Ο Caravaggio εικονογραφεί την πανδημία

Βαδίζοντας κάποιος στο κέντρο της Νάπολης συναντά τον ναό Pio Monte della Misericordia. Η εκκλησία-μουσείο, δημιούργημα επτά φιλάνθρωπων ευγενών του 17ου αιώνα, είναι διάσημη για το έργο οι «Επτά πράξεις του ελέους» του Καραβάτζο που κοσμούν την αγία τράπεζα.

Ο πίνακας, που στα ιταλικά θα τον συναντήσουμε με την ονομασία Sette opere di Misericordia, είναι μια ελαιογραφία που κατασκεύασε ο διάσημος Ιταλός ζωγράφος γύρω στο1607. Ο πίνακας αναφέρεται σε μια παραδοσιακή πίστη της Ρωμαϊκαθολικής Εκκλησίας που αφορά στις επτά σωματικές πράξεις ελέους, οι οποίες αποτελούν ένα σύνολο από πράξεις φιλανθρωπίας που εξυπηρετούν τις υλικές ανάγκες των συνανθρώπων μας. Οι πράξεις αυτές είναι: ο ενταφιασμός των νεκρών, η επίσκεψη στους φυλακισμένους, η παροχή τροφής στους πεινασμένους, νερού στους διψασμένους, η στέγαση των αστέγων, η ένδυση των γυμνών και η στήριξη των αρρώστων.

Ο αρχικός σχεδιασμός ήταν να δημιουργηθούν επτά ανεξάρτητοι πίνακες, ένας για κάθε πράξη. Ωστόσο ο Καραβάτσιο έκανε μια ενιαία σύνθεση, που περιλαμβάνει και τις επτά πράξεις, η οποία κοσμεί την αγία τράπεζα του ναού, μέχρι και σήμερα. 

Με μια πιο προσεκτική ματιά στον πίνακα οι επτά πράξεις ελέους παρουσιάζονται ως ακολούθως:

Η ταφή των νεκρών

Στο πίσω μέρος δεξιά, ένας ιερέας κρατάει έναν πυρσό ενώ δυο άντρες μεταφέρουν έναν νεκρό, του οποίου μόνο οι πατούσες διακρίνονται έξω από το σάβανό του .

Η επίσκεψη στους φυλακισμένους, παροχή τροφής στους πεινασμένους

Στα δεξιά, μια γυναίκα επισκέπτεται έναν φυλακισμένο και τον ταϊζει δίνοντας του γάλα από το στήθος της. Η πράξη αποτελεί υπαινιγμό στην κλασική ιστορία της Ρωμαϊκής Φιλανθρωπίας  (Roman Charity).

Η στέγαση των αστέγων

Ένας προσκυνητής (ο τρίτος από τα αριστερά, έχει ένα κοχύλι στο καπέλο του) ζητά από έναν πανδοχέα (ο τέρμα αριστερά) καταφύγιο.

Η ένδυση των γυμνών

Ο Άγιος Μαρτίνος της Τουρ, (τέταρτος από τα αριστερά) σχίζει τον μανδύα του στα δυο και δίνει το μισό στο γυμνό ζητιάνο που κείται στο έδαφος, ανακαλόντας με τον τρόπο αυτό τη διάσημη πράξη του αγίου. 

Η επίσκεψη στους αρρώστους

Ο άγιος Μαρτίνος χαιρετά και παρηγορεί τον ζητιάνο που είναι επίσης ανάπηρος.

Η παροχή νερού στους διψασμένους

Ένας σωματώδης άντρας, ο Σαμψών, (δεύτερος από αριστερά) πίνει νερό από το σαγόνι ενός γαϊδουριού (αναφορά στη ζωή του Σαμψών).

Ένα από τα πιο τρομερά αποτελέσματα της πρώτης πανδημίας στην Ευρώπη (1347), που έμεινε στην ιστορία με την ονομασία ως "Μαύρος Θάνατος", ήταν ότι οι νεκροί δεν μπορούσαν να θαφτούν με αξιοπρέπεια. Αυτή ήταν μια βασική «πράξη ελέους» μιας χριστιανικής κοινότητας, όπως δείχνει ο Καραβάτζιο σ ‘αυτό το σκοτεινό όραμα ανθρώπων που κάνουν καλές πράξεις στα κακόφημα στενά της Νάπολης.   

Διαβάστε περισσότερα...

Ο Caravaggio στη Ρώμη

Επισκεπτόμενος κάποιος την Αιώνια Πόλη, τη Ρώμη, έχει την ευκαιρία κάνοντας έναν περίπατο να συναντήσει κάποια από τα σπουδαιότερα έργα του Μικελάντζελο Μερίζι ντα Καραβάτζο (Michelangelo Merisi da Caravaggio), του Ιταλού ζωγράφου που έμελλε να μείνει γνωστός στην ιστορία με το όνομα Καραβάτζο ή Καραβάτζιο (πρόκειται για το χωριό καταγωγής του πατέρα του), το έργο του οποίου ανήκει χρονικά στα τέλη του 16ου έως τις αρχές του 17ου αιώνα. 

Αν και οι πρώιμοι πίνακές του περιλάμβαναν κυρίως προσωπογραφίες, σταδιακά εξελίχθηκε σε έναν από τους σημαντικότερους ζωγράφους θρησκευτικών σκηνών. Το νατουραλιστικό ύφος του και η ανάδειξη της ανθρώπινης φύσης των αποστόλων και των μαρτύρων στα έργα του θεωρήθηκε ότι εξυπηρετούσαν τις βλέψεις της Αντιμεταρρύθμισης. Με την τεχνική του κιαροσκούρο κατάφερε να ενισχύσει το δραματικό στοιχείο και το μυστηριακό χαρακτήρα της πίστης, ενώ συνολικά η επαναστατική τεχνική των δραματικών φωτοσκιάσεων του τενεμπρισμού, όπως την εισήγαγε ο Καραβάτζιο, σφράγισε την μπαρόκ σχολή της ζωγραφικής.

Σήμερα στη Ρώμη βρίσκονται 24 συνολικά πίνακες του μεγάλου ζωγράφου, τους περισσότερους από τους οποίους συναντά ο επισκέπτης στη Βίλα Μποργκέζε ενώ από ένα-δυο κομμάτια μπορεί ο επισκέπτης να δει στο Παλάτσο των Μπαρμπερίνι και στο μουσείο του Καπιτωλίου. Επίσης μια ευκαιρία για να θαυμάσει κάποιος έργα του ζωγράφου είναι το παρεκκλήσιο Cerasi στη Santa Maria del Popolo, όπως και στο παρεκκλήσιο Contarelli του San Luigi dei Francesi.

Galleria Borghese 

Η βίλα και το πάρκο διαμορφώθηκαν από τον καρδινάλιο Σκιπίωνα Μποργκέζε, ευνοούμενο και ανιψιό του Πάπα Παύλου Ε΄, ο οποίος παρήγγειλε αυτό το σπίτι ως κέντρο διασκέδασης. Ο ηδονιστής καρδινάλιος ήταν επίσης προστάτης των τεχνών, έτσι, διακόσμησε το χώρο με γλυπτά και πίνακες.

Η πινακοθήκη φιλοξενεί συνολικά 6 αυθεντικά έργα του ζωγράφου συγκεντρωμένα όλα σε μια αίθουσα αφιερωμένη στο ζωγράφο. Μεταξύ αυτών: ένα πολύ δημοφιλές θέμα για το ζωγράφο, "Ο άγιος Ιερώνυμος στο σπουδαστήριό του",  η αυτοπροσωπογραφία του Καραβάτζο ως "άρρωστος Βάκχος", ο "Δαβίδ με την κεφαλή του Γολιάθ" και η Παναγία υπό το βλέμμα της αγίας Άννας μαθαίνει στο μικρό Ιησού να συνθλίβει το φίδι, σύμβολο της αμαρτίας και της αίρεσης.

