Uberto Eco, "Ο θάνατος του Θεού"

Βρισκόμαστε στην κρίσιμη περίοδο του έτους για τα καταστήματα και τα σουπερμάρκετ: τις τέσσερις εβδομάδες πριν από τα Χριστούγεννα κάνουν τις μεγαλύτερες πωλήσεις. Ο Άγιος Βασίλης σημαίνει ένα πράγμα για τα παιδιά: δώρα.

Οι άνθρωποι είναι θρησκευτικά όντα. Είναι ψυχολογικά δύσκολο να αντεπεξέλθουμε στη ζωή χωρίς τη δικαιολογία και την ελπίδα που παρέχει η θρησκεία. Συναντώ συχνά επιστήμονες οι οποίοι, έξω από το στενό πεδίο τους, είναι προληπτικοί - σε τέτοιο βαθμό που μου φαίνεται ότι για να είσαι εντελώς άπιστος σήμερα πρέπει να είσαι φιλόσοφος. Ή ίσως κληρικός.

Τα χρήματα είναι ένα εργαλείο. Δεν είναι αξία - αλλά χρειαζόμαστε και αξίες εκτός από εργαλεία, σκοπούς εκτός από μέσα. Το μεγάλο πρόβλημα που αντιμετωπίζουν οι άνθρωποι είναι να βρουν έναν τρόπο για να δεχτούν ότι όλοι μας θα πεθάνουμε. Τα χρήματα μπορούν να κάνουν πολλά - αλλά δεν μπορούν να σας βοηθήσουν να συμφιλιωθείτε με τον θάνατό σας. Μπορούν ενίοτε να σας βοηθήσουν να τον αναβάλετε: όποιος έχει τη δυνατότητα να ξοδέψει ένα εκατομμύριο ευρώ σε γιατρούς ζει συνήθως περισσότερο από κάποιον που δεν την έχει. Δεν μπορεί όμως να ζήσει πολύ περισσότερο από τον μέσο όρο των εύπορων ανθρώπων στον ανεπτυγμένο κόσμο. Και αν πιστεύετε μόνο στο χρήμα, σύντομα θα ανακαλύψετε τον μεγάλο περιορισμό του: αδυνατεί να δικαιολογήσει το ότι είστε θνητός. Όσο περισσότερο προσπαθείτε να αποφύγετε αυτό το γεγονός, τόσο περισσότερο αναγκάζεστε να συνειδητοποιήσετε ότι τα αγαθά σας δεν εξηγούν τον θάνατό σας.

Ο ρόλος της θρησκείας είναι να παρέχει αυτή την εξήγηση. Οι θρησκείες είναι συστήματα δοξασιών που επιτρέπουν στους ανθρώπους να δικαιολογούν την ύπαρξή τους και να συμφιλιώνονται με τον θάνατο. Στην Ευρώπη βιώνουμε τη φθορά της οργανωμένης θρησκείας τα τελευταία χρόνια. H πίστη στις χριστιανικές εκκλησίες φθίνει. Ιδεολογίες, όπως ο κομμουνισμός, που επιχειρούσαν να υποσκελίσουν τη θρησκεία απέτυχαν παταγωδώς. Συνεπώς συνεχίζουμε όλοι να αναζητάμε κάτι που θα μας συμφιλιώσει με το αναπόφευκτο του θανάτου μας.

Ο Γκ. K. Τσέστερτον λέγεται συχνά ότι παρατήρησε: «Όταν ένας άνθρωπος παύει να πιστεύει στον Θεό δεν είναι ότι δεν πιστεύει σε τίποτε. Πιστεύει σε οτιδήποτε». Όποιος και αν το είπε, είχε δίκιο. Υποτίθεται ότι ζούμε σε σκεπτικιστική εποχή. Στην πραγματικότητα ζούμε σε μια εποχή σκανδαλώδους ευπιστίας. Ο «θάνατος του Θεού», ή τουλάχιστον του χριστιανικού Θεού, συνοδεύτηκε από τη γέννηση πληθώρας νέων ειδώλων. Πολλαπλασιάστηκαν σαν βακτηρίδια στο πτώμα της χριστιανικής εκκλησίας - από τις περίεργες παγανιστικές αιρέσεις ως τις χαζές υποχριστιανικές προλήψεις του «Κώδικα Ντα Βίντσι».

Είναι εκπληκτικό το πόσοι άνθρωποι παίρνουν τοις μετρητοίς αυτό το βιβλίο και πιστεύουν ότι είναι αληθινό. Ο συγγραφέας του, Νταν Μπράουν, δημιούργησε μια λεγεώνα ζηλωτών που πιστεύουν ότι ο Χριστός δεν σταυρώθηκε αλλά παντρεύτηκε τη Μαρία Μαγδαληνή, έγινε βασιλιάς της Γαλλίας και άρχισε τη δική του εκδοχή της μασονίας.

Ο πιανίστας Αρθουρ Ρούμπινσταϊν ρωτήθηκε κάποτε αν πιστεύει στον Θεό. Απάντησε: «Οχι, δεν πιστεύω στον Θεό. Πιστεύω σε κάτι μεγαλύτερο». Ο πολιτισμός μας υποφέρει από την ίδια πληθωριστική τάση. Οι υπάρχουσες θρησκείες δεν είναι αρκετά μεγάλες: απαιτούμε από τον Θεό κάτι περισσότερο από αυτά που παρέχει η χριστιανική πίστη. Γι' αυτό στρεφόμαστε στο αποκρυφιστικό. Αυτό υπόσχεται ότι υπάρχει κάτι μυστικό που εξηγεί και δικαιολογεί τα πάντα. Το μεγάλο πλεονέκτημά του είναι ότι επιτρέπει στον καθένα να γεμίζει το άδειο «δοχείο» του μυστικού με τους δικούς του φόβους και ελπίδες.

Ως τέκνο του Διαφωτισμού, με καταθλίβει αυτή η τάση. Αυτό δεν συμβαίνει μόνο λόγω του συσχετισμού με τον ναζισμό - ο Χίμλερ και πολλά από τα πρωτοπαλίκαρα του Χίτλερ ήταν οπαδοί των πιο παιδαριωδών αποκρυφιστικών φαντασιώσεων.

Ανατράφηκα ως καθολικός και, παρ' ότι έχω εγκαταλείψει τη θρησκεία, αυτόν τον Δεκέμβριο ως συνήθως θα στολίσω μια χριστουγεννιάτικη φάτνη για τον εγγονό μου. Θα την κατασκευάσουμε μαζί - όπως έκανε και ο πατέρας μου όταν ήμουν παιδί. Έχω βαθύ σεβασμό για τις χριστιανικές παραδόσεις - οι οποίες, ως ιεροτελεστίες για να αντεπεξέλθουμε στον θάνατο, συνεχίζουν να έχουν περισσότερο νόημα απ' όσο οι ακραιφνώς εμπορικές εναλλακτικές λύσεις. Νομίζω ότι συμφωνώ με τον ξεπεσμένο καθολικό ήρωα του Τζόις στο «Πορτρέτο του καλλιτέχνη σε νεαρή ηλικία»: «Τι είδους απελευθέρωση θα ήταν να εγκαταλείψουμε μια ατοπία που είναι λογική και ευσταθεί και να αγκαλιάσουμε μια άλλη που είναι παράλογη και δεν ευσταθεί;». Ο θρησκευτικός εορτασμός των Χριστουγέννων είναι τουλάχιστον μια σαφής και λογική ατοπία. Ο εμπορικός εορτασμός τους δεν είναι καν αυτό.

Πηγή: Το Βήμα

Διαβάστε περισσότερα...

Κώστας Βάρναλης, Οι πόνοι της Παναγιάς

Που να σε κρύψω, γιόκα μου, να μη σε φτάνουν οι κακοί;
Σε ποιο νησί του Ωκεανού, σε ποιαν κορφήν ερημική;
Δε θα σε μάθω να μιλάς και τ' άδικο φωνάξεις.
Ξέρω, πως θα 'χεις την καρδιά τόσο καλή, τόσο γλυκή,
που μες στα βρόχια της οργής ταχιά θενά σπαράξεις.


Συ θα 'χεις μάτια γαλανά, θα 'χεις κορμάκι τρυφερό,
θα σε φυλάω από ματιά κακή κι από κακόν καιρό,
από το πρώτο ξάφνιασμα της ξυπνημένης νιότης.
Δεν είσαι συ για μαχητές, δεν είσαι συ για το σταυρό.
Εσύ νοικοκερόπουλο, όχι σκλάβος ή προδότης.


Τη νύχτα θα σηκώνομαι κι αγάλια θα νυχοπατώ,
να σκύβω την ανάσα σου ν' ακώ, πουλάκι μου ζεστό,
να σου τοιμάζω στη φωτιά γάλα και χαμομήλι
κι ύστερ' απ' το παράθυρο με καρδιοχτύπι θα κοιτώ
που θα πηγαίνεις στο σκολειό με πλάκα και κοντύλι...


Κι αν κάποτε τα φρένα σου το Δίκιο, φως της αστραπής,
κι η Αλήθεια σού χτυπήσουνε, παιδάκι μου, να μην τα πεις.
Θεριά οι άνθρωποι, δεν μπορούν το φως να το σηκώσουν.
Δεν είναι αλήθεια πιο χρυσή σαν την αλήθεια της σιωπής.
Χίλιες φορές να γεννηθείς, τόσες θα σε σταυρώσουν.


Ώχου, μου μπήγεις στην καρδιά, χίλια μαχαίρια και σπαθιά.
Στη γλώσσα μου ξεραίνεται το σάλιο, σαν πικρή αψιθιά!
- Ω! πώς βελάζεις ήσυχα, κοπάδι εσύ βουνίσο...-
Βοηθάτε, ουράνιες δύναμες, κι ανοίχτε μου την πιο βαθιά
την άβυσσο, μακριά απ' τους λύκους να κρυφογεννήσω!

Διαβάστε περισσότερα...

Οδοιπορικό στη Μεγάλη Εβδομάδα

Η εβδομάδα πριν από το Πάσχα ονομάζεται Μεγάλη και πραγματικά είναι. Από την Κυριακή των Βαΐων και κάθε βράδυ ψάλλεται στις εκκλησίες ο Όρθρος της επόμενης ημέρας, για να μπορούν όλοι να ζήσουν τα δραματικά γεγονότα των Παθών του Κυρίου. Κάθε ημέρα είναι αφιερωμένη σε ένα διαφορετικό γεγονός της επίγειας ζωής του Ιησού. Αλλά ας δούμε τις ημέρες με τη σειρά.

Τη Μεγάλη Δευτέρα κυριαρχούν δύο γεγονότα: η ζωή του πάγκαλου (πανέμορφου στο σώμα και στην ψυχή) Ιωσήφ και το περιστατικό με την άκαρπη συκιά (Ματθ. 21,18-22). Ο Ιωσήφ προεικονίζει το Χριστό και η συκιά συμβολίζει τη συναγωγή των Εβραίων, που ήταν άκαρπη από καλά έργα.

