Τσιτσόπουλος

Διεύθυνση Φωτογραφίας: Βαγγέλης Κουλίνος

Πρωτότυπη μουσική: Μάριος Αριστόπουλος

Σενάριο: Λένα Βουδούρη

Έρευνα: π. Γεώργιος Μεταλληνός, Ομότιμος Καθηγητής Πανεπιστημίου Αθηνών

Ιόλη Καλαβρέζου, Dumbarton Oaks, Καθηγήτρια της Ιστορίας της Βυζαντινής Τέχνης, Πανεπιστήμιο Harvard, Η.Π.Α.

Σωτήριος Σ. Δεσπότης, Αναπληρωτής Καθηγητής Πανεπιστημίου Αθηνών

Αδριάνα Ζέππου, Θεολόγος

Γεώργιος Τσούπρας, Θεολόγος

Διαβάστε περισσότερα...

Χαίρε Μαρία

Η εκπομπή «Η ΕΡΤ ΣΕ ΟΛΗ ΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ» παρουσιάζει ένα αφιέρωμα στην Παναγία, τη ζωή και τους ναούς που φέρουν το όνομά της, υπό τον τίτλο «ΧΑΙΡΕ ΜΑΡΙΑ». Στην εκπομπή ακούγονται αποσπάσματα από ποιήματα που αναφέρονται στην Παναγία, όπως είναι το «ΗΜΕΡΟΛΟΓΙΟ ΕΝΟΣ ΑΘΕΑΤΟΥ ΑΠΡΙΛΙΟΥ» του ΟΔΥΣΣΕΑ ΕΛΥΤΗ, «Η ΜΑΝΑ ΤΟΥ ΧΡΙΣΤΟΥ» του ΚΩΣΤΑ ΒΑΡΝΑΛΗ, και «Η ΧΩΡΑ ΤΟΥ ΑΧΩΡΗΤΟΥ» του ΓΙΩΡΓΟΥ ΣΕΦΕΡΗ, μιας και ο χαρακτήρας της ενέπνευσε πολλούς καλλιτέχνες και δημιουργούς.

 Η πραότητα και η αγνότητά της αποτελούν αιώνια σύμβολα ακόμη και σήμερα, σε μια εποχή τόσο διαφορετική. Στο αφιέρωμα αυτό, και με τη βοήθεια της τέχνης της αγιογραφίας, παρακολουθούμε σημαντικές στιγμές από τη ζωή της Παρθένου ΜΑΡΙΑΣ. Επίσης, το επεισόδιο επισκέπτεται ναούς αφιερωμένους στη χάρη της ΘΕΟΤΟΚΟΥ ανά την ΕΛΛΑΔΑ, όπου και βλέπουμε πλήθος πιστών να προσκυνούν με ευλάβεια και δέος, ελπίζοντας σε κάποιο θαύμα.

Η ίδια εκπομπή και στο: Το αρχείο της ΕΡΤ

Διαβάστε περισσότερα...

Ιερά Μονή Τιμίου Προδρόμου Σερρών - Βίντεο

Στα δυτικά μιας βαθιάς χαράδρας του Μενοίκειου Όρους και μόλις 10 χιλιόμετρα έξω από τις Σέρρες βρίσκεται η Ιερά Μονή Τιμίου Προδρόμου, η οποία αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα κέντρα του Ορθόδοξου μοναχισμού στα Βαλκάνια. Ιδρύθηκε το 1270 και η μακραίωνη ιστορία της μαρτυρούν τον πολιτισμό, την παράδοση και την πλούσια πνευματικότητα του Βυζαντίου.

Ακολουθεί το "ποιητικό" ντοκιμαντέρ της ΕΤ 3, Ιερά Μονοπάτια, αφιερωμένο στη μονή και τη δράση της.

Η εβδομαδιαία εκπομπή Ιερά Μονοπάτια υπήρξε ένα ταξίδι στον Ορθόδοξο Μοναχισμό, μία περιπλάνηση σε κάθε μορφή της Βυζαντινής τέχνης, την παλαιολόγειο ζωγραφική, την αρχιτεκτονική, τα μοναδικά ψηφιδωτά. Τα “Ιερά Μονοπάτια”, υπό τους ήχους της Βυζαντινής μουσικής, τα διακονήματα των μοναχών, τα ησυχαστήρια, τα ασκηταριά, τα σήμαντρα, τα τάλαντα, συνθέτουν τον καμβά της αναζήτησης του Χριστού στους προαιώνιους δρόμους. Αψευδείς μάρτυρες σ’αυτή την αναζήτηση τα στοιχεία της παράδοσης, που διασώζονται στη σύγχρονη νεοελληνική πολιτισμική κληρονομιά.

Διαβάστε περισσότερα...