Ο Άγιος Ιερώνυμος στο σπουδαστήριό του (1605–1606)

Αγόρι με καλάθι φρούτων (1593)

Άρρωστος Βάκχος (1593)

 Νεκρή φύση με λουλούδια και φρούτα (αποδιδόμενο έργο 1590)

Η Παναγία με το φίδι (1605–1606)

Ιωάννης ο Βαπτιστής (1610)

Ο Δαβίδ με το κεφάλι του Γολιάθ (1610)

Santa Maria del Popolo - Cerasi Chapel

Στην πλατεία Del Popolo βρίσκεται μια από τις πιο διάσημες εκκλησίες της Ρώμης, η Santa Maria del Popolo. Πρόκειται για ναό της πρώιμης αναγεννησιακής περιόδου που ανεγέρθηκε από τον πάπα Σίξτο Δ΄ το 1472. Πολλές οικογένειες έχουν εδώ παρεκκλήσια διακοσμημένα όλα με τη δέουσα πολυτέλεια. Το παρεκκλήσιο Τσεράζι έχει δυο αριστουργήματα του Καραβάτζιο: 

"Το μαρτύριο του αγίου Πέτρου". Ο πίνακας απεικονίζει το μαρτύριο του Αγίου Πέτρου, ο οποίος καταδικάστηκε σε σταυρικό θάνατο. Σύμφωνα με την παράδοση ο Πέτρος ζήτησε να αναστραφεί ο σταυρός, έτσι ώστε να μην μιμηθεί τον Θεό του, τον Ιησού Χριστό. Ως εκ τούτου, ο ίδιος απεικονίζεται να είναι σταυρωμένος ανάποδα - με το κεφάλι προς τα κάτω. Ο μεγάλων διαστάσεων πίνακας εικονίζει αρχαίους Ρωμαίους, που αγωνίζονται να ανεγείρουν το σταυρό του αποστόλου, ο οποίος παρά την ηλικία του δείχνει να είναι βαρύτερος ώστε να απαιτείται η προσπάθεια τριών ανδρών.

"Τη μεταστροφή του αγίου Παύλου." Ο πίνακας απεικονίζει τη στιγμή που εξιστορείται στο 9ο κεφάλαιο του βιβλίου "Των Πράξεων των Αποστόλων", όπου ο Σαούλ, στο εξής ο απόστολος Παύλος, έπεσε από το άλογο στο δρόμο του για τη Δαμασκό και άκουσε τον Κύριο να του λέει "Εγώ είμαι ο Ιησούς, τον οποίο  εσύ διώκεις". Ο Καραβάτζιο απεικονίζει μια στιγμή έντονης θρησκευτικής έκστασης. Η πρώτη εκδοχή του πίνακα της "Μεταστροφής", του Καραβάτζιο, βρίσκεται στη συλλογή του Guido Odescalchi. 

Η σταύρωση του Αγίου Πέτρου (1600–1601)

Η μεταστροφή του Αγίου Παύλου (1600)

Vatican Museums - Pinacoteca 

"Η ταφή του Χριστού", 1603-1604, φιλοτεχνήθηκε για το δεύτερο παρεκκλήσιο στα δεξιά πλευρά της εκκλησίας Santa Maria in Vallicella, το οποίο ήταν αφιερωμένο στην αποκαθήλωση. Ο πίνακας γνώρισε τον καθολικό θαυμασμό, αυτός ήταν ο λόγος που μεταφέρθηκε στο Παρίσι το 1797 και τοποθετήθηκε στο Musée Napoléon, τελικά επέστρεψε στη Ρώμη και εγκαταστάθηκε στο Βατικανό το 1816 και ένα αντίγραφο τοποθετήθηκε στο ναό στην αρχική του τοποθεσία.

Η σύνθεση του πίνακα έχει τα βασικά χαρακτηριστικά της ζωγραφικής της Αντιμεταρρύθμισης. Τα πρόσωπα έχουν τη διάταξη ενός διαγώνιου καταρράκτη που ξεκινά από τους πενθούντες, συνεχίζει στους φορείς του πτώματος και καταλήγει στο χαλαρό σώμα του Ιησού και τη γυμνή πέτρα - δεν είναι μια στιγμή μεταμόρφωσης, αλλά πένθους. Καθώς το μάτι του θεατή κατεβαίνει προς τα κάτω υπάρχει, επίσης, μια κάθοδος από την έκφραση υστερίας της Μαρίας του Κλωπά στην υποτονική συγκίνηση ως την τελική συναισθηματική φίμωση. 

Γενικά στην Ιταλική ζωγραφική οι Χριστοί πεθαίνουν αναίμακτα, και η βύθιση του σώματος γίνετε με έναν γεωμετρικά απαιτητικό τρόπο. Σαν να τονίζεται η αδυναμία του νεκρού Χριστού να αισθανθεί πόνο καθώς ένα χέρι πιάνει το τραύμα στο πλευρό του. Το σώμα του είναι μυώδες, με φλέβες, με παχιά μέλη που ταιριάζουν σε σώμα εργάτη.


Δύο άνδρες μεταφέρουν το σώμα. Ο ένας είναι ο Ευαγγελιστής Ιωάννης, που αναγνωρίζεται μόνο από τη νεανική του εμφάνιση και το κόκκινο μανδύα, καθώς στηρίζει το νεκρό σώμα του Χριστού στο δεξί του γόνατο, ενώ με το δεξί του χέρι, κατά λάθος αγγίζει την πληγή. Ο Νικόδημος αρπάζει τα γόνατα ανάμεσα στα κλειστά χέρια του, με τα πόδια του τοποθετημένα στην άκρη της πλάκας. Ο Καραβάτζιο εδώ εξισορροπεί από τη μια τη σταθερή, αξιοπρεπή θέση του σώματος και τις ασταθείς κινήσεις των κομιστών.

Η ταφή του Χριστού (1602–1603)

Capitoline Museums 

Τα Μουσεία Καπιτωλίου είναι συγκρότημα αρχαιολογικών μουσείων και μουσείων τέχνης στο Λόφο του Καπιτωλίου. Τα μουσεία βρίσκονται σε τρία παλάτια περιμετρικά μιας τραπεζοειδούς πλατείας που σχεδίασε ο Μιχαήλ Άγγελος το 1536. Η κατασκευή ολοκληρώθηκε σε συνολικά περισσότερα από 400 χρόνια. 

Ο πίνακας "Η χαρτομάντισσα" έχει φιλοτεχνηθεί από τον καλλιτέχνη σε δυο εκδοχές, η πρώτη το 1594 που βρίσκεται στη Ρώμη και η δεύτερη το 1595 και βρίσκεται στο μουσείο του Λούβρο στο Παρίσι. O πίνακας εικονίζει έναν νέο με ατημέλητο ντύσιμο να δίνει το χέρι του σε μια γύφτισσα για να του πει τη μοίρα του. 