Τη Μ. Τρίτη θυμόμαστε δύο παραβολές: των δέκα παρθένων και των ταλάντων (Ματθ. 25, 1-30). Η πρώτη ζητά να είμαστε ως πιστοί συνεχώς έτοιμοι έχοντας αναμμένες τις λαμπάδες της πίστης και της φιλανθρωπίας. Η δεύτερη μας θέλει εργατικούς, για να αυξήσουμε τα πνευματικά μας χαρίσματα.

Η Μ. Τετάρτη είναι αφιερωμένη στην αμαρτωλή γυναίκα, που κατάλαβε ότι ο Ιησούς ήταν ο Θεός και μετανιωμένη για τα λάθη της άλειψε τα πόδια του με πολύτιμο μύρο. ενώ τα έβρεχε με τα δάκρυά της (Λουκ. 7, 47).

Τη Μ. Πέμπτη γιορτάζουμε: τον ιερό Νιπτήρα, το πλύσιμο δηλαδή των ποδιών των μαθητών από το Διδάσκαλο τους, το Μυστικό Δείπνο (την παράδοση της Θείας Ευχαριστίας), την προσευχή του Κυρίου στον Πατέρα του και την προδοσία του Ιούδα.

τη Μ. Παρασκευή έχουμε την κορύφωσή του: τα άγια και σωτήρια και φρικτά Πάθη του Κυρίου και Θεού μας.

Το Μ. Σάββατο γιορτάζουμε την ταφή του Κυρίου και την κάθοδο του στον Άδη, όπου κήρυξε σ' όλους τους νεκρούς. Σώθηκαν όσοι πίστεψαν σ' αυτόν. Ανάμεσά τους ο Αδάμ και η Εύα.

Διαβάστε περισσότερα...

Μέγας Βασίλειος - Το λιοντάρι του Χριστού

Με αφορμή τη γιορτή των Τριών Ιεραρχών, ένα καταπληκτικό ντοκιμαντέρ για τη ζωή, τις ιδέες και το κοινωνικό έργο του Μ. Βασιλείου, τα γυρίσματα του οποίου έγιναν στην Ελλάδα, την Τουρκία, την Ιταλία και τη Συρία.

Η σειρά «Δεν είσαι μόνος», πραγματεύεται πανανθρώπινες αξίες που εκφράστηκαν σε κοινωνίες του παρελθόντος και στηρίζεται στα Πατερικά κείμενα, το Ευαγγέλιο, σε κείμενα θεωρητικά, κείμενα φιλοσοφικά, κείμενα δοξαστικά, και πολλές φορές προφητικά.

Αυτά τα κλασσικά κείμενα περιέχουν την πείρα και τη σοφία αιώνων, από την αρχαιότητα μέχρι σήμερα, και συνδέονται με τα σημερινά προβλήματα του ανθρώπου, ανοίγοντας έναν γόνιμο διάλογο.

Είναι ένας λόγος που γράφτηκε εδώ και δυόμιση χιλιετίες επίκαιρος;

Σε ποια κοινωνία απευθυνόταν;

Τι κοινό έχει με τη σημερινή;

Μπορεί να βοηθήσει τον άνθρωπο σε μια άλλη οπτική, έναν διαφορετικό προσανατολισμό και μια επαναξιολόγηση της πορείας του σήμερα;

Διαβάστε περισσότερα...

Α' Λυκείου: 2.5. Σωτηρία (5ο δίωρο)

Α΄ Λυκείου. Θ.Ε. 2 Θρησκευτικότητα

2.5 Σωτηρία

Προτεινόμενη Μέθοδος - Ενδεικτικές Δραστηριότητες

Επιλέγεται η βιωματική μέθοδος, σύμφωνα με τα προβλεπόμενα στο ΠΣ.

Βιώνοντας:

Ιστορίες «σωτηρίας» από την ιστορία και την καθημερινή ζωή.

- «Σκέψου, Συζήτησε, Μοιράσου (TPS)». Οι μαθητές/μαθήτριες καλούνται να αφηγηθούν ένα περιστατικό «σωτηρίας» δικό τους ή κάποιου κοντινού τους ανθρώπου. Στο τέλος, ανακοινώνουν στην ολομέλεια το είδος της «σωτηρίας» που άκουσαν από τον συμμαθητή/τη συμμαθήτριά τους («σωτηρία» από κοινωνική κατακραυγή/φυσικό κίνδυνο, αρρώστια, θάνατο κ.λπ.).

- Εναλλακτικά:

Ομαδοσυνεργασία –« Έντεχνος συλλογισμός (Artful thinking): Βλέπω, Ισχυρίζομαι, Αναρωτιέμαι». Προβολή έργου τέχνης ή φωτογραφίας με θέμα την καταστροφή, τον κίνδυνο, τη σωτηρία.

Νοηματοδοτώντας:

Απαντήσεις της ορθόδοξης χριστιανικής πίστης και άλλων χριστιανικών παραδόσεων και θρησκειών για τη σωτηρία.

- Ομαδοσυνεργασία – «Επεξεργασία κειμένων και δημιουργία αφίσας»: Μοιράζονται στις ομάδες των μαθητών/μαθητριών χαρακτηριστικά κείμενα σχετικά με τη σωτηρία στην ορθόδοξη χριστιανική πίστη, σε άλλες χριστιανικές παραδόσεις και θρησκείες (π.χ. Ψαλμ 62,2, Ιω 10, 9, Πραξ 13,23, Ρωμ 4, 25· 10, 4. 10, Β Θεσ 2, 14, Άγ. Νεκτάριος, 2011, Γαλίτης, 2006, Ματσούκας, 1988 & 1997, Ζιάκας, 2003, Σχολικό Βιβλίο Β΄ Λυκείου, ΔΕ 29 και 32). Οι μαθητές/μαθήτριες, αφού τα επεξεργασθούν, φτιάχνουν μια αφίσα (ή ένα ραδιοφωνικό σποτάκι) με θέμα: «Η σωτηρία στον…».

- Εναλλακτικά:

«Η τροχιά της μάθησης». Οι μαθητές/μαθήτριες από κάθε «σταθμό» συλλέγουν κειμενικό και εικονιστικό υλικό, το επεξεργάζονται και συμπληρώνουν Φύλλο Εργασίας με ερωτήσεις, όπως: Ποια είναι η έννοια της σωτηρίας σε θρησκευτικό (μεταφυσικό/ανθρωπολογικό) πλαίσιο; Οι θρησκείες δίνουν απάντηση στο ερώτημα της σωτηρίας; (Ζιάκας, 2003) Τι σημαίνουν οι θεμελιώδεις έννοιες της χριστιανικής ανθρωπολογίας και σωτηριολογίας και οι βασικοί όροι: Πτώση, Πρωτευαγγέλιο, Σχέδιο Θείας Οικονομίας, Εσχατολογική προοπτική (Έσχατα) (π.χ. Κωνσταντίνου, Ματσούκας, 1988, Ware, 2001, Σχολικό Βιβλίο Α΄ Λυκείου, ΔΕ 7).

Το καθαρτήριο πυρ

Ισλάμ, Η Γέενα του πυρός

Viktor Vasnetsov, Ημέρα της Κρίσεως, Ρωσία, 1904 μ.Χ.

Viktor Vasnetsov, Ἀγαλλιάσθε δίκαιοι, ἐν Κυρίῳ

Αναλύοντας:

Διαφορετικές θεωρήσεις σωτηρίας στη χριστιανική παράδοση και η σύνδεσή τους με τον Θεό.

- Ομαδοσυνεργασία – «Έντεχνος συλλογισμός (Artful thinking): Συνδέοντας, Επεκτείνοντας, Προκαλώντας». Δίνονται/Προβάλλονται εικόνες της μέλλουσας κρίσης, ανατολικές και δυτικές (π.χ. Κλόντζας, Καβερτζάς, Μιχαήλ Άγγελος). Συζητούνται θέματα όπως: συλλογική σωτηρία, ατομική σωτηρία, σωτηρία με την πίστη, σωτηρία με τα έργα, σώζει ο νόμος, σώζει η χάρη.

- Εναλλακτικά:

«Αφήγηση» και «Τοποθέτηση απέναντι στο κείμενο»: Διαβάζεται η ιστορία του Ντοστογιέφσκι, «Το Κρεμμυδάκι» (από τους Αδελφούς Καραμάζοφ)]. Συζητούνται και τα ερωτήματα: Ποιος αποφασίζει το αν θα σωθούμε ή όχι; Σωζόμαστε μόνοι/μόνες μας; κ.λπ.

Michelangelo,Il giudizio universale (Η Τελική Κρίση), Cappella Sistina, Vaticano (16ος αι.)

Γεώργιος Κλόντζας, Η Δευτέρα Παρουσία (τέλη 16ου αι.) (96x127εκ.)

Λίγα λόγια για το έργο του Γεώργιου Κλόντζα:

Γύρω από τον κατακόρυφο άξονα που δημιουργείται από τον πύρινο ποταμό, ο οποίος καταλήγει στην Κόλαση, οργανώνεται αυτή η παράσταση της Δευτέρας Παρουσίας, ένα από τα σημαντικότερα έργα του Κλόντζα. Επάνω και στο μέσο παριστάνεται ο Ιησούς Κριτής, πλαισιωμένος από τον Ιωάννη τον Πρόδρομο και την Παναγία, τους αποστόλους και πλήθος αγγέλων. Στα πόδια του βρίσκονται τα σύμβολα των ευαγγελιστών και νεκροί που αναμένουν την ώρα της Κρίσης. Πιο κάτω παριστάνονται η Ετοιμασία του θρόνου (το Ευαγγέλιο σε θρόνο βάσει του οποίου θα κριθούν οι άνθρωποι), οι δίκαιοι σε τρεις διαδοχικές σειρές και στο κάτω μέρος η έγερση των νεκρών με τους σκελετούς που αναδύονται από τους τάφους. Δεξιά βρίσκεται ο αρχάγγελος Μιχαήλ που υψώνει το σπαθί, απειλώντας μία ομάδα ανθρώπων και το υπόλοιπο τμήμα καταλαμβάνεται από την Κόλαση με την κάμινο του πυρός, το αναγεννησιακό οικοδόμημα με τον τρούλο. Τέλος, κάτω στο μέσον της εικόνας, εικονίζονται οι προφήτες Δαβίδ και Ιεζεκιήλ με πλάκες, στις οποίες υπάρχουν επιγραφές που αναφέρονται στην Κόλαση.

Ψηφιοποιημένο Αρχείο του Ελληνικού Ινστιτούτου Βενετίας.