Ο δεύτερος πίνακας εικονίζει τον Ιωάννη το Βαπτιστή, πρόκειται για ένα θέμα που επαναλαμβάνεται σε οκτώ τουλάχιστον πίνακες του Καραβάτζiο. Μοντέλο γι αυτό τον πίνακα πιθανολογείται πως ήταν ο Cecco, υπηρέτης του Καραβάτζιο και, ενδεχομένως, ο μαθητής του. Στο πίνακα υπάρχει έντονος ρεαλισμός καθώς κανένα από τα στοιχεία του πίνακα δεν παραπέμπει στον προφήτη που εστάλη να ετοιμάσει την "οδόν Κυρίου", δεν υπάρχει σταυρός, ούτε δερμάτινη ζώνη, μόνο ένα κομμάτι από δέρμα καμήλας χάνεται στις ογκώδης πτυχώσεις του κόκκινου μανδύα, και το κριάρι. Επίσης πολύ παράξενη είναι η παρουσία του κριαριού καθώς ο προφήτης παραδοσιακά εικονίζεται με τη συνοδεία προβάτου. Το κριάρι μαζί με το γυμνό αγόρι για κάποιους μελετητές αποτελεί έμμεση απεικόνιση του πόθου και της αμαρτίας, αφού ο Βαπτιστής περισσότερο μοιάζει με τον ειδωλολατρικό θεό Έρωτα.

Η χειρομάντισσα (1594)

Ιωάννης ο Βαπτιστής, Νέος με το Κριάρι (1602)

Sant'Agostino 

Ο Άγιος Αυγουστίνος (Sant'Agostino) είναι μια Ρωμαιοκαθολική εκκλησία που βρίσκεται στην πλατεία με το ίδιο όνομα κοντά στην Piazza Navona . Πρόκειται για μια από τις πρώτες ρωμαϊκές  εκκλησίες που χτίστηκαν κατά τη διάρκεια της Αναγέννησης.

"Η Μαντόνα του Loreto ή Η Μαντόνα των προσκυνητών" είναι ένα από τα διάσημα έργα του Καραβάτζιο. Βρίσκεται στο παρεκκλήσιο Cavalletti του ναού. Απεικονίζει την εμφάνιση της ξυπόλητης Παναγίας και του γυμνού παιδιού σε δύο αγρότες κατά τη διάρκεια ενός προσκυνήματος.

Η Παναγία του Λορέτο ή Παναγία των Προσκυνητών (1604-1606)

San Luigi dei Francesi - Contarelli Chapel

Η γαλλική αυτή εκκλησία ιδρύθηκε το 1518, αλλά ολοκληρώθηκε μόλις το 1589. Μεγάλο ενδιαφέρον παρουσιάζουν τα τρία έργα του Καραβάτζιο, στο πέμπτο παρεκκλήσιο αριστερά, το οποίο είναι αφιερωμένο στον Άγιο Ματθαίο. Οι τρεις αυτοί πίνακες, "Η κλίση του Αγίου Ματθαίου", "Το μαρτύριο του Αγίου Ματθαίου" και "Ο Άγιος Ματθαίος και ο Άγγελος" που ο Καραβάτζιο ζωγράφισε μεταξύ 1597 και 1602, είναι τα πρώτα μεγάλα θρησκευτικά έργα του. Η πρώτη εκδοχή του τελευταίου πίνακα απορρίφθηκε εξαιτίας του έντονου ρεαλισμού του: ποτέ ως τότε ένας άγιος δεν είχε απεικονιστεί ως κουρασμένος γέροντας με βρόμικα πόδια. Χαρακτηριστικό και των τριών έργων είναι ο ρεαλισμός και η "θεατρική" χρήση του φωτός.

Η κλήση του Αγίου Ματθαίου (1599–1600)

Το μαρτύριο του Αγίου Ματθαίου (1600)

Ο Άγιος Ματθαίος και ο Άγγελος (1602)

Palazzo Barberini - Galleria Nazionale d'Arte Antica

Όταν το 1623, ο Μαφέι Μπαρμπερίνι ανέβηκε στον παπικό θρόνο (ως Ουρβανός Η'), διέταξε την ανοικοδόμηση ενός πολυτελούς ανακτόρου για την οικογένειά του. Το Παλάτσο Μπαρμπερίνι, το οποίο δεσπόζει στην πλατεία – η είσοδός του είναι στην Βια ντελε Κουάτρο Φοντάνε – επιμελήθηκαν οι λαμπροί αρχιτέκτονες Κάρλο Μαντέρνο, Φραντσέσκο Μπορομίνι και Τζιαν Λορέντσο Μπερνίνι. Σήμερα εκεί φιλοξενείται μέρος της συλλογής της Εθνικής Πινακοθήκης Αρχαίας Τέχνης.

Στο ανάκτορο φιλοξενούνται τρεις πίνακες του Καραβάτζιο: "Η Ιουδήθ αποκεφαλίζει τον Ολοφέρνη"(1598–1599). Ο πίνακας είναι εμπνευσμένος από το δευτερο - κανονικό βιβλίο της Ιουδίθ σύμφωνα με το οποίο η Ιουδίθ υπηρέτησε το λαό της Ισραήλ παραπλανώντας τον Ολοφέρνη, τον Ασσύριο στρατηγό, τον οποίο μέθυσε και στη συνέχεια άρπαξε το σπαθί του και τον σκότωσε. "Και εγγίσασα της κλίνης εδράξατο της κόμης της κεφαλής αυτού και είπε· κραταίωσόν με, ο Θεός Ισραήλ, εν τη ημέρα ταύτη. 8 και επάταξεν εις τον τράχηλον αυτού δις εν τη ισχύϊ αυτής και αφείλε την κεφαλήν αυτού απ᾿ αυτού."

"Ο Νάρκισσος" (1597–1599). Πρόκειται για ένα από τα μόλις δύο γνωστά έργα του Καραβάτζιο με θέμα από την κλασική μυθολογία, αν και αυτό οφείλεται περισσότερο στα ατυχήματα που αφορούν στην επιβίωση των έργων του και όχι στην ιστορική πραγματικότητα. Η ιστορία του Νάρκισσου, αναφέρεται από τον ποιητή Οβίδιο στις "Μεταμορφώσεις" του, πρόκειται για έναν όμορφο νέο που ερωτεύεται το είδωλό του. Ο Καραβάτζιο ζωγράφισε μια εφηβική φιγούρα να φορά ένα κομψό μπροκάρ και να ακουμπά με τα δύο χέρια πάνω από το νερό, καθώς ατενίζει σε αυτό τη δική διαστρεβλωμένη αντανάκλαση. Ο πίνακας αποπνέει έναν αέρα μελαγχολίας. Η φιγούρα του Νάρκισσου είναι κλειδωμένη σε ένα κύκλο με είδωλό του, που περιβάλλεται από το σκοτάδι, έτσι ώστε μόνη πραγματικότητα να αποτελεί αυτός ο κύκλος με τον εαυτό του.  

Ο πίνακας "Ο άγιος Φραγκίσκος προσευχόμενος" είναι δύσκολο να χρονολογηθεί μιας και δεν είναι καταγεγραμμένος, επίσης είναι δύσκολο για τους μελετητές να ξεχωρίσουν το αυθεντικό έργο από τα πάμπολλα αντίγραφά του που βρίσκονται σε διάφορους ναούς και συλλογές. Η ζωή τέλειας φτώχειας και ταπείνωσης του αγίου Φραγκίσκου αποτελούσε δημοφιλές θέμα στα χρόνια του Καραβάτζο.  Ο Peter Robb σημειώνει πως ο άγιος Φραγκίσκος της Ασίζης, μαζί με τον Ιωάννη το Βαπτιστή και τον άγιο Ιερώνυμο, « ... συνθέτουν ένα τρίο αποξενωμένων ανδρών, ενός ώριμου, ενός παιδιού και ενός γέρου που έζησαν μια ζωή μελαγχολίας και απομακρυσμένη από την ανθρώπινη κοινωνία, το οποίο ο M. (δηλαδή ο Καραβάτζιο) ζωγραφίζει ξανά και ξανά», και το οποίο στην πραγματικότητα, αποτελεί μια απεικόνιση της ταραγμένης ζωής του Καραβάτζιο. Ο συγκεκριμένος πίνακας έχει μεταφερθεί απέναντι στη κρύπτη των Καπουτσίνων, όπου έχει δημιουργηθεί μουσείο και εκεί μπορείτε να τον θαυμάσετε.