Το κρεμμυδάκι

Μια φορά κι ένα καιρό, ζούσε μια κακιά γυναίκα, σωστή μέγαιρα. Πέθανε κι ούτε ένα καλό δεν είχε κάνει στη ζωή της. Την άρπαξαν το λοιπόν οι διαβόλοι και την πετάξανε στη φλογισμένη λίμνη. Τότε ο φύλακας-άγγελός της κάθισε και σκέφτηκε: "Πρέπει να θυμηθώ καμιά καλοσύνη της για να πάω να την πω στο Θεό". Θυμήθηκε, και μια και δυο πάει και λέει στο Θεό: ''Αυτή, του λέει, έβγαλε ένα κρεμμυδάκι φρέσκο απ’ το περιβόλι και το ’δωσε σε μια ζητιάνα". Κι ο Θεός απαντάει:

"Πάρε λοιπόν το ίδιο εκείνο κρεμμυδάκι, και πήγαινε πάνω απ' τη λίμνη. Βάστα το κρεμμυδάκι απ’ τη μια άκρη κι ας πιαστεί αυτή απ’ την άλλη. Τότε τράβα την. Αν τα καταφέρεις να την τραβήξεις απ’ τη λίμνη, τότε ας πάει στον Παράδεισο. Όμως αν σπάσει το κρεμμυδάκι, θα πει πως καλά είναι εκεί που είναι". Έτρεξε ο άγγελος στη γυναίκα και της λέει: "Πιάσου γερά απ’ το κρεμμυδάκι και ’γω θα σε τραβήξω". Κι άρχισε να την τραβάει προσεχτικά. Την είχε βγάλει ολάκερη σχεδόν απ’ τη λίμνη, μα μόλις είδαν οι άλλοι αμαρτωλοί πως την τραβάνε έξω, γαντζώθηκαν όλοι πάνω της για να βγουν κι αυτοί μαζί της. Μα η γυναίκα ήταν κακιά, σωστή μέγαιρα, κι άρχισε να τους κλωτσάει:

"Εμένα θέλουν να βγάλουν κι όχι εσάς. Δικό μου είναι το κρεμμυδάκι κι όχι δικό σας". Μόλις το ’πε αυτό, το κρεμμυδάκι έσπασε. Κι αυτή ξανάπεσε στη λίμνη και καίγεται εκεί πέρα ως τα σήμερα. Ο άγγελος έβαλε τα κλάματα κι έφυγε».

Ντοστογιέβσκι, Φ. (1990). Αδελφοί Καραμάζωφ. Αθήνα: Γκοβόστη, τ. Β΄, σ. 301-302.

Εφαρμόζοντας:

Η χρήση της έννοιας «σωτηρία» στην τρέχουσα επικαιρότητα και η θεολογική σημασιοδότησή της.

- «Σκέψου, Συζήτησε, Γράψε, Μοιράσου (TWPS)». Με αφορμή άρθρα από τον σύγχρονο τύπο (έντυπο και ηλεκτρονικό που αναφέρονται στη «σωτηρία» από πολιτικές, οικονομικές, φυσικές κ.λπ. καταστροφές και λαμβάνοντας υπόψη τη θεολογική σημασιοδότηση της έννοιας σωτηρία που επεξεργάστηκαν οι μαθητές/μαθήτριες συμπληρώνουν σε αυτοκόλλητα χαρτάκια τη φράση: «Σωτηρία είναι/σημαίνει…».

- Εναλλακτικά:

«Μελέτη περίπτωσης». Διαβάζονται άρθρα σχετικά με ένα γεγονός «σωτηρίας» από την επικαιρότητα ή προβάλλονται αποσπάσματα από την ταινία Σάλλυ (Sully, 2016, του Κλιντ Ίστγουντ) και προκαλείται συζήτηση με θέμα τη σωτηρία στην τρέχουσα επικαιρότητα και τις θεολογικές προεκτάσεις της.

Στις 15 Ιανουαρίου 2009 ο έμπειρος πιλότος Τσέσλι «Σάλι» Σαλενμπέργκερ έκανε αναγκαστική προσγείωση στο κέντρο της αμερικανικής μητρόπολης, σώζοντας και τους 155 επιβάτες της πτήσης. Η είδηση ταξίδεψε άμεσα στα μίντια ολόκληρου του πλανήτη και ο κυβερνήτης μετατράπηκε σε ήρωα της διπλανής πόρτας, όχι όμως για όλους... Το Συμβουλίου Ασφαλείας Εθνικών Μεταφορών έκανε εξονυχιστικό έλεγχο στην υπόθεση, για να διαπιστώσει αν ο πιλότος θα μπορούσε να έχει επιστρέψει έγκαιρα στο αεροδρόμιο Λα Γκουάρντια, χωρίς να θέσει σε κίνδυνο τη ζωή των επιβατών.

2.5 ΣΩΤΗΡΙΑ (5ο Δίωρο) by psifas.yiannis on Scribd

Διαβάστε περισσότερα...

Ελληνορθόδοξες κοινότητες της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας - Κρυπτοχριστιανοί (Ντοκιμαντέρ)

 Σειρά δραματοποιημένων ντοκιμαντέρ της ΕΤ3 σε σενάριο Φανής Τουπαλγίκη και σκηνοθεσία Κυριακής Μάλαμα. Το 1996-98 με τη συνεργασία του Ιστορικού Αρχείου Προσφυγικού Ελληνισμού του Δήμου Καλαμαριάς (ΙΑΠΕ) η ΕΤ3 κατέγραψε τις αφηγήσεις δεκάδων προσφύγων, που μικρά παιδιά το 1922-25 αναγκάστηκαν να εγκαταλείψουν τις πατρίδες τους στην Ανατολική Θράκη, τη Μαύρη Θάλασσα και τη Μικρά Ασία. Η σειρά ντοκιμαντέρ «Ταραγμένα χρόνια» σε σενάριο Φανής Τουπαλγίκη και σκηνοθεσία Κυριακής Μάλαμα παραγωγής '96-'97 αποτέλεσε την πρώτη απόπειρα πραγμάτευσης αυτού του αρχειακού υλικού για την δημιουργία τηλεοπτικού προϊόντος. Η σειρά με τη χρήση δραματοποιημένων σκηνών, αρχειακού, κινηματογραφικού και φωτογραφικού υλικού, περιγραφικών και συμβολικών πλάνων ζωντάνεψε τις ψηφίδες μιας εποχής παιδικής αθωότητας που τη σάρωσαν οι πόλεμοι και οι ξεριζωμοί. Εκτός από την οθόνη της ΕΤ3 η ταινία-σύνοψη της σειράς με τον τίτλο «Ταραγμένα χρόνια» προβλήθηκε στο 10ο Διεθνές Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ Θεσσαλονίκης 2008 και το επεισόδιο «Ανταλλάξιμοι» στο αφιέρωμα στο έργο της Κυριακής Μάλαμα που έκανε το 13ο Φεστιβάλ το 2011. 

Η νέα σειρά «Μια κληρονομιά», εσωτερική παραγωγή της ΕΡΤ3, αποτελεί μια νέα απόπειρα και με διαφορετική μεθοδολογία πραγμάτευσης μέρους του εν λόγω αρχειακού υλικού, το οποίο μάλιστα είχε σοβαρά προβλήματα φθοράς και αποκαταστάθηκε μετά από επίπονες και χρονοβόρες προσπάθειες του εργαστηρίου της ΕΤ3. 

Η Φανή Τουπαλγίκη έγραψε τα σενάρια το καλοκαίρι-φθινόπωρο του 2008, προσπαθώντας να αφουγκραστεί τις αφηγήσεις των παππούδων και γιαγιάδων και να φανταστεί τον κόσμο τους έχοντας ως σημείο αναφοράς το παρόν. Το παρόν εγγράφεται στο σώμα των ταινιών με την εισβολή στη σκηνή θεατών που τους ενσαρκώνουν ηθοποιοί, απηχώντας σκέψεις και συναισθήματα των κατά συνθήκη θεατών και παρακολουθώντας τους αφηγητές στην οθόνη προσπαθούν να εισχωρήσουν στον κόσμο τους. Οι ιστορίες που αφηγούνται οι πρόγονοι, οι επισημάνσεις και τα σχόλια που κάνουν – θραύσματα μιας καταστροφής- αποτελούν πολύτιμες παρακαταθήκες για το δικό μας προβληματισμό στο σύγχρονο κόσμο τόσο για το παρελθόν, 90 χρόνια μετά, όσο και για το παρόν και το μέλλον. 

Η σκηνοθέτρια Κυριακή Μάλαμα με το δικό της ιδιαίτερο τρόπο, με ευαισθησία και αφοπλιστική λιτότητα που καθηλώνει, ζωντάνεψε τα 10 σενάρια σε ταινίες με τη συμμετοχή πολύ καλών ηθοποιών.

Το κεντρικό συστατικό στοιχείο των ελληνορθόδοξων κοινοτήτων της οθωμανικής αυτοκρατορίας ήταν η χριστιανική πίστη και λατρεία με κέντρο την εκκλησία. Τον κεντρικό άξονα της ταινίας συνθέτουν αποσπάσματα αφηγήσεων των προσφύγων για τις θρησκευτικές τους παραδόσεις στις πατρίδες τους. Μιλάνε για την ωραία εκκλησία της Αρτάκης που καταστράφηκε, για την μεγάλη εκκλησία που χτίσανε στο Ουσάκ λίγο πριν φύγουνε, για τις τουρκόφωνες κοινότητες που έψελναν ελληνικά στην εκκλησία, για τους κρυπτοχριστιανούς, για τους ρωμιούς τεχνίτες που έχτιζαν εκκλησίες στους Άγιους Τόπους και τζάμια στο Ικόνιο, για τους Μουσουλμάνους που πίστευαν στον Άγιο Γεώργιο και προσκυνούσαν τον Επιτάφιο. Απηχούν έναν κόσμο που χάθηκε στις φλόγες της καταστροφής. Ένας σύγχρονος άντρας τους αφουγκράζεται με προσοχή.

-Τις μεγάλες εικόνες κάψανε για να μην πέσουν στα χεριά των Τούρκων. Αλλά δίπλα, δε σας είπα, είχαμε μια Τουρκάλα... Η Μπαϊζάρ Αμπλά, ερχόταν κι έλεγε, μην τα καίτε. Αυτοί οι άγιοι είναι και δικοί μας. Εδώ στην καρδιά μου θα τα κρύψω...

Παραγωγή:ERT3

Σκηνοθέτης: Κυριακή Μάλαμα 

Σενάριο: Φανή Τουπαλγίκη 

Διεύθυνση παραγωγής: Φανή Τουπαλγίκη, Θεόδωρος Τσέπος 

Διεύθυνση φωτογραφίας- κάμερα: Γιάννης Παρίσης 

Μοντάζ: Σόνια Μπρέλου 

Ηχοληψία: Δημήτρης Κούφτας 

Πρωτότυπη μουσική: Πέτρος Μάλαμας 

Τραγούδι: Σωκράτης Μάλαμας 

Φωτισμοί σκηνής θεάτρου: Γιώργος Σπηλιωτόπουλος 

Ενδυματολόγος -- Υπεύθυνη φροντιστηρίου: Ιωάννα Μάμαλη 

Μακιγιάζ: Ειρήνη Μακιού 

Ηλεκτρολόγοι: Βασίλης Αλαμανιώτης, Κώστας Παπαργυρίου, Χρυσόστομος Χατζηαστερίου

Διαβάστε περισσότερα...

Άγιον Όρος, ένα υπέροχο βίντεο με τον π. Επιφάνιο

Ένα υπέροχο βίντεο από τον Κωνσταντίνο Τσεκλένη με τον π. Επιφάνιο, που παρουσιάζει στιγμιότυπα από την καθημερινότητα της χιλιόχρονης πολιτείας. Το Άγιον Όρος το οποίο το 1960 γιόρτασε ήδη τα χίλια χρόνια ζωής, είναι ένας μοναδικός τόπος αποκλειστικά αφιερωμένος στην προσευχή και την άσκηση και απαγορεύεται κάθε άλλη δραστηριότητα. Έχει αποκληθεί και το Θιβέτ της Ευρώπης. Στο σύντομο βίντεο που ακολουθεί μπορείτε να πάρετε μια γεύση.

Διαβάστε περισσότερα...

Οκτώ του Σεπτέμβρη, Γιορτή της Παναγούδας

Του Γέροντα Γρηγορίου

Ηγουμένου της Ιεράς Μονής Δοχειαρίου

Τὴν ἡμέρα αὐτὴν ἑορτάζουμε τὰ γενέθλια τῆς Παναγίας. Ὁ ἑλληνικὸς λαὸς αὐτὴν τὴν ἡμέρα ἀποκαλεῖ τὴν Παναγία σὲ ἄλλα μέρη Παναγούδα, ποὺ σημαίνει μικρὴ Παναγία, καὶ σὲ ἄλλα μέρη Θεοσκέπαστη Κόρη. Καὶ ὁ ἱερὸς Δαμασκηνὸς αὐτὴν τὴν ἡμέρα μᾶς ἔδωσε τὸν θεολογικώτερο λόγο γιὰ τῆς Παναγίας τὸ μυστήριο. Μέσα ὅμως σ᾽ αὐτὴν τὴν μεγάλη χαρά, δοκιμάζουμε, ὅλοι ἐμεῖς ποὺ προστρέχουμε στὴν Παναγία, καὶ θλίψεις καὶ ἀπογοητεύσεις καὶ περάσματα πρωτότυπα καὶ ἀνήκουστα γιὰ τὴν ἱστορία τοῦ ἑλληνικοῦ ἔθνους. Πρῶτοι ποὺ πέταξαν στὰ σκουπίδια τὴν εἰκόνα τῆς Παναγίας, καὶ μάλιστα ἀπὸ αὐτὲς ποὺ ἔφεραν οἱ πρόγονοί τους μὲ κίνδυνο τῆς ζωῆς τους ἀπὸ τὶς χαμένες πατρίδες, ἦταν οἱ Ἰεχωβάδες.

Αὐτοὶ εἶναι οἱ πρῶτοι ποὺ βλαστήμησαν τὴν Παναγία, γιατὶ ἔτσι τοὺς ὑπαγόρευσε ἡ διδασκαλία τῶν Ἑβραίων. Καὶ ὅμως ἡ ἀτολμιὰ καὶ ἡ δειλία τῶν κρατούντων ἐν τῷ κράτει ἡμῶν, καθόλου δὲν τοὺς ἀπέρριψε. Δὲν τάραξε τὴν ἡσυχία τῆς ἀσέβειάς τους. Ἀλλὰ γιὰ νὰ μὴ προσκρούσουμε στὰ δεδομένα τοῦ ἄπιστου κόσμου, τοὺς ἀφήσαμε ἐλεύθερους νὰ καθυβρίζουν τὴν Παναγία, τὸν Σταυρὸ καὶ τοὺς Ἁγίους. Αὐγὰ πουλάει στὸν πάγκο τῆς ἀγορᾶς ἡ κυρα-Λιόντρα, καὶ ἀντιλαλεῖ ὅτι ὁ Χριστὸς δὲν εἶναι Θεός, ἄρα καὶ ἡ Παναγία δὲν εἶναι Θεοτόκος. Ἔχουν δὲ τόση θρασύτητα καὶ ἀναίδεια, ποὺ σὲ προκαλοῦν νὰ χειροδικήσης. Αὐτὴ εἶναι μιὰ ἱστορία πονεμένη πολλῶν ἐτῶν.

Ἐφέτος ὅμως, φρεσκαρίστηκε ἡ ἀσέβεια στήν Παναγία ἀπὸ κάποια καρακαηδόνα τοῦ Ὑπουργείου Παιδείας. Ἅρπαξε τὴν εἰκόνα τῆς Παναγίας, ὄχι γιὰ νὰ τὴν προσκυνήση, ἀλλὰ γιὰ νὰ τὴν πετάξη στὰ σκουπίδια! Ἀναγνώρισε ὅτι ὁ κάδος εἶναι πολὺ μικρός, γιὰ νὰ πετάξη τὸν ἑαυτό της στὰ σκουπίδια, ἀλλὰ πολὺ μεγάλος, γιὰ νὰ ρίξη τὴν εἰκόνα τῆς Παναγίας. Δὲν ἀναλογίσθηκε ποτὲ αὐτὴ ἡ γυναίκα τὴν θέση ποὺ πῆρε στὸν κόσμο ἀπὸ τὴν Παναγία. Χωρὶς τὴν ἐλπίδα στὴν Παναγία, τί θὰ ἦταν ὁ κόσμος; Καράβι ξαρμάτωτο καὶ ἀτιμόνευτο. Ἀλλὰ καὶ ἀπὸ στοιχειώδη εὐγένεια δὲν θὰ πᾶς τὸ σέβας ἑνὸς λαοῦ νὰ τὸ πετάξης, ἀφοῦ μάλιστα πληρώνεσαι ἀπὸ τὸ κράτος γιὰ τὴν διακονία αὐτοῦ τοῦ λαοῦ. Γυναίκα ποὺ διδάχθηκε τὰ περὶ Παναγίας καὶ ἤκουσε τὰ θαυμάσια ποὺ ἐπετέλεσε καὶ ἐπιτελεῖ κάθε μέρα στὸν λαὸ τοῦ Θεοῦ, καὶ ἀπιστεῖ καὶ καθυβρίζει συνειδητὰ τὴν Παναγία εἶναι τέρας δυσειδέστατο ἐπάνω στὴν γῆ.

Δὲν μοῦ ἄρεσε τῆς ἱερᾶς Συνόδου ἡ ἐπιστολή. Ἂν ἡ ἀδικία καὶ τὸ μῖσος εἶναι στὸ πρόσωπό μας, ἀλήθεια πρέπει νὰ τὴν συγχωρέσουμε. Ἅμα ὅμως ἀναφέρεται στὰ τῆς πίστεως ἀπὸ ἄτομο βαπτισμένο καὶ μυρωμένο, δὲν ὑπάρχει «Τοῖς μισοῦσι καὶ ἀδικοῦσιν ἡμᾶς συγχώρησον, Κύριε», ἀλλὰ πετιέται στὰ τάρταρα καὶ στὶς ἀβύσσους καὶ ὑπόκειται στοὺς ἀναθεματισμοὺς τῶν ἁγίων Πατέρων. Ὁ πατέρας ἔχει τὸ δικαίωμα καὶ νὰ εὔχεται καὶ νὰ καταρᾶται. Ἡ Παναγία δὲν ἔχει ἀνάγκη ἀπὸ τὴν ὑπεράσπιση τὴν δική μας. Ἐμεῖς ὅμως ἔχουμε ἀνάγκη κάθε ἕναν ποὺ βλασφημεῖ τὴν Θεοτόκο Μαρία νὰ τὸν ἀπορρίπτουμε. Αὐτὸ εἶναι ὑποχρέωσή μας. Αὐτὸ τὸ ἔχουμε ἐμεῖς ἀνάγκη καὶ δὲν θὰ φεισθοῦμε νὰ λέμε κάθε μέρα «μοῦτζα σου καὶ τύφλα σου». Ἐμεῖς τὴν Παναγία τὴν ἔχουμε μετὰ τὸν Χριστὸ στὶς ἐκκλησίες μας, στὰ εἰκονίσματά μας, στὰ φυλακτά μας. Αὐτὴ ἡ πίστη δὲν ἔχει τέλος. Αὐτὴ ἡ πίστη ἐνισχύεται κάθε μέρα μὲ τὶς Παρακλήσεις, μὲ τοὺς Χαιρετισμούς, μὲ τὴν ἀπέραντη λατρευτικὴ πορεία τῆς Ἐκκλησίας.

Ἀλλὰ ἡ λύπη μας γίνεται πιὸ βαθειὰ καὶ πιὸ μεγάλη, γίνεται τρανή, γιατὶ αὐτὴ δὲν εἶναι γραμμὴ μόνον αὐτῆς τῆς ἐλαχίστης ὑπαλλήλου, ἀλλὰ τοῦ ἴδιου τοῦ κρατοῦντος συστήματος. Ἂν παρακολουθήσης σὲ ἐκκλησιαστικὴ τελετὴ προσφώνηση πολιτικοῦ, θὰ ἐννοήσης ὅτι συστηματικὰ ἀποφεύγει κάθε λέξη ποὺ ἀναφέρεται στὸν χῶρο τῆς πίστεως. Μπορεῖ νὰ χαρακτηρίση τὸν λαὸ φίλεργους, φιλότιμους, εὐγενεῖς, φιλόξενους, ἐκτὸς ἀπὸ πιστούς. Χρόνια ἔχουμε νὰ ἀκούσουμε ἀπὸ πολιτικό: «Μὲ τὴν βοήθεια τοῦ Θεοῦ θὰ προχωρήσουμε». Τελείως ἀλλοτριωμένος ὁ λόγος τους ἀπὸ τὸν χῶρο τῆς πίστεως. Μὲ μουσκεμένο σφουγγάρι σβήσαμε κάθε ἀναφορὰ ἀπὸ τὸν χῶρο τῆς πίστεως. Καψίλες καὶ καπνοὺς γέμισε ὁ κόσμος ἀπ᾽ τὰ κεριὰ τῶν πατέρων μας, ποὺ τά σβήνει τῶν κρατούντων ἡ ἀπιστία. Ὁ Σταυρὸς τοὺς πειράζει, ἡ Παναγία τοὺς ἐνοχλεῖ, οἱ καμπάνες κάνουν ἠχορρύπανση, ἐνῶ τὰ ντάπα-ντούπα τῶν κέντρων καταστροφῆς τοῦ κόσμου δὲν μολύνουν τὴν ἀτμόσφαιρα! Ἀπὸ τὸ μεσαῖο πόδι τῆς Χαλκιδικῆς τὸ ντάπα-ντούπα φτάνει κάθε βράδυ στὸ τρίτο πόδι. Ὅσο πάει καὶ αὐξάνει ἡ συρμαγιὰ τοῦ διαβόλου. Καί πᾶνε νὰ βάλουνε ὅρια καὶ νὰ μεταθέσουνε ὅρια στῆς πίστης τὶς χαρὲς καὶ στὶς ἀναπαύσεις τοῦ λαοῦ. Τὸ χίλια ἑπτακόσια τόσο, στὸ καθολικὸ τοῦ μοναστηριοῦ τῆς Θεοσκεπάστου Παναγίας στὸν Πόντο, συνάχθηκαν οἱ Ἕλληνες, γιὰ νὰ ὁμολογήσουν ὅτι δὲν εἶναι μουσουλμάνοι, εἶναι «ρούμ», καὶ ζήτησαν νὰ κτυποῦν τὶς καμπάνες καὶ νὰ γιορτάζουν τὸ Πάσχα στὸ προαύλειο τῆς ἐκκλησίας καὶ τὰ Θεοφάνεια στὰ νερά.