Η Ιουδήθ αποκεφαλίζει τον Ολοφέρνη (1598–1599)

Νάρκισσος (1597–1599)

Ο Άγιος Φραγκίσκος προσευχόμενος (1606)

Palazzo Corsini - Galleria Nazionale d'Arte Antica

Το Παλάτσο Corsini είναι ένα διάσημο σε ύστερο-μπαρόκ αρχιτεκτονική παλάτι της Ρώμης, που χτίστηκε για την οικογένεια Corsini μεταξύ 1730-1740, με βάση τα σχέδια του Ferdinando Fuga. Βρίσκεται στην περιοχή Τrastevere της Ρώμης. Στα 1736, ο Φλωρεντινός Καρδινάλιος Neri Maria Corsini, γαμπρός του Πάπα Κλήμη του 12ου, απέκτησε τη βίλα και την αναμόρφωσε στη σημερινή της μορφή. Κατά τη διάρκεια της Ναπολεόντειας κατάκτησης της Ρώμης στο παλάτι φιλοξενήθηκε ο Ιωσήφ Βοναπάρτης. Σήμερα φιλοξενεί την Εθνική Ακαδημία Επιστημών και την Γκαλερί Corsini. Το παλάτι μαζί με αυτό των Μπαρμπερίνι αποτελούν τα δυο κτήρια στα οποία φιλοξενείται η Εθνική Πινακοθήκη Αρχαίας Τέχνης.

Αυτός είναι ένας από τους δυο πίνακες του Ιωάννη του Βαπτιστή που ζωγράφισε ο Καραβάτζιο γύρω στα 1604 (πιθανώς 1605). Όπως και σε άλλες περιπτώσει γύρω από τη φιγούρα του Ιωάννη εντοπίζονται αρκετά σύμβολα. Δεν υπάρχει καμία ζώνη, ούτε καν το «ένδυμα από τρίχα καμήλας", και ο σταυρός από καλάμι αφήνεται να εννοηθεί. Το φόντο και γενικά αυτά που περιβάλλουν τον άγιο είναι σκοτεινά ακόμη περισσότερο, και πάλι υπάρχει η αίσθηση μιας ιστορίας από την οποία ο θεατής έχει αποκλειστεί.

Ο Καραβάτζιο δεν ήταν ο πρώτος καλλιτέχνης που αντιμετώπισε το Βαπτιστή ως ένα αινιγματικό ανδρικό γυμνό -προηγήθηκαν οι Leonardo, Raphael, Andrea del Sarto και άλλοι- ωστόσο αυτός εισήγαγε έναν νέο τόνο ρεαλισμού και δράματος. Ο Ιωάννης του έχει τα τραχιά, ηλιοκαμένα χέρια και το λαιμό του εργάτη, από το χλωμό του κορμί αναδύεται μια αντίθεση που θυμίζει στον θεατή ότι πρόκειται για ένα πραγματικό αγόρι που έχει γδυθεί για να ποζάρει ως μοντέλο.

Άγιος Ιωάννης ο Βαπτιστής (1598)

Doria Pamphilj Gallery

Η γκαλερί Doria Pamphilj αποτελεί μια μεγάλη συλλογή έργων τέχνης που στεγάζεται στο Palazzo Doria Pamphilj στο κέντρο της Ρώμης. Βρίσκεται μεταξύ της Via del Corso και Via della Gatta σε ένα από τα κεντρικότερα σημεία της πόλης. Η συλλογή όπως και το παλάτι, εξακολουθούν να είναι ιδιόκτητα από τη πριγκιπική ρωμαϊκή οικογένεια Doria Pamphilj.

Στη συλλογή της γκαλερί του Doria Pamphilj περιλαμβάνεται και ο πίνακας: "Η Ανάπαυση κατά τη φυγή στην Αίγυπτο", είναι ένας από τους πιο φιλόδοξους πίνακες του Καραβάτζο, όπως φαίνεται και από την επιλογή ενός θρησκευτικού θέματος, την ολόσωμη απόδοση των προσώπων και την εικονογραφική καινοτομία του αγγέλου με τα μεγάλα μαύρα φτερά χελιδονιού, ο οποίος παίζει μουσική με τη βοήθεια μιας παρτιτούρας που κρατάει στα χέρια του ο άγιος Ιωσήφ. Η σκηνή δε βασίζεται σε κάποιο βιβλικό περιστατικό αλλά σε μια σειρά από μύθους που αναπτύχθηκαν στα χρόνια του Μεσαίωνα στη Δύση γύρω από το περιστατικό της φυγής της Αγίας Οικογένειας στην Αίγυπτο και της παραμονής της εκεί.

Στην ίδια συλλογή περιλαμβάνεται και ο πίνακας "Μετανοούσα Μαγδαληνή". Πρόκειται για λάδι πάνω σε καμβά των ετών 1594-1595. Ο πίνακας παρουσιάζει τη Μαρία τη Μαγδαληνή καθώς σκύβει μετανοημένη από θλίψη για τα λάθη της αφήνοντας πίσω την έκλυτη ζωή της. Ο συγκεκριμένος πίνακας από τη στιγμή της ολοκλήρωσης του μέχρι και σήμερα προκαλεί συζητήσεις για τον αντισυμβατικό ρεαλισμό του, γεγονός που τον διαφοροποιεί από την παραδοσιακή εικονογραφία ως προς το πρόσωπο της Μαγδαληνής.

Ανάπαυση κατά τη φυγή στην Αίγυπτο (1597)

Μετανοούσα Μαγδαληνή (1594–1595)

Odescalchi Balbi Collection

Η συλλογή Odescalchi Balbi στεγάζεται στο ομώνυμο παλάτι που βρίσκεται στο κέντρο της Ρώμης δίπλα στη Piazza Venezia. Ο σημερινός σχεδιασμός του κτηρίου οφείλεται στον Bernini. Στα 1693, το παλάτι μισθώθηκε στον Καρδινάλιο Livio Odescalchi, ανιψιό του Πάπα Ιννοκέντιου ΧΙ, ο οποίος συγκέντρωσε μια εντυπωσιακή συλλογή από πίνακες και άλλα έργα τέχνης στη νέα του κατοικία. Το παλάτι εξακολουθεί να ανήκει στην οικογένεια των Odescalchi. Συνήθως μπορεί κανείς να δει μόνο ένα μικρό τμήμα της αυλής, μέσω της βόρειας θύρας, καθώς η οικογένεια αρνείται να ανοίξει το παλάτι στο κοινό σε τακτική βάση.

Ο πίνακας "Η μεταστροφή του Αγίου Παύλου" είναι ένας από τους δυο τουλάχιστον γνωστούς στις μέρες μας πίνακες με το ίδιο θέμα. Ο πρώτος βρίσκετε στο παρεκκλήσιο Cerasi της εκκλησίας Santa Maria del Popolo. Ο συγκεκριμένος πίνακας, μαζί με την Σταύρωση του Αγίου Πέτρου, ανατέθηκαν από τον Αρχιεπίσκοπο (αργότερα Καρδινάλιο) Tiberio Cerasi, Γενικό Ταμία του Πάπα Κλήμη VIII, στον Καραβάτζιο το Σεπτέμβριο του 1600. Σύμφωνα με το βιογράφο Giovanni Baglione, οι δύο πίνακες απορρίφθηκαν από τον Cerasi και αντικαταστάθηκαν από δεύτερες εκδόσεις οι οποίες είναι και αυτές που κοσμούν το παρεκκλήσι σήμερα. 