Φωτοβολίδες εἶστε καὶ γρήγορα θὰ σβήσετε καὶ κορνιαχτὸς θὰ γίνουν τὰ ἔργα σας. Ἀρκετὰ ταλαιπωρήσατε τοὺς ἀνθρώπους τοῦ μόχθου καὶ τοῦ κόπου. Κάτω τὰ εἴδωλά σας. Τραβηχθῆτε ἐκεῖ ποὺ δὲν ἐπισκοπεῖ ὁ Θεὸς καὶ δὲν ζοῦν ἄνθρωποι, ἀλλὰ δυνάμεις δαιμονικὲς καὶ καταστρεπτικές. Σχίστηκε ἡ σημαία σας, κουρελιάστηκε, δὲν μπορεῖ πιὰ νὰ κυματίζη. Φοβηθῆτε τὸν Θεὸν καὶ ἐξαφανισθῆτε.

Ἀλλὰ αὐτὴν τὴν ὥρα μοῦ βγαίνει καὶ μιὰ κραυγὴ πόνου γιὰ τὸ Ὄρος ποὺ ἐγκαταβιῶ. Ὅλα τὰ σκηνώματα, ὅλες οἱ σπηλιὲς καὶ οἱ ὀπὲς τῆς γῆς γέμισαν ψάρια. Γι᾽ αὐτὸ δὲν μποροῦμε καὶ στὴν θάλασσα νὰ βροῦμε ψάρια. Ἡ ἀφωνία τῶν ἐνασκουμένων μοῦ θυμίζει τῶν ψαριῶν τὴν κατάσταση. Δὲν ἀσημίζουν πιὰ οἱ κέφαλοι στοῦ πελάγους τὰ νερά. Παντοῦ σιωπὴ καὶ ἀφωνία. Ἐπιτέλους κράξατε καὶ φωνάξατε: «Μιὰ τέτοια Ἑλλάδα δὲν τὴν θέλουμε. Καὶ κάτω ἀπὸ μιὰ τέτοια ἄπιστη ἐπικράτεια δὲν θέλουμε νὰ ζήσουμε. Ψάχνουμε ἄρχοντες πιστοὺς νὰ τοὺς πολυχρονίσουμε καὶ νὰ ζητήσουμε τὴν ἀρωγή τους.»

Γρηγόριος ὁ Ἀρχιπελαγίτης

Διαβάστε περισσότερα...

Η παραβολή του Τελώνη και του Φαρισαίου

Η παραβολή του Τελώνη και του Φαρισαίου (Λουκά 18, 9-14)

9. Σε μερικούς που ήταν σίγουροι για την ευσέβειά τους και περιφρονούσαν τους άλλους, είπε την παρακάτω παραβολή: 

10. Δύο άνθρωποι ανέβηκαν στον Ναό, για να προσευχηθούν. Ο ένας ήταν Φαρισαίος και ο άλλος Τελώνης. 

11. Ο Φαρισαίος στάθηκε επιδεικτικά στο μέσον του Ναού κι άρχισε να προσεύχεται ως εξής: «Θεέ μου, σ’ ευχαριστώ που δεν είμαι σαν τους άλλους ανθρώπους, άρπαγας, άδικος, μοιχός, ή και σαν αυτόν τον τελώνη. 

12. Εγώ νηστεύω δυο φορές την εβδομάδα, και δίνω στον ναό το ένα δέκατο από τα εισοδήματά μου».

13.  Αντίθετα ο Τελώνης στεκόταν πίσω, παράμερα, και δεν τολμούσε ούτε τα μάτια του να σηκώσει στον ουρανό. Χτυπούσε το στήθος του και έλεγε: «Θεέ μου, σπλαχνίσου με τον αμαρτωλό».

14. Σας βεβαιώνω ότι έφυγε για το σπίτι του συμφιλιωμένος με τον Θεό ο τελώνης. Αυτού την προσευχή άκουσε ο Θεός. Γιατί όποιος υψώνει τον εαυτό του θα ταπεινωθεί κι όποιος τον ταπεινώνει θα υψωθεί.

 Ερμηνευτικά

Οι παραβολές του Χριστού

α. Τι είναι και τι φανερώνουν; Οι παραβολές του είναι πολλών ειδών. Αυτές είναι διηγήσεις φτιαχτών ιστοριών από την καθημερινή ζωή, όμως ασυνήθιστες, παράξενες και μοναδικές. Τόσο αυτές όσο και όλες οι παραβολές φανερώνουν, με παραστατικό και εντυπωσιακό τρόπο η καθεμιά, κάτι ξεχωριστό για τη Βασιλεία του Θεού. Όποιοι τις ακούν ή τις μελετούν καταλαβαίνουν τι αυτές είναι και πόσο αξίζουν για την αληθινή ζωή των ανθρώπων. Έτσι γίνονται αφορμή να σκεφτούν, να προβληματιστούν και να πάρουν θέση. 

β. Γιατί ο Ιησούς δίδασκε με αυτές;

• Αυτός ήταν τότε ο καλύτερος τρόπος για να διδάξει τις νέες, πρωτάκουστες και ανατρεπτικές αλήθειες ζωής της Βασιλείας του Θεού. Άλλωστε με παραβολές δίδασκαν και οι Ισραηλίτες ραβίνοι τότε.
• Με τις παραβολές μπορούσαν να τον καταλάβουν όλοι. Ενώ αφηρημένα και θεωρητικά πράγματα ήταν - και είναι πάντοτε - μόνον για λίγους.
• Οι παραβολές με τις αλήθειες που φανέρωναν χαράζονταν βαθιά μέσα τους και τις θυμούνταν πάντοτε.

Ο Ιησούς ήταν πρωτότυπος και ασυναγώνιστος αφηγητής παραβολών. Οι επιστήμονες ερευνητές των Ευαγγελίων επισημαίνουν ότι τουλάχιστον το 1/3 της διδασκαλίας του είναι με παραβολές.

Οι τελώνες ήταν εισπράκτορες εισφορών σε συνοριακούς σταθμούς. Για την ευκολία τους οι Ρωμαίοι ή οι Ισραηλίτες ηγεμόνες νοίκιαζαν σε ενδιαφερόμενους τα τελωνεία τους. Αυτοί μάζευαν τους φόρους των συμπατριωτών τους για λογαριασμό των Ρωμαίων και των ηγεμόνων. Εκτός όμως από τα υποχρεωτικά εισέπρατταν επιπλέον ποσά για τον εαυτό τους, και φυσικά θησαύριζαν. Ο λαός τους θεωρούσε προδότες, εκμεταλλευτές και αρχιαμαρτωλούς. Γι’ αυτό και τους περιφρονούσε, τους σιχαινόταν και τους μισούσε βαθιά.

Οι Φαρισαίοι ήταν μια ομάδα ειδικών που εκπροσωπούσε τον Νόμο. Πιστοί και προσηλωμένοι, τηρούσαν αυστηρά τις παραδόσεις και τους τύπους. Οι αντιλήψεις τους ήταν πιο κοντά σε αυτές της Παλαιάς Διαθήκης, θεωρούσαν ότι είναι ανώτεροι από τους υπόλοιπους και ασκούσαν ισχυρή επιρροή στη κοινωνία του Ισραήλ. Οι Γραμματείς ήταν αυτοί που μελετούσαν τον Μωσαϊκό νόμο και τις γραφές.... 

Η παραβολή αυτή διαβάζεται στους ναούς κατά την πρώτη Κυριακή ανοίγει ο κύκλος του Τριωδίου. Η Εκκλησία μας με την παραβολή αυτή μας προετοιμάζει για τη Μεγάλη Τεσσαρακοστή, καθώς μας θυμίζει ότι το πρώτο βήμα για τη σωτηρία μας είναι η ταπείνωση.

Ήχος α'

Μή προσευξώμεθα φαρισαϊκώς, αδελφοί, ο γάρ υψών εαυτόν ταπεινωθήσεται, ταπεινωθώμεν εναντίον τού Θεού, τελωνικώς διά νηστείας κράζοντες, Ιλάσθητι ημίν ο Θεός, τοίς αμαρτωλοίς.

Ήχος γ'.

Του Τελώνου και του Φαρισαίου το διάφορον, επιγνούσα, ψυχή μου· του μεν, μίσησον την υπερήφανον φωνήν, του δε, ζήλωσον την ευκατάνυκτον ευχήν, και βόησον· ο Θεὸς ιλάσθητί μοι τω αμαρτωλώ, και ελέησόν με.

Διαβάστε περισσότερα...

Η δύναμη της Τέχνης- Καραβάτζιο

Η Δύναμη της Τέχνης του Simon Schama αφηγείται την επική ιστορία μιας διαρκώς εξελισσόμενης καλλιτεχνικής δυναμικής και παρουσιάζει την ικανότητα των ανθρώπων που άλλαξαν την οπτική μας για τον κόσμο. Εστιάζοντας σε οκτώ μοναδικά εικαστικά έργα τέχνης - όπως ο Δαυίδ και Γολιάθ του Καραβάτζιο , ο θάνατος του Μαρά του Νταβίντ και η Γκερνίκα του Πικάσο. Η σειρά ξετυλίγει την ιστορία της οπτικής δημιουργικής φαντασίας στο πέρασμα του χρόνου. Χάρη στις πειστικές δραματουργικές αναπαραστάσεις ο θεατής γίνεται μάρτυρας των συγκλονιστικών στιγμών σύλληψης και δημιουργίας των πιο σπουδαίων έργων τέχνης.

Το πρώτο επεισόδιο αναφέρεται στη ταραχώδη ζωή του καβγατζή Καραβάτζιο. Του ζωγράφου που απεικόνισε Αγίους σαν απλούς ανθρώπους. Σκότωσε για μια γυναίκα, επέζησε από απόπειρες δολοφονίας και πέθανε στα 38 του.

Η Δύναμη της Τέχνης Επ.1 ~ Καραβάτζιο (Ο Δαυίδ με το Κεφάλι του Γολιάθ)

Διαβάστε περισσότερα...

"Δος μοι τούτον τον ξένον..."

...δός μοι τοῦτον τὸν ξένον, τὸν ἐκ βρέφους ὡς ξένον ξενωθέντα ἐν κόσμῳ·

δός μοι τοῦτον τὸν ξένον, ὃν ὁμόφυλοι μισοῦντες θανατοῦσιν ὡς ξένον·

δός μοι τοῦτον τὸν ξένον, ὃν ξενίζομαι βλέπειν τοῦ θανάτου τὸ ξένον·

δός μοι τοῦτον τὸν ξένον, ὅστις οἶδεν ξενίζειν τοὺς πτωχούς τε καὶ ξένους·

δός μοι τοῦτον τὸν ξένον, ὃν Ἑβραῖοι τῷ φθόνῳ ἀπεξένωσαν κόσμῳ·

δός μοι τοῦτον τὸν ξένον, ἵνα κρύψω ἐν τάφῳ, ὃς ὡς ξένος οὐκ ἔχει τὴν κεφαλὴν ποῦ κλῖναι·

δός μοι τοῦτον τὸν ξένον, ὃν ἡ Μήτηρ καθορῶσα νεκρωθέντα ἐβόα·


Ὦ Υἱὲ καὶ Θεέ μου, εἰ καὶ τὰ σπλάγχνα τιτρώσκομαι,

καὶ καρδίαν σπαράττομαι, νεκρόν σε καθορῶσα,

ἀλλὰ τῇ σῇ ἀναστάσει θαρροῦσα μεγαλύνω...

Γεωργίου Ακροπολίτου, Στιχηρὸν ψαλλόμενον τῷ ἁγίῳ καὶ μεγάλῳ σαββάτῳ


.

..δωσ' μου τούτον τον ξένο που από βρέφος σαν ξένος μες στον κόσμο εξενώθη·

δωσ' μου τούτον τον ξένο που οι ομόφυλοί του σαν ξένον θανατώνουν μισώντας·

δωσ' μου τούτον τον ξένο που παράξενο μού είναι, σ' αυτόν, του θανάτου το ξένο να βλέπω·

δωσ' μου τούτον τον ξένο που είναι αυτός όπου ξέρει τους φτωχούς και τους ξένους στοργικά να φιλεύει·

δωσ' μου τούτον τον ξένο που οι Εβραίοι, από φθόνο, απ' τον κόσμο αποδιώξαν·

δωσ' μου τούτον τον ξένο, να τον κρύψω σε τάφο, μιας κι ο ίδιος, σαν ξένος, δεν έχει πού το κεφάλι να γείρει·

δωσ' μου τούτον τον ξένο που η Μάνα σαν τον είδε πεθαμένο θρηνούσε:

Αχ! Γιέ και Θεέ μου, σωθικά λαβωμένα

και καρδιά σπαραγμένη σε μένα, σαν σε βλέπω νεκρό.

Κι όμως, προσδοκώντας τη δικιά σου ανάσταση, πιο πολύ σε δοξάζω...

(Μεταγραφή: Βασίλης Αλεξίου)

Πηγή:  Η Αυγή

Διαβάστε περισσότερα...

Το έκτακτο Ιωβηλαίο της Ευσπλαχνίας

Ο Πάπας Φραγκίσκος ανακήρυξε το 2016 για τη Ρωμαιοκαθολική Εκκλησία Ιωβηλαίο Έτος. Εξαιτίας του γεγονότος αυτού πολλές εκδηλώσεις έχουν ήδη πραγματοποιηθεί σε όλο τον κόσμο και θα πραγματοποιηθούν φέτος. Τί είναι όμως το Ιωβηλαίο Έτος;

Ιωβηλαίο έτος  - Ιουδαϊσμός

Ο όρος προέρχεται από την Ιουδαϊκή θρησκεία και πρακτική. Κάθε πεντηκοστό έτος ήταν έτος άγιο. Σύμφωνα με το Μωσαϊκό Νόμο το Ιωβηλαίο έτος άρχιζε την ημέρα του εξιλασμού και αναγγελλόταν με σάλπιγγες.

Το έτος αυτό, ήταν έτος άγιο και αφιερωμένο στο Θεό. Ήταν έτος αγρανάπαυσης και απελευθέρωσης όλων των δούλων με τις οικογένειές τους. Επιπλέον, γινόταν απόσβεση χρεών και ακυρώνονταν όλες οι αγοραπωλησίες που έγιναν τα προηγούμενα 49 χρόνια και όλα τα κτήματα έπρεπε να επιστραφούν στους παλιούς ιδιοκτήτες τους χωρίς αποζημίωση. Κατά το έτος αυτό δεν έσπερναν, ούτε θέριζαν τα χωράφια τους, ούτε τρυγούσαν τ' αμπέλια τους. Τρώγανε μόνο ότι βλάσταινε από μόνο του στα χωράφια τους.

Με τον τρόπο αυτό περιοριζόταν η απληστία των δυνατών και εξομαλύνονταν οι κοινωνικές αντιθέσεις, ώστε όλοι οι Ισραηλίτες να απολαμβάνουν τα αγαθά της γης που τους χάρισε ο Θεός. Ακόμη και η αξία της γης υπολογιζόταν ανάλογα με τα χρόνια της συγκομιδής μέχρι το επόμενο Ιωβηλαίο. Όσο περισσότερα χρόνια απόμεναν, τόσο μεγαλύτερη θα έπρεπε να ήταν η τιμή της αγοράς και όσο λιγότερα χρόνια απόμεναν τόσο μικρότερη θα έπρεπε να ήταν και η αξία της  (Λευιτικόν 25,8-17).

Άγιος Πέτρος, η πόρτα του Ιωβηλαίου από την εσωτερική πλευρά.

Χριστιανισμός

Στο χριστιανισμό της Δύσης, η παράδοση των Ιωβηλαίων ετών ξεκινά στα 1300 όταν ο Πάπας Βονιφάτιος VIII συγκάλεσε σε Ιερό Έτος. Την ανάγκη για κάτι τέτοιο δημιούργησαν οι συνθήκες ζωής που επικρατούσαν τη στιγμή εκείνη στη χριστιανική Ευρώπη, πόλεμοι, λοιμικές ασθένειες, όπως η πανούκλα και άλλα δεινά οδήγησαν στη σκέψη επιστροφής σε έναν πιο ιερό τρόπο ζωής. Ως αποτέλεσμα όλων αυτών τα Χριστούγεννα του 1299 ένας εντυπωσιακός αριθμός ανθρώπων ήρθαν με τα πόδια στη Ρώμη σαν προσκυνητές στους τάφους των Αποστόλων και για να λάβουν τη ευλογία του Πάπα. Ο αριθμός μάλιστα ήταν τόσο μεγάλος ώστε εντυπωσιάστηκε και ο ίδιος ο Πάπας που ζήτησε να μάθει το λόγο της άφιξης τόσων ανθρώπων στη Ρώμη, γεμάτος από θαυμασμό για την πίστη τόσων ανθρώπων ανακήρυξε το συγκεκριμένο έτος «έτος συγχώρεση όλων των αμαρτιών».

Στη συνέχεια τα ιερά έτη θα συγκαλούνταν κάθε 100 αρχικά στη συνέχεια 50, 33 και τελικά 25 χρόνια, επίσης υπάρχει η δυνατότητα να συγκληθεί έκτακτο Ιερό Έτος, όταν οι ανάγκες το απαιτούν. Τα ιωβηλαία έτη υπάρχουν μόνο στους Ρωμαιοκαθολικούς Χριστιανούς, στην Ορθόδοξη Ανατολή δεν υπήρξαν ποτέ, αυτά περιλαμβάνουν προσκυνήματα σε ιερά μέρη και κυρίως στη Ρώμη.

Στη Ρωμαιοκαθολική παράδοση το Ιωβηλαίο Έτος είναι έτος συγχώρησης των αμαρτιών. Επίσης έτος συμφιλίωσης μεταξύ των αντιπάλων, παραλαβής του Μυστηρίου της Συμφιλίωσης « ... και , κατά συνέπεια, της αλληλεγγύης, της ελπίδας, της δικαιοσύνης, της δέσμευσης να υπηρετήσουμε τον Θεό με χαρά και ειρήνη με τους αδελφούς και τις αδελφές μας. Πάνω από όλα ένα Ιωβηλαίο είναι έτος του Χριστού που χαρίζει ζωή και χάρη στους ανθρώπους. » ( WHAT IS A HOLY YEAR?)

Το επίσημο logo του Ιωβηλαίου 2016

Ιωβηλαίο της Ευσπλαχνίας

Από τις 8 Δεκεμβρίου 2015 για την Ρωμαιοκαθολική Εκκλησία με παπική Βούλα του Πάπα Φραγκίσκου είναι έκτακτο Ιωβηλαίο Έτος. Η έναρξη του Ιωβηλαίου γίνετε στη Ρώμη από τον ίδιο τον Πάπα. Στη Βασιλική του Αγίου Πέτρου υπάρχει, μπαίνοντας δεξιά, η Πόρτα των Ιωβηλαίων, η οποία είναι πάντα κλειστή εκτός από τα Ιωβηλαία έτη που ανοίγει από τον ίδιο τον Πάπα. Στο τέλος της Θείας Λειτουργίας που τελέστηκε στη Ρώμη στις 8 Δεκεμβρίου ο Πάπας στάθηκε μπροστά στην Πόρτα των Ιωβηλαίων και αφού παρήγγειλε να ανοίξει η πόρτα της Δικαιοσύνης του Κυρίου, άνοιξε τα δυο χρυσοποίκιλτα φύλα της για να περάσει πρώτα ο ίδιος από κάτω και καλώντας να πράξουν το ίδιο και όλοι οι πιστοί.

Σχετικά με τους σκοπούς του έκτακτου Ιωβηλαίου παραθέτουμε αποσπάσματα από την Παπική Βούλα του Πάπα Φραγκίσκου:

ΒΟΥΛΑ ΠΡΟΚΗΡΥΞΗΣ ΤΟΥ ΕΚΤΑΚΤΟΥ ΙΩΒΗΛΑΙΟΥ ΤΗΣ ΕΥΣΠΛΑΧΝΙΑΣ 

ΦΡΑΓΚΙΣΚΟΣ 
ΕΠΙΣΚΟΠΟΣ ΡΩΜΗΣ ΔΟΥΛΟΣ ΤΩΝ ΔΟΥΛΩΝ ΤΟΥ ΘΕΟΥ

ΧΑΡΗ, ΕΥΣΠΛΑΧΝΙΑ ΚΑΙ ΕΙΡΗΝΗ ΣΕ ΟΣΟΥΣ ΔΙΑΒΑΣΟΥΝ ΑΥΤΗ ΤΗΝ ΕΠΙΣΤΟΛΗ

1.    Ο Ιησούς Χριστός είναι το πρόσωπο της ευσπλαχνίας του Πατέρα. Σε αυτήν τη λέξη συνοψίζεται το μυστήριο της χριστιανικής πίστεως. 

2. Έχουμε πάντοτε ανάγκη να ενατενίζουμε με θαυμασμό το μυστήριο της ευσπλαχνίας. Είναι πηγή χαράς, γαλήνης και ειρήνης. Είναι συνθήκη της σωτηρίας μας. Ευσπλαχνία: είναι ο όρος που αποκαλύπτει το μυστήριο της Αγιότατης Τριάδας.

3. Υπάρχουν στιγμές, κατά τις οποίες, με ακόμη πιο εντατικό τρόπο, καλούμαστε να προσηλώσουμε σταθερά το βλέμμα μας στην ευσπλαχνία για να γίνουμε εμείς οι ίδιοι αποτελεσματικό σημείο των ενεργειών του Πατέρα. Αυτός είναι ο λόγος που προκήρυξα ένα Έκτακτο Ιωβηλαίο της Ευσπλαχνίας, ως μια ευνοϊκή περίοδο για την Εκκλησία, ώστε να καταστεί πιο δυνατή και αποτελεσματική η μαρτυρία των πιστών.

Η έναρξη του Αγίου Έτους θα γίνει στις 8 Δεκεμβρίου 2015, εορτή της Αμιάντου Συλλήψεως της Παναγίας.

Την επόμενη Κυριακή, Τρίτη του Ερχομού, θα ανοίξει η Αγία Θύρα στον Καθεδρικό Ναό της Ρώμης, τη Βασιλική του Αγίου Ιωάννη στο Λατερανό. Ακολούθως, θα ανοίξει η Αγία Θύρα των άλλων Ποντιφικών Βασιλικών. Κατά την ίδια Κυριακή, ορίζω, σε κάθε τοπική Εκκλησία, στον Καθεδρικό Ναό που είναι ο Ναός Μητέρα για όλους τους πιστούς, είτε σε ένα Ναό ιδιαίτερης σημασίας, να ανοίξει καθ’ όλο το Άγιο Έτος, μια παρόμοια Θύρα της Ευσπλαχνίας.