Η Μεταστροφή του αγίου Παύλου (1601)

Ιδιωτική Συλλογή

Ο πίνακας του Καραβάτζιο "Μαρία η Μαγδαληνή σε έκσταση" (ή με διάφορες παραλλαγές ως προς το όνομα) υπάρχει σε τουλάχιστον δεκαοκτώ αντίτυπα, από τα οποία αυτή η έκδοση, η οποία βρίσκετε σε μια ιδιωτική συλλογή στη Ρώμη, πιθανολογείτε πως είναι το πρωτότυπο. Το έργο φιλοτεχνήθηκε σε λίγους μήνες το 1606. Στις 29 Μαΐου του 1606, κατά τη διάρκεια λογομαχίας με έναν νεαρό ονόματι Ρανούτσιο Τομασσόνι, ο Καραβάτζο τον σκότωσε – το πιθανότερο άθελά του – με μαχαίρι. Ο ίδιος τραυματίστηκε αλλά κατάφερε να διαφύγει, ενώ οι φίλοι του που ήταν παρόντες στο επεισόδιο φυλακίστηκαν. Για την πράξη του καταδικάστηκε ερήμην σε θάνατο και εξορία, γεγονός που έδινε το δικαίωμα σε κάθε μέλος της αστυνομίας του Βατικανού να τον εκτελέσει επιτόπου. Ο Καραβάτζο εγκατέλειψε μεταμφιεσμένος τη Ρώμη και αναζήτησε μάταια καταφύγιο στους πρώην προστάτες του. Πρώτος σταθμός του ήταν τα κτήματα της ισχυρής οικογένειας Colona στην οποία αφιερώνει τον πίνακα.

Σύμφωνα με έναν δημοφιλή μύθο της εποχής του Caravaggio, μετά το θάνατο του Χριστού η πιστή του μαθήτρια Μαρία η Μαγδαληνή μετακόμισε στη νότια Γαλλία, όπου έζησε ως ερημίτης σε μια σπηλιά στο Sainte-Baume κοντά στην πόλη του Aix-en-Provence. Εκεί μεταφέρονταν από αγγέλους επτά φορές την ημέρα ενώπιον του Θεού, "όπου άκουσε, με τα σωματικά αυτιά της, τις ευχάριστες αρμονίες των ουράνιων χορωδιών." Παλαιότεροι καλλιτέχνες είχαν απεικονίσει την Μαρία να ανεβαίνει στους ουρανούς μέσα από πολύχρωμα σύννεφα και να συνοδεύεται από αγγέλους, ο Καραβάτζιο μετέτρεψε αυτή την υπερφυσική κατάσταση σε ολοκληρωτικά εσωτερική εμπειρία, με τη Μαγδαληνή μόνης της μπροστά από ένα ιδιαίτερα σκούρο φόντο, καθώς μια ακτίνα έντονου φωτός πέφτει από το κεφάλι της που είναι γερμένο και στα μάτια της τρέχουν δάκρυα. Αυτή η νατουραλιστική ερμηνεία του μύθου επέτρεψε επίσης στο ζωγράφο να δημιουργήσει έναν ασαφή παραλληλισμό μεταξύ μυστικής και ερωτικής αγάπης, μέσα από την ημι-ανακλινόμενη στάση της Μαρίας και το απογυμνωμένο της ώμο.

Η Μαγδαληνή σε έκσταση (1606)

Διαβάστε περισσότερα...

Έντουαρντ Χόπερ, Ο ζωγράφος των ταξιδευτών

Η Μοναξιά

Κείμενο: Αλέν Ντε Μποτόν, 

Η τέχνη του ταξιδιού 

Ο Ξένος

Ποιον αγαπάς περισσότερο,
αινιγματικέ άνθρωπε, λέγε:
τον πατέρα σου, τη μάνα σου, την αδερφή σου ή τον αδερφό σου;
-Δεν έχω ούτε πατέρα, ούτε μάνα, ούτε αδερφή, ούτε αδερφό.
-Τους φίλους σου;
-Χρησιμοποιείτε μια λέξη, της οποίας η έννοια μου έμεινε άγνωστη ως τώρα.
-Την πατρίδα σου;
-Αγνοώ σε ποιο γεωγραφικό πλάτος βρίσκεται.
-Την ομορφιά;
-Πρόθυμα θα την αγαπούσα, θεά και αθάνατη.
-Το χρυσάφι;
-Το μισώ όπως μισείτε το Θεό.
-Ε λοιπόν! τι αγαπάς, αλλόκοτε ξένε;
-Αγαπώ τα σύννεφα... τα σύννεφα που περνούν.... εκεί πέρα... εκεί κάτω... τα θαυμάσια σύννεφα!

Μποντλαίρ

Το 1906, σε ηλικία 24 ετών, ο Χόπερ πήγε στο Παρίσι, όπου και ανακάλυψε την ποίηση του Μποντλαίρ, τα έργα του οποίου έμελλε να διαβάζει και να απαγγέλλει σε όλη την υπόλοιπη ζωή του. Δεν είναι δύσκολο να καταλάβουμε γιατί τα έβρισκε τόσο θελκτικά: έτρεφε κι εκείνος το ίδιο ενδιαφέρον για τη μοναξιά, για τη ζωή στην πόλη, για την μοντερνικότητα, για την παρηγοριά που προσφέρει η νύχτα και για τους χώρους που σχετίζονται με το ταξίδι.

Nighthawks 1942

Το 1925 αγόρασε το πρώτο του αυτοκίνητο, ένα μεταχειρισμένο Dodge, και από το σπίτι του στη Νέα Υόρκη πήγε οδηγώντας στο Νέο Μεξικό. Από τότε και στο εξής περνούσε καθ' οδόν αρκετούς μήνες κάθε χρόνο, κάνοντας στάσεις εδώ και εκεί για να σκιτσάρει ή να ζωγραφίσει, άλλοτε στο δωμάτιο κάποιου μοτέλ και άλλοτε στο καπό του αυτοκινήτου, πότε στην ύπαιθρο και πότε σ' ένα διανυκτερεύον καφεστιατόριο.

Chop Suey 1929

Από το 1941 ως το 1955 διέσχισε πέντε φορές τις ΗΠΑ... Ένιωθε να τον έλκουν οι φωτεινές επιγραφές που αναβόσβηναν στο πλάι του δρόμου διαφημίζοντας "Δωμάτια με ΤV και μπάνιο", τα κρεβάτια με το λεπτό στρώμα και τα τραχιά σεντόνια, τα μεγάλα παράθυρα με θέα στο πάρκινγκ ή σε παρτέρια με φροντισμένο γκαζόν, οι αινιγματικοί πελάτες που έφταναν αργά τη νύχτα  κι αναχωρούσαν χαράματα, τα παρατημένα στη ρεσεψιόν διαφημιστικά φυλλάδια με τα αξιοθέατα κάθε περιοχής και το βαρυφορτωμένο καροτσάκι της καθαρίστριας που περίμενε σταθμευμένο σε κάποιο σιωπηλό διάδρομο.

Hotel Lobby 1943

Για φαγητό πήγαινε σε καντίνες για ξενύχτηδες ή σε καταστήματα για περαστικούς οδηγούς, με θρυλικές ονομασίες όπως Hot Shoppe Mighty Mo ή Steak'N'Shakes και Dog'N'Sudds, ενώ για καύσιμα σταματούσε σε πρατήρια με το σήμα της Mobil, της Standar Oil, της Gulf και της Blue Sunoco.

Four Lane Road, 1956

Και σε όλα αυτά τα τοπία, που κανείς δε τα λάμβανε υπόψη παρεκτός ίσως για να τα χλευάσει, εκείνος έβρισκε κάτι ποιητικό...