4. Επέλεξα την ημερομηνία  της 8ης Δεκεμβρίου διότι έχει ιδιαίτερη σημασία για την πρόσφατη ιστορία της Εκκλησίας. Πράγματι, θα ανοίξω την Άγια Θύρα στην πεντηκοστή επέτειο της λήξης της Β΄ Οικουμενικής Συνόδου στο Βατικανό. Η Εκκλησία αισθάνεται την ανάγκη να διατηρήσει ζωντανό εκείνο το γεγονός. Γι’ αυτήν άρχιζε μια νέα πορεία της ιστορίας της.

5. Το ιωβηλαίο Έτος θα ολοκληρωθεί στη λειτουργική εορτή του Ιησού Χριστού, Κυρίου της οικουμένης, την 20η Νοεμβρίου 2016. Την ημέρα αυτή, κλείνοντας την Αγία Θύρα, πριν απ’όλα θα κατεχόμαστε από αισθήματα ευγνωμοσύνης και ευχαριστίας προς την Αγιότατη Τριάδα, που μας παραχώρησε αυτή την έκτακτη περίοδο χάρης.

12. Η Εκκλησία έχει την αποστολή να αναγγέλλει την ευσπλαχνία του Θεού, που αποτελεί την παλλόμενη καρδιά του Ευαγγελίου, δια της οποίας οφείλει να φθάσει στην καρδιά και στο νου κάθε ανθρώπου. Η Νύμφη του Χριστού ακολουθεί τη συμπεριφορά του Υιού του Θεού, που συναντά τους πάντες χωρίς να αποκλείει κανένα.

Σύμφωνα με την παράδοση ο Πάπας χρησιμοποιεί τελετουργικό σφυράκι και χτυπά την ιερή πόρτα για να ανοίξει. Μουσεία του Βατικανό.

14. Το προσκύνημα, είναι ένα ιδιαίτερο σημείο του Αγίου Έτους, διότι είναι εικόνα της πορείας, που κάθε άνθρωπος πραγματοποιεί στην ύπαρξή του. Η ζωή, είναι ένα προσκύνημα και το ανθρώπινο ον, ένας οδοιπόρος (viator), ένας προσκυνητής, που διανύει ένα δρόμο έως ότου φθάσει στον επιθυμητό σκοπό. Ακόμη και για να φθάσει στην Αγία Θύρα, στη Ρώμη, και σε κάθε άλλο τόπο, ο καθένας θα πρέπει να πραγματοποιήσει, ανάλογα με τις δυνάμεις του, ένα προσκύνημα. Αυτό θα είναι ένα σημείο του γεγονότος ότι και η ευσπλαχνία αποτελεί  έναν σκοπό προς επίτευξη και ο οποίος απαιτεί στράτευση και θυσία. Ας αποτελέσει λοιπόν το προσκύνημα, ένα κέντρισμα για τη μεταστροφή: διαβαίνοντας την Αγία Θύρα, θα αφεθούμε να μας περιβάλλει η ευσπλαχνία του Θεού και θα δεσμευτούμε ότι θα είμαστε σπλαχνικοί με τους άλλους όπως ο Πατέρας είναι σπλαχνικός με εμάς.

15. Κατ’ αυτό το Άγιο Έτος, θα μπορέσουμε να δοκιμάσουμε στην πράξη την εμπειρία να ανοίξουμε την καρδιά μας σε όσους ζουν μέσα στις πιο ετερόκλητες υπαρξιακές περιφέρειες, που συχνά δημιουργεί, με δραματικό τρόπο, ο σύγχρονος κόσμος. Πόσες καταστάσεις προσωρινότητας και πόνου υπάρχουν μέσα στον σύγχρονο κόσμο! 

23. Η ευσπλαχνία έχει τόση ισχύ, που ξεπερνά τα όρια της Εκκλησίας. Μας φέρνει κοντά στον Εβραϊσμό και στο Ισλάμ, που τη θεωρούν ως μια από τις χαρακτηριστικές ιδιότητες του Θεού. 

Δόθηκε στη Ρώμη, στον Άγιο Πέτρο, στις 11 Απριλίου , παραμονή της 2ης Κυριακής του Πάσχα ή της Θείας Ευσπλαχνίας, του Έτους του Κυρίου 2015, τρίτου της αρχιερατείας μου.

Βίντεο αρχείου με αποσπάσματα από το Ιωβηλαίο του 1950 στο οποίο κάλεσε ο Πάπας Πίος ο 12 σε προσευχή για την ειρήνη λίγα μόλις χρόνια μετά το τέλος του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου.

Ολόκληρη η τελετή έναρξης του Ιωβηλαίου από το Βατικανό στις 8. 12. 2015

Διαβάστε περισσότερα...

Βατικανό, το Κράτος του Θεού (παρουσίαση)

Το Βατικανό είναι ανεξάρτητο κρατίδιο, δυτικά της Ρώμης στην Ιταλία και αποτελεί συνέχεια του εκκλησιαστικού (ή και παπικού) κράτους του Μεσαίωνα. Ιδρύθηκε στις 11 Φεβρουαρίου του 1929 με τη συνθήκη του Λατερανού. Χαρακτηρίζεται ως το μικρότερο ανεξάρτητο κρατίδιο, ως προς την έκταση του και τον πληθυσμό του. Στο Βατικανό εδρεύει η Αγία Έδρα που αποτελεί το πνευματικό και διοικητικό κέντρο της Καθολικής Εκκλησίας.

Το Βατικανό αποτελείται ως επί το πλείστον από ναούς, κτίρια και μνημεία (ναός της Βασιλικής του Αγίου Πέτρου, Παλάτι του Βατικανού κ.ά.), καθώς και την περίφημη πλατεία του Αγίου Πέτρου, όπου βρίσκεται και ο ομώνυμος ναός. Στα όρια της επικράτειας του Βατικανού συμπεριλαμβάνονται και 13 κτίρια και λοιποί τίτλοι στην υπόλοιπη Ρώμη. Περιμετρικά η πόλη - κρατίδιο συνορεύει αποκλειστικά με την Ιταλία, χωρίς βέβαια να υπάρχουν εμφανώς οριοθετημένα σύνορα και χωρίς να πραγματοποιείται συνοριακός έλεγχος σε οποιονδήποτε θέλει να διέλθει από το κρατίδιο. 

Ακολουθεί μια σύντομη παρουσίαση.

Το κράτος του Βατικανό from Giannis Psifas

Διαβάστε περισσότερα...

Η ιστορία των Θρησκειών (διαδραστικός Χάρτης)

Πώς έχει εξελιχθεί η γεωγραφία των θρησκειών μέσα στους αιώνες και που αυτό προκάλεσε πολέμους; Ο χάρτης αυτός δίνει μια σύντομη ιστορία των πιο γνωστών θρησκειών του κόσμου: Χριστιανισμός, Ισλάμ, Ινδουισμός, Βουδισμός και Ιουδαϊσμός. Επίσης υπογραμμίζονται συγκεκριμένες περίοδοι διαθρησκειακής αιματοχυσίας.

Ένας διαδραστικός χάρτης που δείχνει την εξέλιξη των θρησκειών στον Κόσμο. Μια ιστορία 5000 ετών μέσα σε 90 δευτερόλεπτα.

Διαβάστε περισσότερα...

Η διάδοση των θρησκειών στον Κόσμο (Βίντεο)

Ινδουισμός, Βουδισμός, Χριστιανισμός, Ιουδαϊσμός και Ισλάμ είναι οι πέντε μεγαλύτερες θρησκείες στο Κόσμο. Τα τελευταία μερικά χιλιάδες χρόνια, αυτές οι θρησκείες έχουν διαμορφώσει τον ρου της ιστορίας και άσκησαν μια βαθιά επίδραση στη πορεία της ανθρώπινης φυλής. Ανάμεσα σε αναρίθμητες συγκρούσεις, κατακτήσεις, ιεραποστολικές αποστολές στο εξωτερικό και απλό κήρυγμα από στόμα σε στόμα, αυτές οι θρησκείες διαδόθηκαν σε όλο τον πλανήτη και διαμόρφωσαν για πάντα τις τεράστιες γεωγραφικές περιοχές στις οποίες επικράτησαν.

Ένα σύντομο αλλά και περιεκτικό βίντεο του Business Insider, που μπορεί να παρουσιάσει σε χρονογραμμή την εμφάνιση και εξέλιξη των μεγάλων θρησκειών.

Διαβάστε περισσότερα...

Οι Χριστιανοί στον αραβικό κόσμο

ΝΙΚΗ ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ
ΑΝΑΠΛ. ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ Α.Π.Θ. 

Ο Χριστιανισμός γεννήθηκε και άνθισε στο γεωγραφικό και πολιτισμικό χώρο της σημερινής Μέσης Ανατολής. Παρά την αριθμητική του μείωση, που οφείλεται στις ποικίλες ιστορικές περιπέτειες που πέρασε κατά τη διάρκεια των αιώνων, παραμένει διάσπαρτος στην Παλαιστίνη, την Αίγυπτο, τη Συρία, την Ιορδανία, το Λίβανο και το Ιράκ.

χάρτης της περιοχής όπου αποτυπώνονται
οι χριστιανικοί πληθυσμοί

Η διαρκής και αδιάλειπτη παρουσία των χριστιανών στην περιοχή αυτή, η συνύπαρξή τους με τους μουσουλμάνους συμπατριώτες τους για πάνω από δεκατέσσερις αιώνες, αλλά και η συμβολή τους στη διαμόρφωση του μεσαιωνικού και του νεότερου αραβικού πολιτισμού, τους αποδίδουν δικαιωματικά μια ιδιαίτερα σημαντική θέση στο σύγχρονο αραβικό κόσμο. Παρόλο που τα αριθμητικά τους μεγέθη είναι σήμερα περιορισμένα, λόγω των ποικίλων περιπετειών που βίωσαν κατά τη διάρκεια των αιώνων, οι ίδιοι αποτελούν την επιτομή μιας μακράς ιστορίας, όπου οι δογματικές διαφοροποιήσεις εμπλέκονται με τις πολιτικές συγκρούσεις ή τις πολιτικές σκοπιμότητες.

Η ταυτότητα των χριστιανών του αραβικού κόσμου

Χριστιανοί της Παλαιστίνης

 Μια σειρά ενδο-εκκλησιαστικών αντιλήψεων με δογματικές αποκλίσεις αλλά και εξω-εκκλησιαστικών παραγόντων με πολιτικές, εθνοτικές και γλωσσικές διαστάσεις διαμόρφωσε το σύγχρονο χριστιανικό τοπίο του αραβικού κόσμου. Όλη η ιστορία της διάσπασης του χριστιανικού κόσμου με τα μεγάλα και μικρά σχίσματα, και κυρίως τα σχίσματα του 5ου και του 11ου αιώνα, είναι αποτυπωμένη στο θρησκευτικό χάρτη της Μέσης Ανατολής, όπου ο χριστιανισμός εκπροσωπείται από όλες τις διακλαδώσεις του. Αυτός ο θρησκευτικός χριστιανικός χάρτης περιλαμβάνει δεκαπέντε περίπου χριστιανικές κοινότητες ή Εκκλησίες, οι περισσότερες εκ των οποίων έχουν πρωτοχριστιανική προέλευση.