Hotel Room 1931

Το επικρατέστερο θέμα είναι η μοναξιά. Οι μορφές του Χόπερ δίνουν την εντύπωση ότι βρίσκονται πολύ μακριά από το σπίτι, κάθονται ή στέκονται μόνες, άλλη κοιτάζει ένα γράμμα καθιστή στην άκρη του κρεβατιού κάποιου μοτέλ, άλλη πίνει σ' ένα μπαρ, κάποιες να ατενίζουν το τοπίο από το παράθυρο ενός κινούμενου τρένου, μερικές να διαβάζουν ένα βιβλίο σε φουαγιέ ξενοδοχείου.

Woman in the sun 1961

Τα πρόσωπά τους ευάλωτα, εσωστρεφή. Πρόσφατα, μάλλον, εγκατέλειψαν κάποιον - ή τις εγκατέλειψε εκείνος, ψάχνουν για δουλειά, για σεξ ή για συντροφιά, μετέωρες σε μέρη μεταβατικά. Συχνά είναι νύχτα, κι έξω από το παράθυρο καραδοκεί το σκότος, η απειλή της υπαίθρου ή μιας πόλης άγνωστης.

Automat 1927

Στον πίνακα Σέλφ σέρβις (ή Automata, 1927) μια γυναίκα κάθετε μόνη και πίνει ένα φλιτζάνι καφέ, Η ώρα είναι περασμένη... Το ντεκόρ είναι απλώς λειτουργικό... Η γυναίκα είναι κλεισμένη στον εαυτό της ίσως και λίγο φοβισμένη, σαν να μην το συνηθίζει να κάθεται μόνη σε δημόσιο χώρο.... Το Σελφ σέρβις είναι ένας πίνακας που βρίθει από θλίψη-αλλά δε μας τη μεταδίδει. Έχει τη δύναμη των σπουδαίων μελαγχολικών έργων μουσικής....

Ο Χόπερ μας καλεί να νιώσουμε κι εμείς τα αισθήματα της γυναίκας στην απομόνωσή της.

Gas Station 1940

Το βενζινάδικο ορθώνεται μπροστά στο επικείμενο σκοτάδι. Αλλά στα χέρια του Χόπερ η απομόνωση αποκτά ξανά χαρακτήρα δελεαστικό και διεγερτικό. Ο ζόφος που πέφτει σαν ομίχλη στα δεξιά του πίνακα είναι προάγγελος φόβου, το άκρο αντίθετο της ασφάλειας που ακτινοβολεί ο σταθμός. Με φόντο τη νύχτα και το άγριο δάσος, σ' αυτό το ύστατο προκεχωρημένο φυλάκιο της ανθρωπότητας είναι ίσως ευκολότερο ν' αναπτυχθεί ένα αίσθημα εγγύτητας μεταξύ των ανθρώπων απ' ότι μέσα στο φως της μέρας στην πόλη.

Compartment C 1938

Το ταξίδι είναι η μαία της σκέψης...

Για τη σκέψη, όμως το τρένο είναι ίσως το καλύτερο βοήθημα από όλα τα μεταφορικά μέσα: προσφέρει θέα, που δυνητικά, δεν είναι τόσο μονότονη όσο από το αεροπλάνο ή το πλοίο, ενώ επιπλέον κινείται αρκετά γρήγορα ώστε να μην εκνευριζόμαστε, αλλά και όσο αργά χρειάζεται για να αναγνωρίσουμε τι βλέπουμε.

Αν βρίσκουμε κάτι ποιητικό στα βενζινάδικα και στα μοτέλ της εθνικής οδού, αν μας έλκουν τα αεροδρόμια ή τα κουπέ των τρένων, αιτία μάλλον είναι ότι, παρά την ταλαιπωρία και τους συμβιβασμούς που επιβάλλει η αρχιτεκτονική τους, έχουμε σαφώς την αίσθηση πως αυτοί οι χώροι απομόνωσης προσφέρουν ένα απτό σκηνικό για να ζήσουμε κάτι άλλο, κάτι διαφορετικό από τις εγωκεντρικές ανέσεις, τις έξεις και τους περιορισμούς του συνηθισμένου, αμετακίνητου κόσμου μας.

πηγή: Αλέν Ντε Μποτόν, Η τέχνη του ταξιδιού, εκδ. Πατάκη 2012

Ένα σύντομο βίντεο με τα αντιπροσωπευτικότερα έργα του.

Το τρέιλερ από την ταινία Shirley του Gustav Deutsch. Μια ταινία βασισμένη σε 13 πίνακες του Edward Hopper.

Διαβάστε περισσότερα...

Υπέρ ή Κατά; Μανώλης Αναγνωστάκης

Ἡ ἀπόφαση

Εἶστε ὑπὲρ ἢ κατά;
Ἔστω ἀπαντεῖστε μ᾿ ἕνα ναὶ ἢ μ᾿ ἕνα ὄχι.
Τὸ ἔχετε τὸ πρόβλημα σκεφτεῖ
Πιστεύω ἀσφαλῶς πὼς σᾶς βασάνισε
Τὰ πάντα βασανίζουν στὴ ζωὴ
Παιδιὰ γυναῖκες ἔντομα
Βλαβερὰ φυτὰ χαμένες ὦρες
Δύσκολα πάθη χαλασμένα δόντια
Μέτρια φίλμς. Κι αὐτὸ σᾶς βασάνισε ἀσφαλῶς.
Μιλᾶτε ὑπεύθυνα λοιπόν. Ἔστω μὲ ναὶ ἢ ὄχι.
Σὲ σᾶς ἀνήκει ἡ ἀπόφαση.
Δὲ σᾶς ζητοῦμε πιὰ νὰ πάψετε
Τὶς ἀσχολίες σας νὰ διακόψετε τὴ ζωή σας
Τὶς προσφιλεῖς ἐφημερίδες σας· τὶς συζητήσεις
Στὸ κουρεῖο· τὶς Κυριακές σας στὰ γήπεδα.
Μιὰ λέξη μόνο. Ἐμπρὸς λοιπόν:
Εἶστε ὑπὲρ ἢ κατά;
Σκεφθεῖτε το καλά. Θὰ περιμένω.

Μανόλης Αναγνωστάκης

Διαβάστε περισσότερα...

Οι κατακόμβες: τόπος καταφυγής και μνήμης

ΔΕ: 10. Οι κατακόμβες: τόπος καταφυγής και μνήμης

Γ΄ Γυμνασίου

Η εποχή των διωγμών ήταν μια πολύ δύσκολη περίοδος στην ιστορία του Χριστιανισμού. Οι διωκόμενοι χριστιανοί, ιδιαίτερα από την εποχή του Τραϊανού, αναγκάστηκαν να καταφεύγουν σε κατακόμβες για να συναντώνται, να ακούν το κήρυγμα και να μετέχουν στη Θεία Ευχαριστία.

Ακολουθεί μια παρουσίαση της διδακτικής ενότητας 10 του σχολικού βιβλίου της Γ΄ Γυμνασίου:

10. οι κατακόμβες τόπος καταφυγής και μνήμης from Giannis Psifas

Ένα σύντομο βίντεο από τις κατακόμβες του Αγίου Καλίστου της Ρώμης.

Ταξιδέψτε μέσα από τους χάρτες της google στη Ρώμη και περιηγηθείτε στην κατακόμβη της Αγίας Πρίσκιλλας.
  

Προβολή μεγαλύτερου χάρτη

Διαβάστε περισσότερα...

Ιστορία της Τέχνης

Το Μουσείο του Λούβρου σε κινούμενα σχέδια

Το διάσημο μουσείο του Παρισιού σε μια υπέροχη ιστορία Τέχνης για μικρούς και μεγάλους 

Μετά από αρκετούς μήνες απουσίας, ο γάλλος αρχαιολόγος Dominique-Vivant Denon (1747 – 1825) επιστρέφει στο στούντιο του και ξεναγεί μικρούς φίλους της τέχνης σε ένα χώρο γεμάτο θησαυρούς.

Ο πρώτος καλλιτεχνικός διευθυντής του Μουσείου του Λούβρου αφηγείται υπέροχες ιστορίες τέχνης. Αποκαλύπτει μικρά και μεγάλα μυστικά για μοναδικά εκθέματα, για τον τρόπο που ανακαλύφθηκαν, για το πως αποκαταστάθηκαν και μοιράζεται με τους μικρούς του φίλους απίστευτες ιστορίες για τη ζωή και το έργο του.

Εικονικά κινούμενα σχέδια ζωντανεύουν στην ιστοσελίδα του διάσημου μουσείου του Παρισιού ταξιδεύοντας μικρούς και μεγάλους στον μαγικό κόσμο της Τέχνης.

Υπάρχει η δυνατότητα ξενάγησης σε δύο γλώσσες: Αγγλικά και Γαλλικά, για να μεταβείτε στο σύνδεσμο πατήστε πάνω στην εικόνα.

Διαβάστε περισσότερα...

Ερμηνεία της Εικόνας της Κοίμησης της Θεοτόκου

Η ΚΟΙΜΗΣΗ ΤΗΣ ΘΕΟΤΟΚΟΥ

Ἑρμηνευτικὴ τῆς εἰκόνας καὶ τῆς ὑμνολογίας

Α) Η ΕΡΜΗΝΕΙΑ ΤΗΣ ΕΙΚΟΝΑΣ

Δεκαπενταύγουστος! Τὸ Πάσχα τοῦ Καλοκαιριοῦ. Ἡ μεγάλη θεομητορικὴ γιορτὴ τοῦ Αὐγούστου, ἡ Κοίμηση τῆς Θεοτόκου, συγκλονίζει κάθε πιστὴ ψυχή. Ἤδη ἀπὸ τὴν πρώτη του μηνὸς στὶς ἐκκλησίες ψάλλονται καθημερινὰ οἱ Παρακλήσεις - ἐναλλὰξ ἡ Μικρὴ καὶ ἡ Μεγάλη. Οἱ πιστοὶ προετοιμάζονται -νηστεύουν, ἐξομολογοῦνται, κοινωνοῦν- γιὰ νὰ γιορτάσουν ἀληθινὰ τὸ μεγάλο πανηγύρι.

Μητέρα τῆς Ζωῆς ἡ Παναγία μεθίσταται πρὸς τὴν ὄντως Ζωή, τὸν Υἱὸ καὶ Θεό Της. Ἡ παράδοση τῆς Ἐκκλησίας ἀναφέρεται στὴν Μετάστασή Της. Χάρη σ᾿ αὐτὴν τὸ ἄχραντο σῶμα τῆς Νέας Εὔας, τῆς γυναίκας ποὺ γέννησε τὸν φθορέα τῆς φθορᾶς, δὲ γεύεται τῆς φθορᾶς τὴ δύναμη. «Ἡ πηγὴ τῆς ζωῆς ἐν μνημείῳ τίθεται», ὅμως «κλίμαξ πρὸς οὐρανὸν ὁ τάφος γίνεται».

Σὲ ἄλλο ἄρθρο τοῦ περιοδικοῦ μας, πέρυσι, ἀναφερθήκαμε στὰ γεγονότα τῆς παράδοσης γύρω ἀπὸ τὴν Κοίμηση τῆς Παναγίας μας. Σήμερα θὰ δοῦμε τὴν περιγραφὴ-ἑρμηνεία τῆς Βυζαντινῆς εἰκόνας τῆς Κοιμήσεώς της καὶ κάποια κείμενα σχετικά.

Ἡ ἁγία εἰκόνα τῆς Κοιμήσεως τῆς Θεοτόκου εἶναι πολυπρόσωπη. Δυὸ ὅμως πρόσωπα ξεχωρίζουν στὴν ὅλη παράσταση: Ὁ Χριστὸς καὶ ἡ Παναγία. Ὁ Χριστός μας μὲ τὸ ἡγεμονικό Του παράστημα ποὺ κρατεῖ τὴν ψυχὴ τῆς Παναγίας Μητέρας Του, βρέφος φασκιωμένο, καὶ τὸ λιπόσαρκο σκήνωμα τῆς Παναγίας.

«Στὴν εἰκόνα δεσπόζει τὸ νεκρικὸ κρεβάτι, στολισμένο μὲ πλούσια ποδέα, ὅπου ἀναπαύεται ἡ Παναγία μὲ τὰ χέρια σταυρωμένα. Μπροστὰ στερεωμένο σὲ ἕνα ἁπλὸ κηροπήγιο καίει ἕνα χοντρὸ κερί. Πίσω ἀπὸ τὸ νεκρικὸ κρεβάτι καὶ στὴ μέση ἀκριβῶς στέκει ὁ Χριστὸς μὲ τὸ σῶμα σὲ περίεργη στροφὴ πρὸς τὰ δεξιά, πρὸς τὴν κεφαλὴ τῆς Μητέρας Του. Στὰ χέρια Του ἁπλωμένα στὴν ἴδια κατεύθυνση, κρατεῖ τὴν ψυχή της, ποὺ ἔχει τὴ μορφὴ φασκιωμένου μωροῦ μὲ τὰ χέρια σταυρωμένα. Τὸν τριγυρίζει δόξα. Μέσα σ᾿ αὐτὴν εἶναι ζωγραφισμένοι στὴν κορυφὴ ἕνα ἑξαπτέρυγο καὶ σὲ μονοχρωμία τέσσερεις ἄγγελοι ποὺ πλαισιώνουν τὸ Χριστὸ μὲ χειρονομίες καὶ ἔκφραση λύπης στὰ πρόσωπά τους... Πάνω ἀκριβῶς ἀπὸ τὸ Χριστὸ στὴν κορυφὴ τοῦ τόξου τῆς εἰκόνας ἔχουν ἀνοίξει οἱ πύλες τοῦ οὐρανοῦ καὶ φαίνονται δυὸ ἄγγελοι, πάλι σὲ μονοχρωμία, νὰ σκύβουν μὲ σκεπασμένα χέρια γιὰ νὰ πάρουν μὲ τὴ σειρὰ τοὺς τὴν ψυχή της. Στὴν κεφαλὴ καὶ στὰ πόδια τοῦ νεκρικοῦ κρεβατιοῦ εἶναι μαζεμένοι οἱ δώδεκα ἀπόστολοι μὲ ἐκφράσεις, στάσεις καὶ χειρονομίες ποὺ δείχνουν βαθειὰ λύπη. Ὁ Πέτρος θυμιατίζει στὴν κεφαλὴ τῆς Παναγίας, ὁ δὲ Ἀπόστολος Παῦλος καὶ ὁ Θεολόγος Ἰωάννης σκύβουν στὰ πόδια της καὶ τὴν ἀσπάζονται. Πιὸ πίσω εἶναι τρεῖς ἱεράρχες μὲ ἀνοιχτὰ βιβλία καὶ στὰ ἀριστερά, στὸ βάθος, θρηνοῦν τρεῖς γυναῖκες. Τὴ σύνθεση κλείνουν στὸ βάθος, πίσω ἀπὸ τὶς ὁμάδες τῶν μαθητῶν, δυὸ συμβατικὰ ἀρχαιόπρεπα κτήρια. Ἀνάμεσα σ᾿ αὐτὰ διαβάζεται ἡ ἐπιγραφὴ Η ΚΟΙΜΗΣΙΣ ΤΗΣ Θ(ΕΟ)ΤΟΚΟΥ» (Ἀ. Καρακατσάνη). Οἱ τέσσερεις (εἰκονίζονται οἱ τρεῖς) Ἱεράρχες ποὺ παραβρέθηκαν στὴν Κοίμηση, ἦταν: ὁ Ἰάκωβος ὁ Ἀδελφόθεος, ὁ Ἰερόθεος, ὁ Διονύσιος ὁ Ἀρεοπαγίτης καὶ ὁ Τιμόθεος. Ὁ Ἰερόθεος δὲν εἰκονίζεται.