Σήμερα, λοιπόν, στη Μέση Ανατολή διακρίνονται:

α) Οι ελληνορθόδοξοι ή Ρωμιοί Ορθόδοξοι οι οποίοι εκτείνονται σε όλη τη Μέση Ανατολή, καθώς η εκκλησιαστική τους δικαιοδοσία εκπροσωπείται από τα τρία πρεσβυγενή Πατριαρχεία της Ανατολής, δηλαδή Ιεροσολύμων, Αντιοχείας και Αλεξανδρείας. Η εθνοτική και γλωσσική ταυτότητα των ελληνορθόδοξων είναι ανομοιογενής, αφού η πληθυσμιακή σύνθεση κάθε Πατριαρχείου είναι διαφορετική, όπως και η λειτουργική του γλώσσα. Στο Πατριαρχείο Ιεροσολύμων, ο Πατριάρχης και οι επίσκοποι είναι ελληνικής καταγωγής ενώ οι ιερείς και οι πιστοί είναι αραβόφωνοι, παλαιστινιακής καταγωγής κυρίως. Οι ακολουθίες τελούνται και στις δύο γλώσσες αλλά πολλοί αραβόφωνοι ορθόδοξοι επιδιώκουν την αραβοποίηση όχι μόνο της λατρείας αλλά και της εκκλησιαστικής διοίκησης.

Πάσχα στο Ελληνο-Ορθόδοξο Πατριαρχείο των Ιεροσολύμων

Οι ελληνορθόδοξοι του Πατριαρχείου Αντιοχείας αποδέχονται πλήρως την αραβική τους ταυτότητα, αφού ο Πατριάρχης, οι επίσκοποι, ο κλήρος και οι πιστοί είναι Άραβες, η δε γλώσσα της λατρείας είναι η αραβική, η οποία είχε αντικαταστήσει προοδευτικά την ελληνική στις πόλεις και τη συριακή στην ύπαιθρο. Στο Πατριαρχείο Αλεξανδρείας κυριαρχεί το ελληνικό στοιχείο, αφού ο Πατριάρχης και οι επίσκοποι είναι Έλληνες και ποιμαίνουν ένα ελληνόφωνο ποίμνιο στην πλειονότητά του, ιδιαίτερα στην περιφέρεια της Αιγύπτου.

Το λογότυπο του πατριαρχείου Αντιοχείας με έδρα τη Δαμασκό της Συρίας

β) Οι Νεστοριανοί, οι οποίοι συνέστησαν Εκκλησία με έδρα τη Σελεύκεια ή Κτησιφώντα (κοντά στη σημερινή Βαγδάτη), μετά την άρνησή τους να δεχτούν τις αποφάσεις της Γ΄ Οικουμενικής Συνόδου της Εφέσου (431). Η εκκλησία αυτή, που επιβιώνει σήμερα κυρίως στο Ιράκ, διακρίνεται σε επιμέρους ανεξάρτητες εκκλησίες, όπως είναι η Ασσυριακή, η οποία στον τελετουργικό της τύπο διατηρεί την αραμαϊκή γλώσσα και η Χαλδαϊκή, η οποία διατηρώντας επίσης τα παραδοσιακά της στοιχεία στη λατρεία και τη γλώσσα, βρίσκεται σε κοινωνία με την Εκκλησία της Ρώμης.

Τελετή Ασσυρίων στη Βαγδάτη

γ) Οι Αρχαίες Ανατολικές ή Ανατολικές Ορθόδοξες Εκκλησίες, οι οποίες συγκροτήθηκαν μετά την Δ΄ Οικουμενική Σύνοδο της Χαλκηδόνας (451). Τη μεγαλύτερη ομάδα αυτών των Εκκλησιών συνιστά η Κοπτική Ορθόδοξη Εκκλησία της  Αιγύπτου, η οποία είναι οργανωμένη σε Πατριαρχείο, με έδρα αρχικά την Αλεξάνδρεια, και, μετά τη μουσουλμανική κατάκτηση, από τον 9ο αιώνα, το Κάιρο. Οι Κόπτες αποτελούν το 10% (σύμφωνα με άλλες στατιστικές το 15%) του συνολικού πληθυσμού της Αιγύπτου και συνιστούν μια δραστήρια Εκκλησία, η οποία διατηρεί την κοπτική ως γλώσσα λατρείας και έχει πλούσιο εκπαιδευτικό και φιλανθρωπικό έργο.

(Ύμνος της Κοπτικής Εκκλησίας με έδρα την Αίγυπτο)

Μια δεύτερη ομάδα αποτελούν οι Συρο-ορθόδοξοι ή Συρο-Ιακωβίτες, οι οποίοι, κατά το πρότυπο των Αιγυπτίων, οργανώθηκαν επίσης σε ανεξάρτητη εκκλησία, τον 6ο αιώνα, με κέντρο την Αντιόχεια, από τον επίσκοπο Έδεσσας Ιάκωβο Βαραδαίο (+578). Είναι εγκαταστημένοι κυρίως στη Συρία και στο Λίβανο με πληθυσμιακές νησίδες στην Τουρκία και το Ιράκ. Η έδρα του Πατριαρχείου τους, σήμερα, βρίσκεται στη Δαμασκό, μεταφερμένη από την Αντιόχεια, που ανήκει πλέον στην Τουρκία. Οι εθνικές εκκαθαρίσεις στην Τουρκία μετά τον Α΄ παγκόσμιο πόλεμο και η μεγάλη μετανάστευση για οικονομικούς και πολιτικούς λόγους έχει περιορίσει τον αριθμό τους σε μερικές χιλιάδες (500.000 περίπου).

Μια τρίτη ομάδα απoτελούν οι Αρμένιοι, οι οποίοι για λόγους περισσότερο πολιτικούς παρά θεολογικούς, διέκοψαν την κοινωνία τους με την ενιαία Ορθόδοξη Καθολική Εκκλησία του Βυζαντίου ήδη από το 365 και απετέλεσαν ανεξάρτητη Εκκλησία υπό τον «Καθολικό» λεγόμενο Πατριάρχη του Ετσμιατζίν (Echmiatzin), υιοθετώντας μεταγενέστερα (506) τη «μονοφυσιτική» ορολογία. Το επίκεντρο της αρμενικής Εκκλησίας στη Μέση Ανατολή είναι το Πατριαρχείο Ιεροσολύμων και περιλαμβάνει τους πιστούς του Ισραήλ, της Ιορδανίας και της Παλαιστινιακής Αρχής, ενώ το Καθολικάτο της Κιλικίας που εδρεύει στο Λίβανο, έχει δικαιοδοσία –συν τοις άλλοις- στο Λίβανο και τη Συρία.

Αρμένιοι τελούν ακολουθία στο Γολγοδά στην Ιερουσαλήμ

Όλες αυτές οι ανατολικές ορθόδοξες ή αρχαίες ορθόδοξες Εκκλησίες υιοθετώντας τη «μία φύση» του Χριστού ως επίσημη διδασκαλία και χρησιμοποιώντας στην λατρεία τους μια λειτουργική γλώσσα διαφορετική της ελληνικής (δηλαδή κοπτική, συριακή και αρμενική αντίστοιχα) θα επικυρώσουν τις αποστάσεις τους από την Ορθόδοξη Βυζαντινή Εκκλησία και θα συγκροτήσουν όχι μόνο μια ιδιαίτερη θεολογική αλλά και μια εθνο-πολιτισμική και γλωσσική ταυτότητα σε σχέση με την ελληνόφωνη ορθοδοξία.

δ) Οι Μαρωνίτες συνιστούν μια ακόμη αρχαία χριστιανική κοινότητα της Μέσης Ανατολής, η δογματική προέλευση της οποίας δεν είναι τόσο ξεκάθαρη. Οι Μαρωνίτες οργανώθηκαν σε ανεξάρτητη Εκκλησία γύρω από το θρησκευτικό τους κέντρο, το μοναστήρι του Αγίου Μαρούν, στην κοιλάδα του ποταμού Ορόντη (Χάμα Συρίας), από όπου πήραν και το όνομά τους τον 7ο αιώνα (μετά την ΣΤ΄ Οικουμενική Σύνοδο, 680). Ο πρώτος Πατριάρχης της εν λόγω Εκκλησίας και ηγούμενος αυτού του μοναστηριού, ο Ιωάννης Μαρούν, μετέφερε την έδρα του Μαρωνιτικού Πατριαρχείου στο χωριό Καφαρχάυ, του όρους Λιβάνου, στο οποίο είχαν καταφύγει και ορισμένες μουσουλμανικές μειονότητες, κυρίως Σιίτες και Δρούζοι. Οι Μαρωνίτες στη συνέχεια (1187) αποδέχτηκαν τη δικαιοδοσία της Ρωμαιοκαθολικής Εκκλησίας και ενώθηκαν με αυτήν. Αποτελούν σήμερα τη μεγάλη πλειοψηφία των χριστιανών στο Λίβανο και διατηρούν τη συριακή ως λειτουργική τους γλώσσα.

ε) Η διαίρεση μεταξύ Ανατολικού και Δυτικού χριστιανισμού, τον 11ο αιώνα, είχε τις συνέπειές της και στον αραβικό χριστιανισμό, καθώς εγκαθιδρύεται επίσης στην περιοχή η παρουσία της Ρωμαιοκαθολικής ή Λατινικής Εκκλησίας. Οι κατακτήσεις των σταυροφόρων αφενός και η λειτουργία ιεραποστολών εκ μέρους των δυτικών εκκλησιών αφετέρου, στα όρια των Δυνάμεων Εντολής, δημιούργησε νέες εκκλησιαστικές διοικήσεις με τη μορφή ουνιτικών Εκκλησιών. 

Έτσι ανέκυψαν οι Ελληνο-καθολικοί, οι Συρο-καθολικοί, οι Ασσυρο-χαλδαίοι, οι Κοπτο-καθολικοί και οι Αρμενο-καθολικοί.

 στ) Τέλος, οι νεώτερες προτεσταντικές ιεραποστολές του 19ου και 20ου αιώνα στην περιοχή όπως, οι Αγγλικανοί, οι Πρεσβυτεριανοί, οι Βαπτιστές κ.ά., δημιούργησαν νέες εκκλησιαστικές δικαιοδοσίες εις βάρος μάλιστα των αρχέγονων χριστιανικών Εκκλησιών.

Το κείμενο αποτελεί τμήμα του άρθρου της κας ΝΙΚΗΣ ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ ΑΝΑΠΛ. ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑΣ Α.Π.Θ.,  ΟΙ ΧΡΙΣΤΙΑΝΟΙ ΣΤΟΝ ΑΡΑΒΙΚΟ ΚΟΣΜΟ: ΖΗΤΗΜΑΤΑ ΕΡΕΥΝΑΣ και είναι δημοσιευμένο στο Synthesis

Σήμερα οι χριστιανικοί αυτοί πληθυσμοί δέχονται διώξεις για να εγκαταλείψουν την περιοχή. Ένα βίντεο -κραυγή αγωνίας- των χριστιανών της Παλαιστίνης.

Διαβάστε περισσότερα...