Σὲ κάποιες εἰκόνες βλέπουμε στὴ δεξιὰ ἄκρη τοῦ σπιτιοῦ τὸν Ἰωάννη τὸ Δαμασκηνὸ ποὺ βαστᾶ χαρτί (πάπυρο) μὲ τὰ ἑξῆς λόγια: «Ἀξίως ὡς ἔμψυχόν σε οὐρανὸν ὑπεδέξαντο οὐράνια Πάναγνε θεία σκηνώματα καὶ παρέστηκας...» Καὶ στὰ ἀριστερὰ τὸν ἅγιο Κοσμᾶ τὸν ποιητὴ κρατώντας ἄλλο χαρτὶ ποὺ λέει: «Γυναίκα σε θνητήν, ἄλλ᾿ ὑπερφυῶς καὶ μητέρα Θεοῦ εἰδότες, πανάμωμε…»

Σ᾿ ὅλα τὰ πρόσωπα διακρίνεται ἡ θλίψη, ἀνάμικτη ὅμως μὲ τὴ γλυκιὰ ἐλπίδα. Εἶναι ἡ «χαρμολύπην», τὸ «χαροποιὸν πένθος», γνώρισμα τῶν πιστῶν ποὺ ζοῦν μὲ τὴν προσμονὴ τῆς ἀνάστασης. Τοῦτο βλέπουμε καὶ στὰ τροπάρια τῆς ἑορτῆς, ποὺ ἄλλοτε τονίζουν τὸν τρόμο καὶ τὸ δέος τῶν Ἀποστόλων, τοὺς ὁποίους παρουσιάζουν νὰ δακρύζουν καὶ ἄλλοτε τονίζουν τὴ χαρά τους, ποὺ τὴν ἐκδηλώνουν μὲ ψαλμοὺς καὶ ὕμνους. Παραθέτουμε δυὸ ἀποσπάσματα «Ὅτε ἡ μετάστασις τοῦ ἀχράντου σου σκήνους ηὐτρεπίζετο, τότε οἱ Ἀπόστολοι περικυκλοῦντες τὴν κλίνην τρόμω ἐώρων σε» (Στιχηρὸ ἰδιόμελο ὄρθρου). «...Καὶ τὸ ζωαρχικὸν καὶ θεοδόχον σου σῶμα κηδεύσαντες ἔχαιρον, πανύμνητε» (Δοξαστικὸ ἀποστίχων Ἑσπερινοῦ).

Η Κοίμηση της Θεοτόκου, γύρω της διακρίνονται οι Απόστολοι, ενώ κάτω εικονίζεται
 η σκηνή με τον Εβραίο

Σὲ μερικὲς εἰκόνες εἰκονίζονται στὸν οὐρανὸ σύννεφα, ποὺ μετέφεραν τοὺς ἀποστόλους στὴν Ἱερουσαλήμ. Σὲ πολλὲς εἰκόνες τῆς Κοίμησης ζωγραφίζεται καὶ τὸ ἐπεισόδιο τοῦ ἀγγέλου καὶ κόβει μὲ τὸ ξίφος του τὰ χέρια τοῦ Ἰεφονία. (Πρόκειται γιὰ ἐκεῖνο τὸν Ἑβραῖο ποὺ ἀποπειράθηκε νὰ ρίξει στὸ ἔδαφος τὸ λείψανο τῆς Θεοτόκου).

Β) ΥΜΝΟΛΟΓΙΑ, ΛΟΓΟΙ ΠΑΤΕΡΩΝ

Στὴν Ἐκκλησία ὁ θάνατος γίνεται πανηγύρι. Δὲν λέγεται θάνατος ἢ τελευτή. Ἀποκαλεῖται «Κοίμηση». Δὲν ἐξαντλοῦνται τὰ πάντα στὸ ἐδῶ καὶ τώρα. Ὑπάρχει τὸ ἐπέκεινα τοῦ τάφου: ἡ αἰώνια ζωή. Ὁ Χριστιανὸς πιστεύει ὅτι κοιμᾶται προσώρας, γιὰ νὰ ξυπνήσει στὴν αἰωνιότητα. Ὁ θάνατος, μὲ τὴν Ἀνάσταση τοῦ Χριστοῦ, γίνεται ἕνας μεγάλος ὕπνος. Αὐτὸ τὸ πανηγύρι,τὴν ἐλπίδα τῆς αἰώνιας βασιλείας,τὴν ἀγάπη μας στὴν Παναγία Μητέρα ὅλων μας, θὰ δοῦμε καὶ μέσα ἀπὸ κάποια κείμενα.

Ἡ ὑμνολογία μᾶς ἀποκαλύπτει μὲ τρόπο ποιητικὸ τὶς ἀλήθειες τῆς ὀρθόδοξης θεολογίας γιὰ τὸ πρόσωπο τῆς Παναγίας. Οἱ ὕμνοι τῆς μεγάλης γιορτῆς, ἀποδοσμένοι στὴ Νεοελληνικὴ ἀπὸ τὸν Φώτη Κόντογλου, ψέλνουν τὴν Κυρία τῶν Ἀγγέλων, ὡς ἑξῆς:

«Στὴν γέννα σου τὴν παρθενία ἐφύλαξες, στὴν κοίμησή σου τὸν κόσμο δὲν τὸν ἄφησες, Θεοτόκε. Μίσεψες στὴ ζωή, γιατὶ εἶσαι μητέρα τῆς ζωῆς καὶ λυτρώνεις μὲ τὶς πρεσβεῖες σου τὶς ψυχές μας ἀπὸ τὸν θάνατο». (ἀπολυτίκιο Κοιμήσεως)

«Νικηθήκανε τῆς φύσης οἱ νόμοι σὲ σένα, Παρθένε ἄχραντε. Γιατί σὲ σένα παρθενεύει ἡ γέννα, καὶ μὲ τὴ ζωὴ σμίγει ὁ θάνατος. Ἐσὺ ποὺ ἀπόμεινες μετὰ τὴ γέννα Παρθένος καὶ μετὰ θάνατο ζωντανή, σῶζε παντοτινά, Θεοτόκε, τὴν κληρονομία σου». (καταβασία θ´ ᾠδῆς)

Τὴν Παναγία Μητέρα μας ἂς ἑτοιμασθοῦμε κι ἐφέτος νὰ τιμήσουμε καὶ νὰ δοξολογήσουμε στὴν πάσνσεπτη κοίμησή της μαζὶ μὲ ὅλους τοὺς Ἁγίους, τὶς Οὐράνιες δυνάμεις, τοὺς Ἁγίους Ἀποστόλους καὶ κάθε πιστὴ ψυχὴ δεόμενοι ἐκτενῶς μαζὶ μὲ τὸ μελωδὸ Θεοφάνη:

«…μὴ ἐπιλάθου (μὴ ξεχάσεις), Δέσποινα, τῶν πιστῶς ἑορταζόντων, τὴν παναγίαν σου Κοίμησιν». Ἀμήν.(Δοξαστικὸ τῆς Λιτῆς της Κοιμήσεως)

Πηγή

Διαβάστε περισσότερα...